ข้อความเบื้องต้น (ชนิดของธรรมที่แสดงได้ในนัยต่างๆ

ชนิดของธรรมที่แสดงของแต่ละนัย

ชนิดของธรรมที่แสดงได้ในนัยต่างๆ

๑. ธรรมที่แสดงใน ปฐมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	นับสงเคราะห์ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ นับสงเคราะห์ไม่ได้ ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ
๒. ธรรมที่แสดงใน ทุติยนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีขันธ์ เหมือนกัน แต่อายตนะ ธาตุ ต่างกัน	(กับบทนิทเทส)	สำหรับรูป
		มีขันธ์ อายตนะ เหมือนกัน แต่ธาตุ ต่างกัน	(กับบทนิทเทส)	สำหรับจิต  ได้แก่ วิญญาณธาตุ ๗
๓. ธรรมที่แสดงใน ตติยนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีขันธ์ ต่างกัน แต่อายตนะ ธาตุ เหมือนกัน	(กับบทนิทเทส)	ได้แก่บทที่มีองค์ธรรมเป็น เจตสิก สุขุมรูป นิพพาน
๔. ธรรมที่แสดงใน จตุตถนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีขันธ์ อายตนะ ธาตุ เหมือนกัน	(กับบทนิทเทส)	และได้ทรงแสดงโดยกลับประธานบท
๕. ธรรมที่แสดงใน ปัญจมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีขันธ์ อายตนะ ธาตุ ต่างกัน	(กับบทนิทเทส)	และได้ทรงแสดงโดยกลับประธานบท
๖. ธรรมที่แสดงใน ฉัฏฐนยนิทเทส	มีการแสดงจำนวนขันธ์ อายตนะ ธาตุ ที่ประกอบได้และไม่ได้เป็นพิเศษออกไปอีก โดยใช้ศัพท์ว่า เกหิจิ (= บางส่วน)
๗. ธรรมที่แสดงใน สัตตมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีสัมปยุตต์  และมีการแสดงโดยกลับประธานบท และมีการแสดงเป็นพิเศษออกไปอีกโดยใช้ศัพท์ว่า เกหิจิ
๘. ธรรมที่แสดงใน อัฏฐมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	ไม่มีสัมปยุตตธรรม  และไม่กลับประธานบท  ไม่มีการแสดงขันธ์ อายตนะ ธาตุ ที่ใช้ศัพท์ว่า เกหิจิ
๙. ธรรมที่แสดงใน นวมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีสัมปยุตต์  และมีการแสดงโดยกลับประธานบท และมีการแสดงเป็นพิเศษออกไปอีกโดยใช้ศัพท์ว่า เกหิจิ
๑๐. ธรรมที่แสดงใน ทสมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีวิปปยุตตธรรม  และมีการแสดงโดยกลับประธานบท และมีการแสดงเป็นพิเศษออกไปอีกโดยใช้ศัพท์ว่า เกหิจิ  (ได้แก่บทที่แสดงใน ฉัฏฐนยนิทเทสนั้นเอง ทรงเปลี่ยนแต่วิธีแสดงเท่านั้น)
๑๑. ธรรมที่แสดงใน เอกาทสมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีขันธ์ อายตนะ ธาตุ เหมือนกัน ได้แก่บทที่ทรงแสดงในจตุตถนยนิทเทสนั้นเอง เปลี่ยนแต่วิธีแสดงเท่านั้น  (โดยใช้นัยที่ ๔ ตอนต้นท่อนเดียว แสดงผสมกับนัยที่ ๖)
๑๒. ธรรมที่แสดงใน ทวาทสมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีสัมปยุตต์  ได้แก่บทที่ทรงแสดงในนวมนยนิทเทสนั้นเอง  เปลี่ยนแต่วิธีแสดงเท่านั้น (โดยใช้นัยที่ ๙ ตอนต้นท่อนเดียว แสดงผสมกับนัยที่ ๑)
๑๓. ธรรมที่แสดงใน เตรสมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มี ขันธ์ อายตนะ ธาตุ ต่างกัน  ได้แก่บทที่แสดงในปัญจมนยนิทเทส เฉพาะบทที่มี เย ธมฺมา เป็นจิต ๘๙ หรือ โอฬาริกรูป ๑๒ เท่านั้น (แสดงโดยใช้นัยที่ ๕ ตอนต้นท่อนเดียว ผสมกับนัยที่ ๖)
๑๔. ธรรมที่แสดงใน จุททสมนยนิทเทส	เป็นธรรมที่	มีวิปปยุตตธรรม  ได้แก่บทที่ทรงแสดงในอัฏฐมนยนิทเทสนั้นเอง  เปลี่ยนแต่วิธีแสดงเท่านั้น (โดยใช้นัยที่ ๘ ตอนต้น แสดงผสมกับนัยที่ ๑)