พิธีการ

พิธีการ การบูชาพระรัตนตรัย

 	  การฝึกอบรมผู้บังคับบัญชาลูกเสือการฝึกอบรมลูกเสือ-เนตรนารีของไทยเรานั้นมักจะมีพิธีทางศาสนาพุทธเข้ามาเกี่ยวข้องอยู่ด้วยเสมอ   เช่นพิธีเปิดการฝึกอบรม  พิธีฟังพระธรรมเทศนา  ก่อนเดินทางไกล  พิธีเข้าประจำกองลูกเสือเป็นต้น  ฯลฯ  ดังนั้น  เพื่อเป็นแนวทางในแนวเดียวกัน   จึงมีข้อเสนอแนะในด้านต่างๆดังนี้ 

     1.  การจัดโต๊ะหมู่บูชา              

การจัดโต๊ะหมู่บูชามีจุดประสงค์เพื่อเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป พร้อมเครื่องบูชาตามคตินิยมของชาวพุทธ ศาสนพิธีต่างๆ ทางพระพุทธศาสนานิยมอัญเชิญพระพุทธรูปมาประดิษฐานไว้ในพิธีด้วยเพื่อให้พระรัตนตรัยครบสบูรณ์การอัญเชิญพระพุทธรูปมาประดิษฐานนั้น ควรทำสถานที่ประดิษฐานนั้นให้เหมาะสม ในปัจจุบันถือเป็นเอกลักษณ์ของชาติไทย พร้อมทั้งเป็นวัฒนธรรมประเพณีที่สำคัญกลายเป็นมรดกของชาติส่วนหนึ่ง การจัดโต๊ะหมู่บูชา โต๊ะหมู่มีจำนวนโต๊ะแตกต่างกัน คือ หมู่ 4 หมู่ 5 หมู่ 6 หมู่ 7 หมู่ 9 แต่ที่นิยมใช้กันคือหมู่ 5 หมู่ 7 หมู่ 9 การใช้โต๊ะหมู่ขนาดใดขึ้นอยู่กับพื้นที่ และอุปกรณ์ที่มีอยู่เป็นสำคัญ เครื่องบูชาที่ใช้ในการตั้งโต๊ะหมู่บูชาคือพานพุ่ม หรือพานดอกไม้ แจกันดอกไม้ กระถางธูป เชิงเทียน โดยมีปริมาณที่มากน้อยแตกต่างกันไป ตามจำนวนของโต๊ะหมู่ที่ใช้ โดยมีหลักเกณฑ์การจัดที่สำคัญ คือ การจัดตั้งเครื่องบูชาทุกชนิดจะต้องไม่สูงกว่าพระพุทธรูปที่ประดิษฐานที่โต๊ะหมู่บูชา การจัดโต๊ะหมู่บูชาในพิธีของราชการ (ที่ไม่ใช่เกี่ยวกับนานาชาติ) มักนิยมตั้งธงชาติ และพระบรมฉายาลักษณ์หรือพระบรมฉายาทิสลักษณ์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวร่วมกับโต๊ะหมู่บูชาเพื่อให้ครบทั้ง 3 สถาบัน คือ ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ มีหลักในการจัดคือ ตั้งโต๊ะหมู่บูชาไว้ตรงกลาง ตั้งธงชาติทางด้านขวาของโต๊ะหมู่ และตั้งพระบรมฉายาลักษณ์หรือพระบรมฉายาทิสลักษณ์ไว้ทางด้านซ้ายของโต๊ะหมู่

1. การแสดงความเคารพของผู้เป็นประธาน ณ ที่บูชาและผู้ร่วมพิธี

เมื่อประธานในพิธีลุกจากที่นั่งเพื่อไปบูชาพระรัตนตรัย ผู้ร่วมพิธียืนขึ้น เมื่อประธานเริ่มจุดธูป เทียน ผู้ร่วมพิธีประนมมือเสมออก ประธานในพิธีจะรับเทียนชนวนและจุดเทียนเล่มทางซ้ายมือของประธานก่อน จึงจุดเทียนเล่มขวามือ เมื่อจุดเทียน 2 เล่ม แล้ว จึงจุดธูป เมื่อประธานในพิธีจุดธูปเสร็จแล้วจะลงนั่งคุกเข่าและเตรียมกราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ในกรณีประธานในพิธีเป็น

ชาย     นั่งคุกเข่าปลายเท้าตั้ง   นั่งบนส้นเท้า   มือทั้งสองวางบนหน้าขา  (ท่าเทพบุตร)  ในกรณีประธานในพิธีเป็น
หญิง    นั่งคุกเข่าปลายเท้าราบ    นั่งบนส้นเท้า   มือทั้งสองวางบนหน้าขาทั้งสองข้าง   (ท่าเทพธิดา)  
             การกราบแบบเบญจางคประดิษฐ์

จังหวะที่ 1  (อัญชลี)  ยกมือขึ้นประนมระหว่างอก  ปลายนิ้วชิดกัน   ตั้งขึ้นแนบตัวไม่กางศอก
จังหวะที่ 2  (วันทนา)  ยกมือขึ้นพร้อมกับก้มศีรษะ  โดยให้ปลายนิ้วชี้จรดปลายหน้าผาก
จังหวะที่ 3  (อภิวาท)  ทอดมือลงกราบ    ให้มือและแขนทั้งสองข้างลงพร้อมกัน   มือคว่ำ  ห่างกันเล็กน้อยพอให้หน้าผากจรดพื้นระหว่างมือได้ ชาย	ให้กางศอกทั้งสองข้างลง   ต่อจากเข่าขนานไปกับพื้นหลังไม่โก่ง หญิง	ให้ศอกทั้งสองข้างค่อมเข่าเล็กน้อย
ทำสามจังหวะให้ครบสามครั้ง   แล้วยกมือขึ้นจบ  โดยให้นิ้วชี้จรดหน้าผากแล้วปล่อยมือลง   การกราบไม่ควรให้ช้าหรือเร็วเกินไป
เมื่อประธานกราบผู้ร่วมพิธียกมือที่ประนมมือขึ้นให้นิ้วชี้จรดหน้าผาก   พร้อมทั้งก้มศีรษะเล็กน้อย  การจัดที่บูชาพระรัตนตรัยสำหรับประธานในพิธีที่เป็นสามัญไม่นิยมตั้งแท่นสำหรับกราบพระ   แต่อาจใช้พรมปูกับพื้นที่หน้าโต๊ะหมู่บูชาสำหรับประธานเท่านั้น
เมื่อประธานบูชาพระรัตนตรัยเสร็จแล้ว   จะยืนขึ้นถอยหลัง   1   ก้าว   ยืนตรง   ค้อมศีรษะ   คารวะครั้งเดียวตรงโต๊ะหมู่บูชาซึ่งถือว่าเคารพต่อธงชาติและพระบรมฉายาลักษณ์ไปพร้อมกันแล้วให้ประธานปฏิบัติเช่นเดียวกันนี้ทั้งชายและหญิงทั้งที่อยู่ในและนอกเครื่องแบบ หมายเหตุ   การเสนอข้อปฏิบัติให้ประธานคำนับครั้งเดียว  ณ  ที่บูชา   มีเหตุผลหลายประการดังนี้   คือ
1.  ตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี   เรื่อง   ให้ถือวันพระราชสมภพเป็นวันเฉลิมฉลองของชาติไทย   ลงวันที่  21  พฤษภาคม  2503  ตีพิมพ์ในกิจจานุเบกษา   เล่มที่  77  ตอนที่  43  วันที่   24  พฤษภาคม   2503   หน้า  1452   จึงถือได้ว่าพระมหากษัตริย์ไทยและชาติไทยเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน   การคำนับครั้งเดียวจึงเป็นการเคารพทั้งชาติไทยและมหากษัตริย์โดยนัยดังกล่าว
2.  การคำนับครั้งเดียว   เมื่อต้องการแสดงความเคารพสิ่งที่ตนยกย่องบูชาเกินจำนวน   1   ขึ้นไป   ซึ่งประดิษฐาน  ณ  ที่ใกล้เคียงกันนั้น   ได้ปฏิบัติอยู่แล้วบางโอกาส    เช่นการคำนับครั้งเดียว   ณ   ที่บูชา  เมื่อเข้ารับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์   นอกจากนี้ยังมีตัวอย่างในกรณีอื่นๆ  อีก   เช่น   ในพิธีบรรพชาอุปสมบทผู้ขออุปสมบทจะทำความเคารพบิดามารดา   และผู้มีอุปการคุณด้วยการกราบเพียงครั้งเดียว   หรือในที่ประชุมผู้ที่เข้าไปภายหลังจะทำความผู้เป็นประธานเพียงครั้งเดียว  ซึ่งถือได้ว่าทำความเคารพผู้อยู่ในที่หอประชุมทั้งหมด
3.  การคำนับเพียงครั้งเดียว  สำนักงานวัฒนธรรมแห่งชาติ   ได้มีหนังสือที่  ศธ   0303 /5541  ลงวันที่  27  กรกฎาคม   2531  เรื่องขอหารือเรื่องการแสดงความเคารพ   ณ  ที่บูชา  ไปยังเลขาธิการพระราชวังได้ทีหนังสือตอบที่   พร   001/3735   ลงวันที่  17  สิงหาคม  2531  โดยสำนักพระราชวังได้พิจารณาแล้วเห็นว่าการแสดงความเคารพโดยการคำนับเพียงครั้งเดียวเป็นการถูกต้องแล้ว

เอกสารอ้างอิง 1. ศูนย์ส่งเสริมพระพุทธศาสนาแห่งประเทศไทยและกรมศาสนา กระทรวงศึกษาธิการ การจัดโต๊ะหมู่บูชา;หน้า 6-7 และ 19,หสน.อาทรการพิมพ์, 2535 2. สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ, มารยาทไทย; หน้า 33-35 และ 46-48, โรงพิมพ์การศาสนา, ม.ป.ป. การสวดมนต์ และการร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี

เมื่อสิ้นสุดในวิชาสุดท้าย  ตอนกลางคืนของแต่ละวัน
พิธีจะนัดหมายการปฏิบัติต่าง  ๆ  แก่ผู้เข้ารับการฝึกอบรม  เสร็จแล้วให้มีการสวดมนต์และร้องเพลงสรรเสริญพระบารมีตามลำดับ
1.  การสวดมนต์   ให้ทุกคนยืนขึ้นประนมมือ  หันหน้าไปทางชั้นเรียน  ถ้าหากมีองค์พระพุทธรูปหรือภาพพระพุทธรูปอยู่ด้วย  ให้หันหน้าไปทางนั้น  ผู้แทนหมู่บริการนำสวด เริ่มด้วย
“ อรหัง  สัมมาสัมพุทโธ ภควา นโมตัสสะ อิติปิโสภควา สวากขาโต สุปฏิปันโน พาหุงสหัสสะมะมินิม ”
    		 จนจบ 2.  การร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี
	2.1  ถ้าในที่ชุมชนนั้นมีพระบรมรูปหรือพระบรมฉายาลักษณ์  หรือพระบรมฉายาทิสลักษณ์อยู่ด้วย ให้ทุกคนหันหน้าไปทางนั้น ใช้คำบอกว่า “ กอง  ตรง ”
		ผู้แทนหมู่บริการร้องนำ  “ ข้าวรพุทธเจ้า ”  ทุกคนร้องต่อในวรรคต่อไปจนจบ
	2.2  ในกรณีที่ไม่มีพระบรมรูปหรือพระบรมฉายาลักษณ์  หรือพระบรมฉายาทิศลักษณ์อยู่ในที่ชุมนุมนั้นให้ใช้คำบอกว่า  “ ทุกคนหันหน้าไปทางทิศ……”  ( โดยใช้มือชี้ไปในทิศทางนั้น )   ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกำลังประทับอยู่   ถ้าหากพระองค์ไม่ได้ประทับอยู่ภายในประเทศ  ให้หันหน้าไปทางพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร “ กอง , ตรง ”
	ผู้แทนหมู่บริการร้องนำ  “ ข้าวรพุทธเจ้า ” ทุกคนร้องวรรคต่อไปจนจบ
	เมื่อจบเพลงให้แยกย้ายกลับที่พักหรือปฏิบัติภารกิจตามที่ได้รับมอบหมายโดยปริยาย ให้ถือว่าสิ้นสุดการฝึกอบรมไม่ควรมีคำสั่งหรือนัดหมายอื่นใดต่อไป

การถวายราชสดุดีพระบรมรูปรัชกาลที่ 6 ในพิธีเปิดการฝึกอบรมผู้บังคับบัญชาลูกเสือ 1. เครื่องบูชา จัดตั้งไว้หน้าพระบรมรูป ควรมีเครื่องทองน้อยและพานสำหรับวางพวงมาลัยหรือช่อดอกไม้ถ้าไม่มีเครื่องทองน้อยให้จัดเครื่องบูชาดังนี้ ก. ธูป 1 ดอก ข. เทียน 1 เล่ม ค. พานสำหรับวางพวงมาลัย หรือช่อดอกไม้ 2. พิธีกร พิธีกร เชิญประธานในพิธีจุดธูปถวายราชสักการะ ภายหลังที่ประธานได้จุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัยแล้ว 3. ประธานในพิธี ( 1 ) เดินไปยังหน้าพระบรมรูป ถวายคำนับ ( ตามระเบียบสำนักพระราชวัง ) รับพวงมาลัยหรือช่อดอกไม้จากเจ้าหน้าที่ถวายไว้บนพานที่หน้าพระบรมรูป แล้วจุดเทียน จุดธูปตามลำดับ ( 2 ) เสร็จแล้วลงนั่งคุกเข่าประนมมือ ถวายบังคม 3 ครั้ง แล้วลุกขึ้นยืนถวายคำนับอีกครั้งหนึ่ง ( 3 ) ถอยออกมานั่งเตรียมถวายราชสดุดี ก้าวเท้าซ้ายไปข้างหน้าหนึ่งก้าว คุกเข่าลง ตั้งเข่าซ้ายนั่งลงบนส้นเท้าขวา มือขวาแบคว่ำวางลงบนเข่าขวา แขนซ้ายวางพาดบนเข่าซ้ายเอียงไปทางขวาเล็กน้อย เมื่อร้องเพลงราชสดุดี ให้ก้มหน้าเล็กน้อยและให้เงยหน้าขึ้นตามเดิมเมื่อจบเพลง (ถ้าถือหมวกอยู่ด้วยให้ปฏิบัติตามคู่มือระเบียบแถวของสำนักงานคณะกรรมการบริหารลูกเสือแห่งชาติ ) 4. ผู้เข้ารับการฝึกอบรม และแขกผู้รับเชิญอื่น ๆ ปฏิบัติดังนี้ ( 1 ) เมื่อประธานเดินไปจุดธูปเทียนบูชาพระบรมรูป ทุกคนยืนอยู่ในท่าตรง ( 2 ) เมื่อประธานลงนั่งคุกเข่าถวายบังคมให้ทุกคนนั่งลงในท่าเตรียมถวายราชสดุดี ( 3 ) เมื่อประธานถอยมานั่งในท่าเตรียมถวายราชสดุดี พิธีกรจะนำถวายราชสดุดี ให้ทุกคนร้องตามพร้อมกัน 5. เมื่อจบบทถวายราชสดุดีแล้วพิธีกรจะสั่งให้ทุกคน “ ลุก ” ทุกคนลุกขึ้นยืน เมื่อประธานเดินไปนั่งยังที่แล้วให้ทุกคนนั่งลง

หมายเหตุ สำหรับประธานในพิธีและผู้เข้ารับการฝึกอบรมที่เป็นสตรี เมื่อเวลาถวายราชสดุดี
เพื่อความเหมาะสมให้นั่งคุกเข่าทั้งสองข้าง มือทั้งสองวางขนานกันไว้บนเข่าทั้งคู่

การประชุมคณะผู้ให้การฝึกอบรม

เพื่อที่จะให้การฝึกอบรมวิชาผู้กำกับลูกเสือทุกหลักสูตรมีคุณภาพเป็นแนวทางเดียวกัน  และเพื่อเป็นการพัฒนาคณะผู้ให้การฝึกอบรม ได้มีความรู้ความเข้าใจถูกต้องตรงกัน เกิดจากความเชื่อมั่นในการปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างมี         ประสิทธิภาพจึงต้องมีการประชุมคณะผู้ให้การฝึกอบรมเป็นขั้นตอน  ดังนี้
1.  ก่อนการฝึกอบรมประมาณ 1 สัปดาห์ ใช้สถานที่ซึ่งเห็นว่าเหมาะสมเพื่อซักซ้อมการปฏิบัติ  และมอบหมายหน้าที่ให้ไปเตรียมการ 2.	ก่อนการเปิดการฝึกอบรม  1  วัน  ณ  สถานที่ฝึกอบรม เพื่อทบทวนซักซ้อมงานที่ได้รับ มอบหมายไปแล้วและตรวจสอบความต้องการของการเตรียมการทุกอย่าง ถ้าไม่พร้อมหรือถูกต้อง   จะได้แก้ไขปรับปรุงให้สมบูรณ์
3.  ระหว่างการฝึกอบรม  ณ  สถานที่ฝึกอบรม มีการประชุมทุกวัน เวลา  หลังจากการฝึกอบรมในวิชาสุดท้ายของภาคกลางวันแล้ว
เรื่องที่จะนำมาประชุม 3.1	วิทยากรประจำหมู่แจ้งข้อมูล  และพฤติกรรมของผู้เข้ารับการฝึกอบรมเป็นรายบุคคล และ เสนอรายงานประเมินผลประจำวันต่อผู้อำนวยการฝึก 3.2	ข้อคิดเห็นจากการปฏิบัติที่ผ่านมาแล้ว เป็นรายวิชา ผลงานทีให้ผู้เข้ารับการฝึกอบรมไปร่วม กันทำ ได้ผลน้อยเพียงใด    หรือมีปัญหาอย่างใด    เพื่อทำความเข้าใจให้ถูกต้องตรงกัน และความรู้สึกของผู้สอนเองมีความพอใจมากน้อยเพียงใดต่อผลงานของการสอน
	3.3  ผู้ที่ได้รับมอบหมายให้สอนในวิชาใด  สำหรับวันต่อไป  ได้ชี้แจงวิธีการเตรียมการ และความต้องการที่จะให้ใครช่วยเหลือสิ่งใด  ซักซ้อมผู้ที่จะช่วยเหลือให้เข้าใจตรงกัน
	3.4  ถ้าวิทยากรอื่นมีความสงสัย หรือไม่แน่ใจในวิชาที่สอนไปแล้ว ให้ซักถาม หรือเสนอแนะตามความคิดเห็นของตนได้ อย่านำไปพูดในสถานที่อื่น  หรือพูดให้ผู้เข้ารับการฝึกอบรมฟังเป็นอันขาด 3.5	เพื่อทราบการประเมินผลของผู้เข้ารับการอบรมที่มีต่อคณะผู้ให้การฝึกอบรม  ( ในกรณีที่มีการประเมินผลเป็นประจำวัน )
4.  ก่อนวันเปิดการฝึกอบรม  หรือเช้าของการปิดการอบรม  เป็นการวัดผล ขั้นสุดท้าย โดยนำข้อมูลทั้งหมดที่ผ่านมา รวมกับพฤติกรรมที่ได้รวบรวมไว้นำมาพิจารณาว่าจะสมควรให้ผ่านการฝึก อบรมครั้งนี้หรือไม่
5.  ในการประชุมทุกครั้ง  ให้มีสมุดบันทึกการประชุมไว้เป็นหลักฐาน โดยมีผู้เข้าร่วมประชุมลงนามไว้ทุก ๆ คน ผลการการประชุมเรื่องอะไรอย่างใด เป็นข้อมูลที่จะใช้ในการพัฒนาการฝึกอบรมครั้งต่อ ๆ ไป  

หัวข้อแนวการปราศรัยของผู้อำนวยการฝึกอบรม รอบเสาธง ครั้งแรก

ขอต้อนรับในนามของคณะกรรมการบริหารลูกเสือแห่งชาติ  คณะวิทยากรรู้สึกชื่นชมยินดีในการเสียสละทุนทรัพย์  ความสุขส่วนตัว  มาเข้ารับการฝึกอบรมด้วยความปรารถนาดีต่อกิจการลูกเสือ  สำหรับค่ายลูกเสือแห่งนี้มีธรรมชาติที่สวยงาม เคยให้การฝึกอบรมบุคคลต่าง  ๆมาแล้วมากมาย เพื่อที่จะให้การฝึกอบรมบรรลุตามวัตถุประสงค์ขอให้ปรับจิตใจมองทุกสิ่งในทางที่ดี ขอความร่วมมือในเรื่องความคล่องแคล่วว่องไว  การตรงต่อเวลา ความสามัคคี ความสะอาด ทั้งร่างกายและจิตใจ  ขอให้ระมัดระวังสุขภาพอนามัย  อย่าให้เกิดการเจ็บป่วยในระหว่างฝึกอบรมได้
ขออวยพรให้ประสบความสำเร็จตามที่ปรารถนาทั่วกัน

หัวข้อแนวการปราศรัยของผู้อำนวยการฝึกอบรม รอบเสาธง ประจำวัน

เรื่องที่จะนำมากล่าว  อาจอ้างอิงกิจกรรมในการฝึกอบรมที่ผ่านมา  เพื่อนำสู่เรื่องที่เป็นปกติ เรื่องที่น่าคิดหรือกล่าวถึงวันสำคัญในวันนั้น ๆ หรือเหตุการณ์จริงที่เกิดขึ้นในห้องเวลาทำการฝึกอบรม  โดยนำเอาปรัชญาคำสอนของศาสนา  ของนักปราชญ์ในอดีตและปัจจุบัน  สุภาษิต  คำกล่าวของบุคคลสำคัญมาเปรียบเทียบ หรือเป็นอุทาหรณ์หรือให้ยึดถือปฏิบัติ โดยใช้เวลาประมาณ  5 – 8  นาที

พิธีรอบเสาธงในตอนเช้าระหว่างการฝึกอบรม ( ไม่มีอาวุธประจำกาย )

การประชุมรอบเสาธง  สำหรับการฝึกอบรมผู้บังคับบัญชาลูกเสือหรือลูกเสือ  ให้มีพิธีกรคนหนึ่งซึ่งได้รับ   มอบหมายจากผู้อำนวยการฝึกเป็นผู้ดำเนินการ  และให้มีการปฏิบัติในการชักธงชาติขึ้นสู่ยอดเสาตามลำดับดังนี้ 1.	ให้พิธีกรยืนอยู่หน้าเสาธง  หันหลังให้เสาธง  ห่างประมาณ  3  ก้าว 2.	ให้คำสั่งเรียก “ กอง ”  ใช้สัญญาณมือเรียกแถวรูปครึ่งวงกลม 3.	ให้หมู่แรกอยู่ทางซ้ายมือของผู้เรียกเสมอ ทุกคนจะต้องจัดแถวโดยการสะบัดหน้าไปทาง ขวามือระยะเคียงระหว่างบุคคลภายในหมู่ 1 ช่วงศอก  โดยให้มือซ้ายทาบสะเอวและดันศอกซ้ายให้เป็นแนวเดียวกับลำตัวระยะเคียงระหว่างหมู่ 1 ช่วงแขน โดยให้รองนายหมู่ยกแขนซ้ายขึ้นวัดระยะแล้วเอาลง 4.	ให้หมู่ถัดไปเข้าแถวจัดระยะเคียงต่อจากหมู่แรกเรียงกันไปตามลำดับจนครบทุกหมู่เป็นรูป ครึ่งวงกลมให้หมู่สุดท้ายอยู่ทางขวามือของผู้เรียกตรงกับหมู่แรก คือ  รองนายหมู่ของหมู่สุดท้ายจะต้องยืนตรงกับนายหมู่ของหมู่แรก 5.	เมื่อพิธีกรเห็นว่าจัดรูปแถวเรียบร้อยแล้วจะสั่ง “ นิ่ง ”  ทุกคนสะบัดหน้ากลับและคนที่ยก ศอกซ้ายมือทาบสะโพกก็ลดมือซ้ายลง  ยืนอยู่ในท่าตรง ระวังอย่าให้วงกว้างเกินไปนักจะทำให้ได้ยินเสียงพูดไม่ชัดเจน 6.	เมื่อทุกคนพร้อม พิธีกรสั่ง “ ตามระเบียบ – พัก ”  แล้วสั่งกองอยู่ในท่าตรงเสียก่อน จึงสั่งให้ หมู่บริการเข้าไปเริ่มพิธีการชักธงชาติ  ในขณะเดียวกันพิธีกรกลับไปเข้าแถวกับวิทยากรอื่นที่เข้าแถวอยู่หลังเสาธง เมื่อจะออกคำสั่งทุกครั้งให้ก้าวไปข้างหน้า 1 ก้าว  สั่งเสร็จให้กลับเข้าแถวตามเดิม 7.	นายหมู่บริการหรือลูกเสือในหมู่บริการรวม  2  คน  วิ่งออกไปยืนห่างจากเสาธงชาติ   ประมาณ 3 ก้าว 8.	ทั้งสองคนทำวันทยหัตถ์พร้อมกัน คนทางขวามือเดินเข้าไป 2 กาว ยืนเท้าชิดแก้เชือกผูกเสา ธงถอยหลังกลับไปอยู่ที่เดิม แยกเชือกธงเส้นที่จะชักขึ้นให้คนอยู่ทางซ้ายมือถือไว้ส่วนธงชาติอยู่ที่คนข้างขวา  อย่าให้เส้นเชือกหย่อน ยืนเตรียมพร้อม แล้วพิธีกรสั่ง “ กองเคารพธงชาติ ” 9.	ลูกเสือตามที่กำหนดในหมู่บริการนำร้องเพลงชาติ  ลูกเสือทุกคนร้องเพลงชาติพอเริ่มร้อง เพลงให้ผู้ชักธงคนทางซ้ายค่อย ๆ สาวสายเชือกให้ธงขึ้นสู่ยอดเสาช้า ๆ ให้สายเชือกตึง ส่วนคนข้างขวาผ่อนสายเชือกให้ธงค่อย ๆ ขึ้นไป และคุมสายเชือกให้ตึงเสมอกัน ผู้ชักธงจะต้องกะระยะว่า พอเพลงชาติจะจบ กะให้ระยะธงชาติห่างจากปลายเสาประมาณ  50  เซนติเมตร  พอเพลงชาติจบ จึงกระตุกเชือกให้ธงชาติถึงปลายเสาพอดีเสร็จแล้วคนทางขวาไปผูกเชือกให้เรียบร้อย แล้วถอยหลังกลับมา 10.	ผู้เชิญธงชาติทำวันทยหัตถ์พร้อมกัน  แล้วกลับหลังหันวิ่งไปเข้าแถวตามเดิม  และรับไม้ พลองมาจากที่ฝากไว้ทำวันทยาวุธ  พิธีกรสั่ง “ เรียบ – อาวุธ ” 11.	พิธีกรสั่ง “ หมู่บริการนำสวดมนต์ ” แล้วสั่ง “ สงบนิ่ง ”  ลูกเสือทุกคนรวมทั้งวิทยากรยืน สงบนิ่ง 1 นาทีแล้วเงยหน้าขึ้น ( ตามคู่มือการฝึกระเบียบแถว ฯ ) 12.	พิธีกรสั่ง “ กองตามระเบียบ – พัก ” แล้วพิธีกรเชิญผู้อำนวยการฝึก 13.	ขณะที่ผู้อำนวยการฝึกเดินออกไปหน้าเสาธง พิธีกรสั่ง  “ กอง – ตรง ” “ วันทยา – วุธ ”  ผู้อำนวยการฝึกทำวันทยหัตถ์ตอบ พิธีกรสั่ง “ เรียบอาวุธ – ตามระเบียบพัก ” 14.	ผู้อำนวยการฝึกกล่าวปราศรัย ดำเนินการเกี่ยวกับกิจวัตรประจำวัน เช่น  การรายงานการ ตรวจให้โอวาทตมขั้นตอน จบแล้วพิธีกรสั่ง “ กอง – ตรง ” “ วันทยา - วุธ ” ผู้อำนวยการฝึกทำวันทยหัตถ์ตอบ พิธีกรสั่ง        “ เรียบ - อาวุธ”  “ ตามระเบียบ – พัก ” 15.	พิธีกรนัดหมายแล้วสั่ง “ กอง – ตรง ” “ กอง -  แยก ”

หมายเหตุ 1. กรณีที่ไม่มีพลอง ไม่ต้องสั่ง “ วันทยาวุธ ” 2. กรณีที่นายหมู่มีอาวุธคนเดียวไม่ต้องสั่งวันทยาวุธ แต่ตัวนายหมู่ต้องทำวันทยาวุธ

พิธีรอบเสาธงในตอนเช้าระหว่างการฝึกอบรม ( มีอาวุธประจำกาย )

การประชุมรอบเสาธง  สำหรับการฝึกอบรมผู้บังคับบัญชาลูกเสือหรือลูกเสือ  ให้มีพิธีกรคนหนึ่งซึ่งได้รับ   มอบหมายจากผู้อำนวยการฝึกเป็นผู้ดำเนินการ  และให้มีการปฏิบัติในการชักธงชาติขึ้นสู่ยอดเสาตามลำดับดังนี้ 1.	ให้พิธีกรยืนอยู่หน้าเสาธง  หันหลังให้เสาธง  ห่างประมาณ  3  ก้าว 2.	ให้คำสั่งเรียก “ กอง ”  ใช้สัญญาณมือเรียกแถวรูปครึ่งวงกลม 3.	ให้หมู่แรกอยู่ทางซ้ายมือของผู้เรียกเสมอ ทุกคนจะต้องจัดแถวโดยการสะบัดหน้าไปทาง ขวามือระยะเคียงระหว่างบุคคลภายในหมู่ 1 ช่วงศอก  โดยให้มือซ้ายทาบสะเอวและดันศอกซ้ายให้เป็นแนวเดียวกับลำตัวระยะเคียงระหว่างหมู่ 1 ช่วงแขน โดยให้รองนายหมู่ยกแขนซ้ายขึ้นวัดระยะแล้วเอาลง 4.	ให้หมู่ถัดไปเข้าแถวจัดระยะเคียงต่อจากหมู่แรกเรียงกันไปตามลำดับจนครบทุกหมู่เป็นรูป ครึ่งวงกลมให้หมู่สุดท้ายอยู่ทางขวามือของผู้เรียกตรงกับหมู่แรก คือ  รองนายหมู่ของหมู่สุดท้ายจะต้องยืนตรงกับนายหมู่ของหมู่แรก 5.	เมื่อพิธีกรเห็นว่าจัดรูปแถวเรียบร้อยแล้วจะสั่ง “ นิ่ง ”  ทุกคนสะบัดหน้ากลับและคนที่ยก ศอกซ้ายมือทาบสะโพกก็ลดมือซ้ายลง  ยืนอยู่ในท่าตรง ระวังอย่าให้วงกว้างเกินไปนักจะทำให้ได้ยินเสียงพูดไม่ชัดเจน 6.	เมื่อทุกคนพร้อม พิธีกรสั่ง “ ตามระเบียบ – พัก ”  แล้วสั่งกองอยู่ในท่าตรงเสียก่อน จึงสั่งให้ หมู่บริการเข้าไปเริ่มพิธีการชักธงชาติ  ในขณะเดียวกันพิธีกรกลับไปเข้าแถวกับวิทยากรอื่นที่เข้าแถวอยู่หลังเสาธง เมื่อจะออกคำสั่งทุกครั้งให้ก้าวไปข้างหน้า 1 ก้าว  สั่งเสร็จให้กลับเข้าแถวตามเดิม 7.	นายหมู่บริการหรือลูกเสือในหมู่บริการรวม  2  คน  ฝากพลองไว้กับคนถัดไปวิ่งออกไปยืน ห่างจากเสาธงชาติ  ประมาณ 3 ก้าว 8.	ทั้งสองคนทำวันทยหัตถ์พร้อมกัน คนทางขวามือเดินเข้าไป 2 กาว ยืนเท้าชิดแก้เชือกผูกเสา ธงถอยหลังกลับไปอยู่ที่เดิม แยกเชือกธงเส้นที่จะชักขึ้นให้คนอยู่ทางซ้ายมือถือไว้ส่วนธงชาติอยู่ที่คนข้างขวา  อย่าให้เส้นเชือกหย่อน ยืนเตรียมพร้อม แล้วพิธีกรสั่ง “ กองเคารพธงชาติ วันทยา – วุธ ” 9.	ลูกเสือตามที่กำหนดในหมู่บริการนำร้องเพลงชาติ  ลูกเสือทุกคนร้องเพลงชาติพอเริ่มร้อง เพลงให้ผู้ชักธงคนทางซ้ายค่อย ๆ สาวสายเชือกให้ธงขึ้นสู่ยอดเสาช้า ๆ ให้สายเชือกตึง ส่วนคนข้างขวาผ่อนสายเชือกให้ธงค่อย ๆ ขึ้นไป และคุมสายเชือกให้ตึงเสมอกัน ผู้ชักธงจะต้องกะระยะว่า พอเพลงชาติจะจบ กะให้ระยะธงชาติห่างจากปลายเสาประมาณ  50  เซนติเมตร  พอเพลงชาติจบ จึงกระตุกเชือกให้ธงชาติถึงปลายเสาพอดีเสร็จแล้วคนทางขวาไปผูกเชือกให้เรียบร้อย แล้วถอยหลังกลับมา 10.	ผู้เชิญธงชาติทำวันทยหัตถ์พร้อมกัน  แล้วกลับหลังหันวิ่งไปเข้าแถวตามเดิม  และรับไม้ พลองมาจากที่ฝากไว้ทำวันทยาวุธ  พิธีกรสั่ง “ เรียบ – อาวุธ ” 11.	พิธีกรสั่ง “ หมู่บริการนำสวดมนต์ ” แล้วสั่ง “ สงบนิ่ง ”  ลูกเสือทุกคนรวมทั้งวิทยากรยืน สงบนิ่ง 1 นาทีแล้วเงยหน้าขึ้น ( ตามคู่มือการฝึกระเบียบแถว ฯ ) 12.	พิธีกรสั่ง “ กองตามระเบียบ – พัก ” แล้วพิธีกรเชิญผู้อำนวยการฝึก 13.	ขณะที่ผู้อำนวยการฝึกเดินออกไปหน้าเสาธง พิธีกรสั่ง  “ กอง – ตรง ” “ วันทยา – วุธ ”  ผู้อำนวยการฝึกทำวันทยหัตถ์ตอบ พิธีกรสั่ง “ เรียบอาวุธ – ตามระเบียบพัก ” 14.	ผู้อำนวยการฝึกกล่าวปราศรัย ดำเนินการเกี่ยวกับกิจวัตรประจำวัน เช่น  การรายงานการ ตรวจให้โอวาทตมขั้นตอน จบแล้วพิธีกรสั่ง “ กอง – ตรง ” “ วันทยา - วุธ ” ผู้อำนวยการฝึกทำวันทยหัตถ์ตอบ พิธีกรสั่ง        “ เรียบ - อาวุธ”  “ ตามระเบียบ – พัก ” 15.	พิธีกรนัดหมายแล้วสั่ง “ กอง – ตรง ” “ กอง -  แยก ”

หมายเหตุ 1. กรณีที่ไม่มีพลอง ไม่ต้องสั่ง “ วันทยาวุธ ” 2. กรณีที่นายหมู่มีอาวุธคนเดียวไม่ต้องสั่งวันทยาวุธ แต่ตัวนายหมู่ต้องทำวันทยาวุธ

พิธีเปิดการฝึกอบรมผู้บังคับบัญชาลูกเสือ ( ตามประเพณีไทย ) 1. การบูชาพระรัตนตรัย 1.1 การจัดโต๊ะหมู่บูชา ควรเป็นโต๊ะหมู่ 5 หรือ 7 ประกอบด้วย พระพุทธรูปวางอยู่บนโต๊ะตัวสูงสุดตั้งอยู่ตรงกลาง ด้านข้างทั้ง 2 เป็นโต๊ะ 2 ตัว ต่ำกว่าโต๊ะวางพระพุทธรูปสำหรับตั้งแจกันดอกไม้ โต๊ะตัวกลางต่ำสุด วางกระถางธูป 1 กระถาง ไว้ตรงกลางมีเชิงเทียน 1 คู่ วางอยู่ข้างซ้ายและขวาของกระถางธูปในระดับเดียวกัน ถ้าเป็นโต๊ะหมู่ 7 จะเป็นโต๊ะต่ำด้านข้างละตัวสำหรับวางแจกันดอกไม้ ด้านข้างของโต๊ะหมู่บูชา เป็นที่ตั้งของธงชาติอยู่ทางขวามือของพระพุทธรูป พระบรมฉายาลักษณ์ ร 9 อยู่ทางซ้าย ( ธงชาติไม่ควรให้สูงกว่า ) มีเสื่อหรือผ้าปูพรม ปูอยู่ที่พื้นตรงหน้าโต๊ะหมู่บูชา มีหมอนสำหรับกราบ 1 ใบ
ในกรณี ผู้เป็นประธานในพิธีเป็นผู้มีอายุสูง หรือสุขภาพไม่สมบูรณ์ หรือร่างกายไม่อำนวยให้ที่จะต้องก้มลงกราบกับพื้นราบ ควรจัดที่สำหรับกราบแทน กรณีจะใช้พุ่มเงิน พุ่มทอง มาตั้งไว้ด้วย ให้วางพุ่มทองไว้ทางขวาของผู้วางและ พุ่มเงินอยู่ทางซ้าย 1.2 ขั้นตอนการปฏิบัติ 1.2.1 เมื่อประธานในพิธีเข้าไปในบริเวณประกอบพิธี พิธีกรสั่งทำความเคารพว่า “ กอง – ตรง ” ประธานรับการเคารพแล้วนั่งเก้าอี้ พิธีกรสั่ง “ นั่ง” 1.2.2 เมื่อประธานในพิธีนั่งพักพอสมควรแล้ว พิธีกรเชิญประธานประกอบพิธี ประธานเดินไปที่โต๊ะหมู่บูชา ให้ทุกคนลุกขึ้นยืนด้วยตนเอง โดยไม่ต้องสั่ง 1.2.3 เมื่อประธานรับไฟชนวน เริ่มจุดเทียนเล่มทางขวาก่อน และเล่มทางซ้ายของพระพุทธรูปตามลำดับ แล้วจุดธูป 1.2.4 ประธานนั่งลงกราบพระพุทธรูป 3 ครั้ง แล้วลุกขึ้นยืนถอยหลัง 1 ก้าว ทำความเคารพ 1.2.5 ผู้ร่วมในพิธียกมือที่ประนมขึ้นพร้อมกันเมื่อประธานเริ่มจุดเทียนชนวนและก้มศรีษะลงเล็กน้อยพร้อมประธานในพิธีก้มลงกราบแต่ละครั้งรวม 3 ครั้ง 1.2.6 ต่อจากนั้นประธานเดินไปถวายสักการะแด่พระบรมรูป ร.6 ต่อไป 2. การถวายราชสดุดีพระบรมรูปรัชกาลที่ 6 ( ภายในอาคาร ) 2.1 การจัดโต๊ะเครื่องบูชาไว้หน้าพระบรมรูป 2.1.1 เครื่องทองน้อย หรือ 2.1.2 เทียน 1 เล่น ธูป 1 ดอก ( ให้เชิงเทียนอยู่ทางขวากระถางธูปอยู่ทางซ้ายของผู้ถวาย โดยถือแบบการจัดเครื่องทองน้อย ) วางไว้บนโต๊ะตัวสูง พานสำหรับวางพวงมาลัย หรือช่อดอกไม้ ตั้งอยู่บนโต๊ะตัวที่ต่ำลงไป 2.2 เมื่อประธานจุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัยแล้ว เดินไปยังหน้าพระบรมรูป ถวายความเคารพ รับช่อดอกไม้หรือพวงมาลัยจากเจ้าหน้าที่ วางลงบนพานเป็นอันดับแรก รับไฟชนวน จุดเทียนธูปตามลำดับ 2.3 ประธานนั่งลงในท่าคุกเข่าทั้งสองข้าง 2.4 พิธีกรสั่ง “ เตรียมถวายราชสดุดี ” “ นั่ง ” ผู้ร่วมพิธีนั่งลงในท่าถวายราชสดุดี 2.5 ประธานในพิธีประนมมือ ถวายบังคม 3 ครั้ง ลุกขึ้นยืน ทำความเคารพแล้วถอยออกมา 1 ก้าว นั่งลงในท่าถวายราชสดุดี 2.6 เมื่อประธานอยู่ในท่าเตรียมถวายราชสดุดีด้วยคำว่า “ ข้า, ลูกเสือ ” ผู้ร่วมในพิธีกล่าวถ้อยคำวรรคต่อไปจนจบ 3. พิธีกรสั่ง “ลุก ” ทุกคนลุกขึ้นยืน รอจนกว่าประธานในพิธีกลับเข้าไปนั่งที่หรือถ้าประธานในพิธีได้ยืนในที่ที่จัดเตรียมไว้สำหรับรายงานและกล่าวเปิดเป็นที่เรียบร้อยแล้ว แล้วสั่ง “ นั่ง ”

หมายเหตุ การถวายความเคารพของผู้เป็นประธาน 1. แต่งเครื่องแบบลูกเสือ วันทยหัตถ์ 2. แต่งกายอย่างอื่น คำนับ

กรณีพระบรมรูป ร. 6 อยู่นอกอาคาร

เพื่อความเหมาะสม  อาจประกอบพิธีถวายราชสดุดี  ณ บริเวณพระบรมรูป  โดยเปลี่ยนขั้นตอนดังนี้   -	หลังจากประธานในพิธีจุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัยแล้ว -	ผู้แทนโครงการกล่าวรายงาน -	ประธานกล่าวเปิด -	ทั้งหมดไปเข้าแถวบริเวณหน้าพระบรมรูป โดยมีหมวก -	การจัดเครื่องถวายราชสักการะ  และขั้นตอนการปฏิบัติ  เช่นเดียวกับการปฏิบัติภายในอาคาร

พิธีรอบเสาธงประจำวัน ( ตอนเช้า )

ผู้อำนวยการฝึก เป็นผู้กำหนดให้วิทยากรประจำกลุ่ม  กลุ่มบริการ  ทำหน้าที่เป็นพิธีกรประจำวัน โดยหมุนเวียนผลัดเปลี่ยนกันทุกวัน  ปฏิบัติตามขั้นตอนดังนี้
1.  พิธีกร ยืนหน้าเสาธง  หันหลังให้เสาธง ห่างประมาณ  3 ก้าว  อยู่ในท่าตรง ใช้คำสั่งเรียก “ กอง ” โดยทำสัญญาณมือเรียกแถวเป็นรูปครึ่งวงกลม
2.  ผู้เข้ารับการฝึกอบรม เข้าแถวครึ่งวงกลม  โดยให้ -	นายหมู่ของหมู่แรก  ยืนเป็นหลักอยู่ทางซ้ายของผู้เรียก  หันหน้ามาทางด้านผู้เรียก -	นายหมู่และสมาชิกในหมู่  2,3,4,5, เข้าแถวต่อไปทางซ้าย ตามลำดับหมู่ เว้นระยะเคียงระหว่างหมู่ไว้    1   ช่วงแขน   -	คนกึ่งกลางของหมู่ที่อยู่ตรงกลางของแถวทั้งหมดยืนตรงหน้าผู้เรียก -	รองนายหมู่สุดท้ายเป็นหลัก  ยืนอยู่ทางขวามือของผู้เรียก -	นายหมู่แรก ผู้เรียก  และรองนายหมู่สุดท้ายเป็นคนหลัก  ยืนอยู่ในแนวเดียวกัน  คนอื่นจัดแถวเรียงไปตามลำดับหมู่เป็นแถวครึ่งวงกลม ( การจัดแถวให้ก้าวเข้ามาในวงเมื่อแถวห่าง และถอยหลังออกเมื่อแถวชิดเกินไป )  3.  พิธีกรสั่ง “ จัดแถว ”  เมื่อเห็นว่าถูกต้องเรียบร้อย สั่ง “ นิ่ง ” 4.  ต่อจากนั้นสั่ง  “ ตามระเบียบ – พัก ” 5.	ซักซ้อม แนะนำการปฏิบัติ  ตามลำดับทุกขั้นตอนจนเข้าใจดีแล้ว 6.	พิธีสั่ง “ กอง – ตรง ”  หมู่บริการ , ชักธง  พิธีกรกลับไปยืนริมสุดของคณะวิทยากร  ซึ่งยืน อยู่ในแถวหน้ากระดานหลังเสาธงชาติ 7.	ผู้แทนหมู่บริการ  2  คน ผู้ใดก็ได้ไม่ว่าผู้ชายหรือผู้หญิง  ผู้แทนหมู่อาจจะเป็นนายหมู่และ รองนายหมู่ก็ได้ วิ่งไปที่เสาธงหยุดห่างจากเสาธงประมาณ 3   ก้าว  ในท่าตรง  ถ้าเป็นผู้ชายและผู้หญิง  ให้ผู้ชายยืนอยู่ทางขวา    ผู้หญิง  ยืนทางซ้าย เมื่อหันหน้าเข้าหาเสาธง
ทำความเคารพด้วยท่าวันทยหัตถ์พร้อมกัน  ผู้ที่ยืนทางขวาเป็นผู้ก้าวเท้าออกไป  2  ก้าว  นำด้วยเท้าซ้ายยืนในทางตรง  ปลดสายเชือกธงออก แล้วถอยหลังกลับด้วยเท้าซ้ายก่อน  แยกเชือกผูกธงชาติออกไปโดยให้ธงชาติอยู่กับคนทางขวา  เชือกที่จะชักให้อยู่กับคนทางซ้าย  ให้เส้นเชือกตรงกลางไม่หย่อนลงถึงพื้นดิน 8.	พิธีกร  สั่ง   “ กอง  เคารพธงชาติ ” คณะผู้ให้การฝึกอบรม  ซึ่งยืนอยู่ด้านหลังเสาธง  ทำวันทยหัตถ์
9.  ผู้แทนหมู่บริการ  นำร้องเพลงชาติในวรรคแรก  ทุกคนที่ร่วมในพิธีร้องเพลงชาติในวรรคต่อไปจนจบผู้ชักธง ( คนทางซ้าย )  ค่อย ๆ ดึงเชือกให้ธงชาติเลื่อนขึ้นสู่ยอดเสาเมื่อเพลงจบพอดี  คนทางขวารวบเชือกทั้ง 2 เส้น  ก้าวเท้าเข้าไปผูกที่เสาธง  ถอยหลังกลับมาอยู่ในที่เดิม
ทั้ง  2  คน  ทำวันทยหัตถ์พร้อมกัน  เสร็จแล้วทำกลับหลังหันวิ่งไปยืนในหมู่ของตน  และอยู่ในท่าตรง ( ผู้ให้การฝึกอบรม  เอามือลงพร้อมผู้ชักธง )

การใช้คำบอกก่อนการร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี ในการฝึกอบรมผู้บังคับบัญชาลูกเสือ และลูกเสือ

ในการฝึกอบรมลูกเสือหรือผู้บังคับบัญชาลูกเสือ  จะมีการร้องเพลงสรรเสริญพระบารมีอยู่เสมอ  ก่อนจะมีการร้องเพลงสรรเสริญพระบารมีนั้น  ควรใช้คำบอกต่างกันดังต่อไปนี้ 1.	ในกรณีที่มีพระบรมรูปหรือพระบรมฉายาลักษณ์อยู่ในที่ชุมนุมนั้นด้วย  ให้ใช้คำบอกว่า “ กองตรง  ถวายคำนับ ”
		ครั้นแล้วให้หมู่บริการนำขึ้นร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี
2.  ในกรณีที่ไม่มีพระบรมรูปหรือพระบรมฉายาลักษณ์อยู่ในที่ชุมนุมนั้น  ให้ใช้คำบอกว่า
	“ ทุกคนหันหน้าไปทางทิศ……. ( ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกำลังประทับอยู่ )”
			“ กองตรง  ถวายคำนับ ”
		ครั้นแล้วให้หมู่บริการนำขึ้นเพลงสรรเสริญพระบารมี
3.  ในกรณีผู้บังคับบัญชาลูกเสือและลูกเสือมีอาวุธอยู่  ให้ใช้คำบอกว่า
			“ กองตรง  วันทยาวุธ ”
	แล้วหมู่บริการนำขึ้นร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี เมื่อจบเพลงแล้วให้ใช้คำบอกว่า
		“ กอง เรียบอาวุธ  ” “ เลิกแถว ” หรือแล้วแต่กรณี