ชื่อโครงงาน สบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว
ประเภท โครงงานสิ่งประดิษฐ์
ผู้จัดทำ เด็กหญิงนริศรา ศรีทอง เด็กหญิงลัดดา สุวลี
และเด็กหญิงสุจิตรา พลอยวิเลิศ
สถานศึกษา โรงเรียนบ้านดอนอุมรัว สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา
กาฬสินธุ์ เขต 3
บทคัดย่อ
เปลือกมะพร้าวถ้ากำจัดด้วยการเผาจะได้ขี้เถ้า ซึ่งขี้เถ้าสามารถน้ำไปละลายในน้ำทำให้เกิดด่างมีคุณบัติใกล้เคียงกับโปรแตสเชียมไฮดรอกไซด์ที่เป็นส่วนผสมของสบู่เหลว การทำโครงงานครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ทำสบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวไว้ใช้เอง 2) แก้ปัญหาแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลาย ในการทดลองและผลิตสบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวครั้งนี้ เป็นการผลิตสบู่เหลวสำหรับล้างมือล้างเท้าหละล้างภาชนะเท่านั้น สถานที่ในการผลิต คือ โรงเรียนบ้านดอนอุมรัว สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประศึกษากาฬสินธุ์เขต 3 วัสดุอุปกรณ์และสารเคมีที่ใช้ทดลองเพื่อนำไปสู่การผลิต ได้แก่ น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว น้ำมันปาล์ม น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันมะพร้าว บิกเกอร์ กระบอกตวง หลอดฉีดยา ชุดตะเกียงแอลกอฮอล์เทอร์โมมิเตอร์ แท่งแก้วคน น้ำหอม สีตกแต่ง หลังจากดำเนินการทดลองตามขั้นตอนแล้ว ปรากฏว่า น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว สามารถผลิตสบู่เหลวที่มีคุณสมบัติในการชำระล้างได้ดีมีฟองนุ่ม และเมื่อนำไปผลิตในปริมาณมาก ก็สามารถนำไปใช้ล้างมือล้างเท้าล้างภาชนะต่าง ๆ ได้ สรุปว่า สบู่เหลวน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวนำไปใช้ได้มีคุณสมบัติในการชำระล้างได้ดี อีกทั้งการผลิตสบู่เหลวน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว ช่วยลดขยะและแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายได้ด้วย
ที่มาและความสำคัญของโครงงาน
เปลือกมะพร้าวที่มีทั้งเปลือกและกะลาหลังจากที่พวกเราผ่าดื่มน้ำและเนื้อแล้วมักจะโยนทิ้ง ในช่วงฤดูฝนทำให้เกิดน้ำขังเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายได้ดีซึ่งเป็นพาหะนำเชื้อโรคไข้เลือดออกเรามักจะกำจัดด้วยวิธีการเผาทำให้เกิดขี้เถ้ามีฤทธิ์เป็นด่างและมีคุณภาพดี สบู่เหลวเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้จาการนำไขมันหรือน้ำมันที่ได้จากพืชและสัตว์ไปทำปฏิกิริยากับด่าง (โปรแตสเชียมไฮดรอกไซด์) ความสามารถในการชะล้างการเกิดฟองและคุณสมบัติอื่น ๆ ขึ้นอยู่กับชนิดของไขมัน ส่วนกลิ่นหอมสามารถแต่งเติมได้ตามความต้องการด้วยการใส่หัวน้ำหอมหรือน้ำหอมกลิ่นต่าง ๆ ซึ่งปัจจุบัน สบู่เหลวมีขายตามตลาด ห้างสรรพสินค้าหรือร้านขายของชำหลากหลายยี่ห้อ และมีราคาแพง อีกทั้งสบู่เหลวเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้ง่ายสะดวก โดยเฉพาะใช้ในการล้างมือก่อนและหลังรับประทานอาหารหรือหลังเข้าห้องน้ำ โรงเรียนบ้านดอนอุมรัว มีการนำสบู่เหลวมาใช้เช่นกัน แต่ปรากฏว่าต้องใช้ในปริมาณไม่น้อย จากการสำรวจรายจ่ายในการซื้อผลิตภัณฑ์ชนิดนี้สิ้นเงินประมาณเดือนละ 500 บาท ซึ่งเป็นปริมาณที่สูง ถ้าเปรียบเทียบสัดส่วนของรายจ่ายอื่น ๆในหมวดเดียวกัน จากสภาพปัญหาทั้งสอง คณะผู้จัดทำโครงงาน ได้นำเรียนถามที่ปรึกษาและผู้เชี่ยวชาญด้านเคมี จึงมีแนวความคิดว่าเปลือกมะพร้าวถ้ากำจัดด้วยการเผาจะได้ขี้เถ้า เมื่อนำไปละลายในน้ำและแช่ทิ้งไว้ 1 คืน ทำให้เกิดด่างที่มีคุณบัติใกล้เคียงกับโปรแตสเชียมไฮดรอกไซด์ ที่เป็นสารเคมีในการผลิตสบู่เหลว คณะผู้จัดทำ จึงเลือกทำสบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวไว้ใช้ในโรงเรียนและเผยแพร่สู่ชุมชนต่อไป เป็นการทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลาย และเมื่อใช้สบู่เหลวแล้วมีสุขอนามัยที่ดีป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ 2009 อีกทั้งลดค่าใช้จ่ายได้ด้วย
วัตถุประสงค์
1. เพื่อทำสบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวไว้ใช้เอง
2. เพื่อแก้ปัญหาแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลาย
สมมติฐาน
น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวนำมาผลิตสบู่เหลวได้
ตัวแปรที่เกี่ยวข้อง
1. ตัวแปรต้น คือ น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว
2. ตัวแปรตาม คือ สบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว
3. ตัวแปรควบคุม ประกอบด้วย อัตราส่วน น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว :
น้ำมันปาล์ม : น้ำมันถั่วเหลือง : น้ำมันมะพร้าว และค่า pH
ขอบเขตในการศึกษา
1. ในการศึกษาและประดิษฐ์สบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวครั้งนี้เป็นการผลิตสบู่เหลวสำหรับล้างมือ และล้างภาชนะเท่านั้น
2. สถานที่ในการผลิต คือ โรงเรียนบ้านดอนอุมรัว สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต 3
นิยามศัพท์เฉพาะ
1. สบู่เหลว หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่ได้จาการนำไขมันหรือน้ำมันที่ได้จากพืชและสัตว์ไปทำปฏิกิริยากับด่าง (โปรแตสเชียมไฮดรอกไซด์)
2. ขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว หมายถึง การนำเปลือกมะพร้าวที่ผ่านการผ่าดื่มน้ำและรับประทานเนื้อแล้วทิ้งไว้จนแห้งนำมาเผาจะได้ขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว
3. น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว หมายถึง การนำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวไปละลายน้ำในอัตราส่วน 1: 1 แช่ทิ้งไว้ 1 คืน แล้วนำมากรอง จะมีฤทธิ์เป็นด่าง ค่า pH อยู่ระหว่าง 8-12
4. แหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลาย หมายถึง แหล่งที่มีน้ำขังแล้วยุงลายวางไข่ เช่น กะลามะพร้าว กระป๋องน้ำ ยางรถยนต์ ฯลฯ
5. โปรแตสเซียมไฮดรอกไซด์ มีสูตรทาง เคมี KOH มีคุณสมบัติเป็นด่าง
6. ด่าง เป็นสารประกอบที่มีคุณสมบัติเป็นเบสใช้เป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด
ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
1. นักเรียนมีความรู้วิธีการผลิสบู่เหลวอย่างง่าย
2. โรงเรียนประหยัดงบประมาณ
3. เป็นแนวทางให้กับบุคลอื่น ๆ ทั้งในโรงเรียน และนอกโรงเรียน
4. ช่วยประเทศชาติประหยัดงบประมาณ ในการกำจัดไข้เลือดออกและไข้หวัดชนิดต่าง ๆ
วัสดุอุปกรณ์และสารเคมีที่ใช้ทดลอง
1. น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว
2. น้ำมันปาล์ม
3. น้ำมันถั่วเหลือง
4. น้ำมันมะพร้าว
5. บิกเกอร์ กระบอกตวง
6. หลอดฉีดยา
7. ชุดตะเกียงแอลกอฮอล์
8. เทอร์โมมิเตอร์
9. แท่งแก้วคน
10. น้ำหอม
11. สีตกแต่ง
12. ยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์
วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ผลิตสบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าปริมาณมาก
1. น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว
2. น้ำมันปาล์ม
3. น้ำมันถั่วเหลือง
4. น้ำมันมะพร้าว
5. เตาแก๊ส
6. หม้อสะแตนเลส
7. กะละมัง
8. น้ำหอม
9. สีตกแต่ง
10. ไม้พาย
11. ขวดบรรจุ
12. ยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์
วิธีดำเนินการทดลอง
1. ตวงน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว ปริมาตร 150 ลบ.ซม. ใส่บิกเกอร์ ต้มให้อุณหภูมิ 90-100 องศา หรือจนเดือด
2. เติมน้ำมันปาล์ม 20 ลบ.ซม.
3. เติมน้ำมันมะพร้าว และน้ำมันถัวเหลือง อย่างละ 10 ลบ.ซม.
4. คนให้ได้สารละลายที่มีสีขาวขุ่น แล้วเติมเกลือแกง 1/4 ช้อนชา ยกลงจากไฟ ตั้งทิ้งไว้ให้เย็นและตกตะกอนแยกชั้น ทิ้งไว้ 1-2 คืน ส่วนที่มีสีขาวขุ่นจะเป็นสบู่เหลว รินน้ำส่วนที่เหลือทิ้ง ก็จะได้สบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว
5. นำสบู่เหลวที่ได้ ไปตกแต่งกลิ่น สีและสารเพิ่มฟอง ตามจุดประสงค์ที่ต้องการใช้ นำไปล้างมือหรือล้างภาชนะต่าง ๆ ได้
วิธีดำเนินการผลิตในปริมาณมาก
1. นำน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวตวงใส่หม้อสแตนเลส ตามต้องการ ต้มให้เดือด
2. เติมน้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว และน้ำมันถัวเหลือง โดยใช้สัดส่วน
น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว : น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว และน้ำมันถัวเหลือง คือ
150 : 20 : 10 : 10
3. คนให้ส่วนผสมมีสีขาวขุ่น คล้ายแป้งเปียก แล้วเติมเกลือแกง เล็กน้อยยกลงจากไฟตั้งทิ้งไว้ให้เย็น และตกตะกอนแยกชั้น ส่วนที่มีสีขาวขุ่นก็จะเป็นสบู่เหลว รินน้ำส่วนที่เหลือทิ้ง ก็จะได้สบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว
4. นำสบู่เหลวไปตกแต่งกลิ่น สีและสารเพิ่มฟองตามจุดประสงค์ที่ต้องการใช้
5. นำสบู่ที่ได้บรรจุขวด ใช้ล้างมือ หรือล้างภาชนะต่าง ๆได้
ผลการทดลองและดำเนินการ
หลังจากดำเนินการทดลองตามขั้นตอนแล้ว ปรากฏว่า น้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว สามารถผลิตสบู่เหลวที่มีคุณสมบัติในการชำระล้างได้ดี มีฟองนุ่ม และ เมื่อนำไปผลิตในปริมาณมาก ก็สามารถนำไปใช้ล้างมือล้างเท้า ล้างภาชนะต่าง ๆ ได้
สรุปผล อภิปรายและข้อเสนอแนะ
คณะผู้จัดทำได้ทดลองและดำเนินการผลิตสบู่เหลวน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว แล้วสรุปผลและอภิรายผล ดังนี้
สรุปผล
1. สบู่เหลวน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวนำไปใช้มีคุณสมบัติในการชำระล้างได้ดี
2. การผลิตสบู่เหลวน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว ช่วยลดขยะและแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายได้
อภิปรายผล
1. สบู่เหลวน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าวนำไปใช้มีคุณสมบัติในการชำระล้างได้ดี ล้างมือล้างเท้าได้สะอาด เนื่องจากน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว เป็นด่างเข้มข้น มีคุณสมบัติใกล้เคียงกับสารละลายโปรแตสเซียมไฮดรอกไซด์ ที่เป็นส่วนผสมในการผลิตสบู่เหลว มีฟองนุ่มเนื่องจาก ผสมด้วยน้ำมันมะพร้าวและน้ำมันถั่วเหลือง ซึ่งมีคุณสมบัติและลักษณะดังกล่าว อีกทั้งสบู่เหลวกลิ่นหอมสีน่าใช้ไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพช่วยประหยัดรายจ่ายได้อีกทางหนึ่งด้วย
2. การผลิตสบู่เหลวน้ำขี้เถ้าเปลือกมะพร้าว ช่วยลดขยะและแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลาย เนื่องจากเปลือกและกะลามะพร้าวหลังจากที่พวกเราผ่าดื่มน้ำและเนื้อแล้วมักจะโยนทิ้ง ในช่วงฤดูฝนทำให้เกิดน้ำขังเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายได้ดีซึ่งเป็นพาหะนำเชื้อโรคไข้เลือดออก
ข้อเสนอแนะ
1. ควรมีการทดลองเปรียบเทียบการใช้ไขมันชนิดต่าง ๆ
2. ควรศึกษาการทำสบู่เหลวจากน้ำขี้เถ้าของพืชชนิดอื่น ๆ
บรรณานุกรม
คณิต ตั้งคณานุรักษ์. เคมีพื้นฐานและเพิ่มเติม ม. 4. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แม็ค, 2549.
ประดับ นาคแก้ว. หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชันมัธยมศึกษาปีที่ 1. กรุงเทพฯ : ซี.วีแอล, 2553.
วินัย วิทยาลัย. สิ่งประดิษฐ์กิจกรรมโครงงานวิทยาศาสตร์. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ เดอะบุคส์, 2552.
ศิริลักษณ์ ผลวัฒนา. สื่อการเรียนรู้และเสริมทักษะตามมาตรฐานและตัวชี้วัดชั้นปี กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ชันมัธยมศึกษาปีที่ 1. กรุงเทพฯ : นิยมวิทยา , 2552.
www.bankokkang.ob.tc <ค้นเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2553>
www.konmun.com <สืบค้นเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2553>
www.thaigoodview.com <ค้นเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2553>
น่าสนใจครับ ยิ่งเป็นฝีมือเด็กๆ ด้วยแล้ว น่าชื่นชม บรรณานุกรมที่กล่าวถึง คณิต ตั้งคณานุรักษ์ น่าจะผิด น่าจะเป็นคณิตา ตังคณานุรักษ์ ครับ
วิทยาศาสตร์เป็นอะไรที่น่าเรียนรู้น่าค้นคว้าเป็นอย่างมาก เวลานำไปสอนเด็กๆจะชอบเพราะสอนให้เด็กสังเกตเอง คิดเอง ลงมือทำเอง สนุกและมีความสุข ที่สำคัญจะช่วยให้เด็กมีเหตุผลด้วยค่ะ
น่าสนใจกับงานวิจัยนี้นะคะ ต่อยอดให้ประสบผลสำเร็จสูงสุดนะคะ
นับเป็นเรื่องที่น่าสนใจครับ นำมาเผยแพร่เป็นวิทยาทาน หากอนุญาต ขอดาวน์โหลดฉบับเต็มได้ไหมครับ