แอมโมเนียเป็นก๊าซที่อันตรายต่อการเลี้ยงสัตว์มากชนิดหนึ่ง สัตว์ที่สัมผัสก๊าซนี้อยู่เสมอจะเกิดอาการแพ้ ระคายต่อเยื่ออ่อนต่างๆ เช่น อวัยวะสืบพันธุ์ ตา หู ปาก จมูก โดยเฉพาะอย่างยิ่งระบบทางเดินหายใจ ทำให้สัตว์เครียด อ่อนแอลง มีการแสดงออกคล้ายเป็นหวัดอ่อนๆ เช่น มีน้ำมูก น้ำตาไหล ถูกเชื้อโรคเข้าซ้ำเติมจนเป็นโรคต่างๆได้ง่าย ในสัตว์ปีกจะไวต่อก๊าซแอมโมเนียมาก ส่วนในหมูก็เช่นเดียวกัน
แอมโมเนียจากดินพื้นคอก ในพื้นดินที่มีไนโตรเจนปะปนอยู่ไม่ว่าจะเป็นจากเศษอาหาร มูล ฉี่ เมื่อได้รับความชื้นในดินมากพอก็จะเกิดขบวนการแอมโมนิฟิเคชัน ทำให้ไนโตรเจน ในสารอินทรีย์แตกตัวออกแล้วปล่อยแอมโมเนียออกมา ดินนั้นซึมซับน้ำที่มีสารอินทรีย์ได้ง่ายและเมื่อชื้นพอก็จะปล่อยแอมโมเนียออกมาได้ตลอดเวลาโดยกิจกรรมของจุลินทรีย์ในดิน ดินที่มีไนโตรเจนในรูปของไนเตรทเมื่อชื้นขาดออกซิเจนก็อาจเกิดขบวนการดีไนตริฟิเคชันได้ หรืออาจเกิดขบวนการไนเตรทรีดักชั่นทำให้เกิดก๊าซแอมโมเนียได้ แต่กรณีนี้จะเกิดน้อยกว่ากรณีแรก อย่างไรก็ตามทั้ง 2 ขบวนการนี้เกิดขึ้นในเนื้อดินแล้วระเหยออกมาที่ผิวดิน ซึ่งบางครั้งแอมโมเนียอาจเกิดจากมูลสัตว์ที่มีโปรตีนตกค้างอยู่ ในสภาพเปียกชื้นมีอุณหภูมิเชื้อจุลินทรีย์ในธรรมชาติก็จะย่อยอินทรีย์สารดังกล่าวแล้วปล่อยแอมโมเนียออกมาได้เช่นเดียวกัน หากปล่อยให้สะสมอยู่นานก็จะมีแอมโมเนียมากขึ้น กรณีตากแห้งรวมกองไว้แล้วถูกฝนจนเปียกก็จะเริ่มย่อยสลายปล่อยแอมโมเนียออกมาอีก ขี้หมูบนดินเมื่อถูกน้ำบางส่วนของสารอินทรีย์จะถูกชะล้างลงดิน ดินก็จะเป็นแหล่งปล่อยแอมโมเนียต่อ โดยเฉพาะฉี่จะซึมลงดินทั้งหมด ต่อมาก็สลายตัวโดยเชื้อจุลินทรีย์ให้แอมโมเนียออกมา
สำหรับแอมโมเนียจากคอกพื้นซีเมนต์ ซึ่งพื้นประเภทนี้ถูกสร้างเพื่อป้องกันไม่ให้ของเสียซึมผ่านลงดิน ป้องกันการระเหยของแอมโมเนียขึ้นถึงตัวหมู คอกแบบนี้ควรมีลาน ร่อง อยู่ส่วนท้ายของคอกเพื่อเป็นที่พักขี้หมู แล้วรวมไปลงในบ่อเกรอะบริเวณใกล้เคียง ดังนั้นจะมีกลิ่นแอมโมเนียของเสียจากท้ายคอกหรือบ่อพักตลอดเวลา หากฟาร์มดังกล่าวมีขบวนการผลิตก๊าซชีวภาพอย่างต่อเนื่องแบบวันต่อวัน กลิ่นก็จะน้อยลง ปัญหาของฟาร์มจะอยู่ที่การทิ้งน้ำหมักเนื่องด้วยในน้ำดังกล่าวยังคงมีสารอินทรีย์ (กลุ่มโปรตีน)อยู่
จุดอ่อนของคอกพื้นซีเมนต์
ท่านอาจารย์วิวัฒน์ วรามิตร สาขาเทคโนโลยีการผลิตสัตว์ คณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออกวิทยาเขตจันทบุรี กล่าวถึงจุดอ่อนของคอกพื้นซีเมนต์ว่าส่วนใหญ่จะอยู่ที่ค่าก่อสร้างแพงในระยะเริ่มต้น ทำให้สัตว์เกิดอาการเครียดง่ายจากการเดินแล้วกีบสึกทำให้เสียวเท้าเวลาเดิน ต้องล้างคอก เปลืองน้ำ เปลืองไฟฟ้า เปลืองแรงงาน ต้องบำบัดน้ำ ต้องมีปัญหาการทิ้งน้ำ ปัญหากลิ่นเหม็น แมลงวัน ยุง สำหรับกรณีทำพื้น 2 ชั้นโดยชั้นบนเป็นพื้นสแล็ทให้มีช่องเล็กเพื่อให้มูลสัตว์แตกเป็นชิ้นเล็กๆแล้วร่วงลงชั้นล่าง โดยไม่อาบน้ำ ไม่ล้างคอก พบว่าเป็นแหล่งเพาะแมลงวัน ยุง แมลงหวี่ รวมถึงกลิ่นเหม็นของก๊าซไข่เน่า(ไฮโดรเจนซัลไฟด์)และแอมโมเนีย ยังคงมีปัญหาทำให้สัตว์เกิดอาการเครียดเช่นเดิม
วิธีการแก้ปัญหาแอมโมเนียและก๊าซต่างๆ ภายในฟาร์ม
ในฟาร์มไม่ว่าจะเป็นคอกดินหรือคอกปูน เพื่อป้องกันการแพ้แอมโมเนีย จากอาการดังกล่าวมาข้างต้น โดยใช้ซีโอ-สเม็คโตไทต์ ซึ่งเป็นกลุ่มซีโอไลท์แท้ช่วยในการจับกลิ่นและก๊าซต่างๆกลิ่นมูลสัตว์จะถูกจับตรึงไว้จนหมดกลิ่น หากนำมูลสัตว์เหล่านี้เมื่อนำไปใช้บำรุงดินก็จะเป็นปุ๋ยที่ดีละลายช้าช่วยป้องกันแมลง หนอน ไร รา เนื่องจากในเนื้อของซีโอ-สเม็คไทต์ จะประกอบไปด้วยซิลิก้า ส่วนการนำซีโอ-สเม็คโตไทต์ไปใช้คลุกผสมอาหารในอัตรา 3 กิโลกรัมต่ออาหาร 100 กิโลกรัมหรือ 3 เปอร์เซนต์ของจำนวนอาหาร คุณสมบัติของเนื้อของซีโอ-สเม็คโตไทต์ดังกล่าวนี้ก็จะไปจับตรึงก๊าซต่างๆ ภายในลำไส้ของสัตว์ เวลาถ่ายมูลออกมาเนื้อสารก็จะจับตรึงก๊าซหรือกลิ่นได้ในทันที หากยังมีกลิ่นเหม็นให้หว่านทับลงไปอีกครั้งหนึ่ง นอกจากนี้การหว่านซีโอ-สเม็คโตไทต์ยังช่วยในการจับตรึงและทำลายสารพิษหรืออะฟลาท็อกซินที่ตกค้างที่ติดมากับอาหารสัตว์ การคลุกซีโอ-สเม็คโตไทต์ผสมอาหารยังช่วยทำให้อัตราการตายของหมู เป็ด ไก่ ลดน้อยลง ส่งผลให้เจริญเติบโตดี ผลผลิตเพิ่มขึ้นอีกทางหนึ่งด้วย
เกษตรกรท่านใดสนใจสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม ได้ที่ คุณเอกรินทร์ ช่วยชู (081-3983128
