เณรน้อยค้นพบความเป็นนักปราชญ์ทางศาสนาจากชายชราคนนี้

มีความสันโดษ-3

โสภณ เปียสนิท

...........................    

 

                 เณรน้อยค้นพบความเป็นนักปราชญ์ทางศาสนาจากชายชราคนนี้นับเป็นเรืองเหลือเชื่อ เพราะไม่คาดคิดมาก่อน จึงชวนลุงคุยต่อว่า “แสดงว่าลุงเป็นคนสันโดษ” “พระสอนว่า คนผู้มีความสันโดษ มีทรัพย์สินเล็กน้อยรู้สึกเพียงพอได้ สำหรับผู้ไม่สันโดษทรัพย์สินหมดโลกก็ยังเร่าร้อนอยากได้อยู่เสมอ” “ลุงครับ มีคำกล่าวว่า สันโดษทำให้เกียจคร้าน สันโดษทำให้ยากจน สันโดษทำให้ไม่เจริญ”

                 ลุงมองนกเอี้ยงสาลิกาหลายตัวกำลังแย่งกันจิกกินเม็ดพิกุลใกล้กองขยะ “ชาวพุทธจำนวนมากไม่เข้าใจ คำว่าสันโดษ ซึ่งหมายถึงว่ายินดีในของของตน เป็นการสอนให้รู้จักพอ” “ลุงคิดว่าสันโดษดี” “ไม่ใช่ลุงคิด แต่พระสอนไว้” “ลุงเชื่อตามพระสอน” “แน่นอน ไม่เชื่อหลักธรรม ก็ไม่ใช่ชาวพุทธ” “มีเหตุผลประกอบหรือไม่” “ต้องมีแน่ เหตุผลเป็นสิ่งจำเป็น คิดง่ายๆ คนเราพอใจสิ่งใดย่อมก้าวหน้าในสิ่งนั้น ยามเฝ้าบ้าน พอใจในความเป็นยาม คิดหาทางพัฒนางานของตนให้ดีขึ้น ย่อมก้าวหน้าในหน้าที่” “น่าจะจริงอย่างลุงว่า ความพอใจทำให้พยายาม ไม่พอใจทำให้เบื่อหน่าย”

                 เณรคิดตามลุงเห็นตามลุงแต่ยังมีคำถามมากมาย “สันโดษต้องทำอย่างไรบ้าง” “ทำใจก็พอแล้วเณร” “ทำใจอย่างไรครับลุง” “ทำใจให้ยินดีกับสิ่งที่ได้มา และยินดีด้วยการทำใจเสมอต้นเสมอปลาย” “ข้อแรกไม่ยาก ข้อสองยาก” เณรมีสีหน้าครุ่นคิด “ไม่ยากหรอก ยินดีกับสิ่งที่ได้มา คือทุ่มเททำงานเต็มที่ได้มาเท่าไรพอใจเท่านั้น  ส่วนคนที่ไม่พอใจในตนเอง หรือพอใจในของที่มิใช่ของตน ย่อมลำบากเดือดร้อน เหมือนคนที่มองเห็นปลาตัวที่ตกน้ำ ใหญ่กว่าปลาที่จับได้เสมอ” “แล้วข้อสอง…” “ยินดีโดยมีใจสม่ำเสมอ คือเมื่อได้มา ก็ไม่ยินดีจนเกินไป เมื่อเสียไป ก็ไม่เสียใจจนเกินไป”

                 “ค่อนข้างยากนะลุง แยกประเภทได้หรือไม่” “ได้ง่ายๆ ข้อที่1 ยถาลาภสันโดษ ยินดีตามได้ ทำเต็มที่ ได้เท่าไรพอใจเท่านั้น ข้อที่2 ยถาพลสันโดษ ยินดีสิ่งที่ควรแก่ความสามารถ คนเรามีความสามารถไม่เท่ากัน และข้อที่ 3 ยถาสารุปปสันโดษ ยินดีสิ่งที่ควรแก่ฐานะ มีฐานะเป็นอะไรพอใจตามฐานะของตน” เณรนิ่งคิดกล่าวทบทวนหลักการ “ยินดีตามที่หาได้ ยินดีตามความสามารถ และยินดีตามควรแก่ฐานะ” “ใช่ เณรจำแม่นดี” “บางทีอาจแบ่งแยกได้ยาก” “ไม่ยากหรอกเณร คิดง่ายๆ เอาหลักไว้ก่อน สันโดษต้องประกอบด้วยศีลธรรม สันโดษมิใช่เกียจคร้าน สันโดษมิใช่การอยู่คนเดียว สันโดษคือการสร้างกุศล”