มะเร็งเจ้าเอ๋ยไม่เคยปราณีใคร
       
ขณะที่กำลังจดบันทึกการทำ family conference สำหรับ case ที่หน่วยได้รับ consult ให้เข้าไปร่วมดูแลเมื่อวานนี้ เสียงโทรศัพท์ก็พลันดังขึ้น สวัสดีค่ะพี่กุ้ง หมอ...นะคะ พอดีหมอมี caseจะ consult ค่ะ เป็นคนไข้อายุ 35 ปีคลอด c/s (ผ่าตัดคลอด) เมื่อวันที่ 10 กันยายน มีประวัติว่า 1 เดือนก่อนมาโรงพยาบาลมีตาตัวเหลือง(ขณะตั้งครรภ์ได้ 35 สัปดาห์) เจาะเลือดพบว่าเป็น hepatitis มี obstuctive Jaundice   เเละมี labour pain (อาการปวดท้องคลอด) จึงมาพบหมอ หมอที่นี่พิจารณาผ่าตัดคลอดเพื่อความปลอดภัยทั้งเเม่เเละลูก ตอนนี้คนไข้มีปัญหาว่ามี ascites มี pleural effusion (น้ำในช่องท้องและในช่องปอด) ต้อง ให้ออกซิเจนตลอดเวลา และ พบอีกว่า มี multiple liver nodular   ทางสูติเเพทย์ได้ consult อายุรเเพทย์มาดูคิดว่าน่าจะเป็น advance stage tumor ขณะที่ฟังหมอ..ส่งต่อข้อมูลคนไข้ฉันเองฟังไปก็ขนลุกไป สิ้นเสียงคุณหมอ…ฉันถอนหายใจเฮือกใหญ่ด้วยความสงสารคนไข้  ซึ่ง case นี้ทีม palliative ของเราทราบประวัติอย่างไม่เป็นทางการมาบ้างแล้ว เมื่อ 2 วันที่แล้ว พอได้ถามไปที่เจ้าของ ward แจ้งว่า คนไข้ยังไม่ทราบว่าตัวเองเป็นมะเร็งระยะสุดท้าย  แพทย์ที่จะรับเป็นเจ้าของไข้ยังไม่มี  และทีมเราได้ฝากเรื่องไว้ทางอาจารย์สูติฯ หากพร้อมที่จะให้ palliative care team เข้าไปเมื่อไหร่ ขอให้บอก

        และแล้วในที่สุด วันนี้ทางทีมอายุรแพทย์ก็ได้ปรึกษาเรามา ฉันนั่งตั้งสติอยู่สักพัก พร้อมกับทำให้ตัวเองผ่อนคลายมากที่สุด เหมือนกับว่าการลงไปพบคนไข้คราวนี้ของฉัน ถ้าเป็นการทำข้อสอบก็คงจะเป็นโจทย์ที่ยาก เพราะฉะนั้นจึงต้องติวเข้มกับตัวเอง โดยมีการวางแผนในใจก่อนว่าจะทำอะไร หนึ่ง สอง สาม  ฉันเดินจากตึกสว. ถึงหอผู้ป่วยหลังคลอดโดยใช้เวลาประมาณ 10 นาที เมื่อไปถึงฉันพยายามหาข้อมูลของคนไข้ การรับรู้เรื่องโรคของคนไข้และครอบครัวทั้งจาก chart และจากพยาบาลเจ้าของไข้ ทำให้ทราบว่า ญาติทราบแล้วว่าคนไข้เป็นมะเร็งระยะสุดท้าย แต่ยังไม่บอกคนไข้ แต่ทราบว่าอายุรแพทย์ได้บอกคนไข้ไปบางส่วนแล้ว

      ประตูห้องแยกค่อยๆ เปิดแง้มออก ฉันเดินผ่านประตูห้องเข้าไปเพื่อทักทายคนไข้ และพบว่าคนที่มาเฝ้าคือแม่ของเธอ  ไม่นานเสียงร้องอุแว้ อุแว้ ก็ดังขึ้นทำให้ฉันหันไปตามเสียง  ภาพที่ปรากฏแก่สายตาฉันก็คือ เด็กทารกเพศหญิง นอนดิ้นไปมาอยู่บนคริบทารกแรกเกิด ฉันกล่าวทักทายและแนะนำตัวกับคนไข้ พร้อมกับหาที่นั่งที่คิดว่าจะคุยได้สะดวกที่สุด  ก่อนนั่งฉันได้ทักทายทารกน้อยพร้อมกับถามว่าน้องชื่ออะไร  “ชื่อน้องเปรี้ยวค่ะ พี่สาวชื่อมะนาว”  อ่อ มะนาวเปรี้ยวเหรอคะ ฉันโต้ตอบกับคนไข้ถึงชื่อของลูกสาวทั้งสองคนที่ตั้งให้ได้อย่างน่ารัก  ตอนนี้เป็นยังไงบ้าง ฉันเอ่ยถาม “ปวดท้อง แล้วก็ไม่ค่อยสบายที่ท้อง หายใจไม่ค่อยอิ่มค่ะ” ฉันคิดในใจว่าคงจะเป็นอย่างที่เธอพูดเพราะท้องโตที่โต ประกอบกับการหายใจต้องใช้ออกซิเจนช่วย ฉันค่อยๆชวนคนไข้คุยไปในหลายเรื่อง จนคิดว่าการสร้างสัมพันธภาพในวันนี้เริ่มเข้าที่แล้ว ฉันจึงค่อยๆ ขยับเข้าไปในเรื่องการรับรู้เรื่องโรค “ หมอบอกว่าเป็นก้อนในตับ แต่ยังไม่รู้ว่าก้อนดีหรือก้อนร้าย รู้แต่ว่าก้อนโตเร็วมาก”  หมอได้บอกมั๊ยคะว่าจะมีแผนการรักษาอย่างไร “ หมอบอกว่าจะขอดูผลชิ้นเนื้อก่อน แต่ตอนนี้ยังไม่ได้ทำเพราะเกล็ดเลือดต่ำ ร่างกายยังไม่พร้อม หมอจึงพักไว้ก่อน วันนี้ถ้าเตียงว่า จะย้ายไปที่ตึกอายุรกรรม “ ตอนนี้กังวลหรือว่าเป็นห่วงเรื่องอะไรมากที่สุด ฉันพยายามค้นหาความต้องการและความกังวลใจของคนไข้ “ แต่คำตอบที่ได้กลับไม่เป็นอย่างที่ฉันคิด “กังวลเรื่องปวดค่ะ แล้วก็แน่นท้องทำยังไงจะดีขึ้น” ปวดมากเเค่ไหน ถ้าให้เป็นคะเเนนเต็มสิบปวดมากที่สุด สูนย์คือไม่ปวด ห้าปวดปานกลางตอนนี้ให้กี่คะเเนน  คนไข้นิ่งไปสักพักพร้อมกับบอกว่า 9 คะเเนน  ถ้าปวดขนาดนี้ต้องขอยาเเก้ปวดเเล้วนะ ไหวมั๊ยถ้าไม่ไหวพี่จะไปบอกหมอขอยาเเก้ปวด ให้ ไม่ไหวไม่สบายเลย  ฉันเดินออกมาข้างนอกนเพื่อเเจ้งให้หมอทราบว่าคนไข้ปวดมาก  
          สักพักสามีคนไข้และพี่สาวก็เดินเข้ามา ฉันจึงจำเป็นต้องแนะนำตัวอีกครั้ง  “วันนี้ผมจะพาลูกกลับบ้าน จะขอนมผสมสักขวดได้มั๊ยครับ กลัวลูกหิวระหว่าทาง ผมฝากถามพยาบาลว่าดำเนินการเรื่องกลับบ้านเสร็จหรือยัง ผมจะได้เตรียมตัว”  ฉันไม่รอช้ารีบเดินออกไปบอกพยาบาลว่าคนไข้พร้อมจะกลับบ้านแล้ว พี่พยาบาลที่ตึกหลังคลอด รีบกระวีกระวาดจัดการเรื่องราวให้จนกระทั่งเรียบร้อย  ฉันมองดูสามีคนไข้ด้วยความรู้สึกเห็นใจ ในใจก็คิดว่า อีกไม่นานผู้ชายคนนี้ก็จะต้องสูญเสียภรรยาที่เขารัก และเขาจะต้องเลี้ยงลูกสาวทั้งสองคนโดยลำพังแล้วสินะ แต่ทำไมดูท่าทางเขาเข้มแข็งจัง ฉันได้แต่เก็บคำถามนี้ไว้ในใจ และคิดว่าวันนี้น่าจะได้คุยกับสามีคนไข้ด้วย แต่เมื่อเห็นว่ากำลังรีบร้อนที่จะนำลูกกลับบ้าน คงเพราะกลัวจะมืดค่ำฉันจึงไม่รบกวน ฉันมองดูทารกน้อยที่อยู่ในอ้อมแขนของผู้เป็นป้า ผู้ที่อาสาว่าจะรับเลี้ยงดูให้เหมือนลูกในใส้ และคนไข้เองก็รู้สึกวางใจว่าลูกจะได้รับการดูแลเป็นอย่างดี พร้อมกับบอกว่า “ให้แม่กอดน้องหรือยังคะ” เสียงหนึ่งดังขึ้นมาว่า “กอดหอมกันแล้วเรียบร้อย บ๊าย บาย กันแล้ว”   เมื่อส่งทั้งสามคนกลับบ้านแล้ว ฉันจึงกลับมานั่งทบทวนดู chart อีกครั้งและบันทึกการส่งต่อข้อมูลในแบบบันทึกทีมสหสาขาวิชาชีพ

        ขณะเดินกลับไปที่หน่วยในใจฉันครุ่นคิดแต่กับเรื่องราวของคนไข้คนล่าสุดที่ฉันมีโอกาสได้เข้าไปดูแล ในที่สุดฉันตัดสินใจกดโทรศัพท์        ไปที่เบอร์สามีของคนไข้  ฉันจำเป็นต้องทราบว่าครอบครัว สามีคิดและรู้สึกหรือรับรู้ต่อสิ่งที่เกิดขึ้นกับภรรยาของเขามากน้อยแค่ไหน เพื่อที่จะได้วางแผนการดูแลต่อได้ และนี่คือคำตอบที่ฉันได้รับ “พวกผมรู้หมดแล้วครับ และตอนนี้ผมก็ได้แต่ทำใจ ไม่มีใครอยากให้มันเกิด แต่มันเลี่ยงไม่ได้ก็ต้องทำใจยอมรับ ตอนนี้พวกผมวางแผนทุกอย่างไว้หมดแล้ว แม้แต่คนเลี้ยงลูก พี่สาวผมเขายอมลาออกจากงานเพื่อมาเลี้ยงหลาน พี่สาวที่อยู่สวีเดนก็จะส่งเงินมาช่วย ถ้าแม่เขาดีขึ้นแล้วกลับบ้านได้ก็คงไม่ให้เขาทำอะไร ให้เขาอยู่เฉยๆ หรือว่าถ้าไม่มีเขาแล้ว พวกผมก็ช่วยกันเลี้ยงครับ คนโตปู่ย่ารับเลี้ยงแล้ว ผมจึงไม่ห่วง”  ฉันกล่าวชื่นชมถึงการวางแผนและจัดการสิ่งต่างๆที่ดูแล้วทำให้หายห่วงไปเยอะเลย ถ้าฉันเป็นคนไข้ก็คิดว่าคงสบายใจไปอีกเปราะที่มีครอบครัวเป็นแหล่งสนับสนุนที่ดีเยี่ยมอย่างนี้
          การติดตามดูแลคนไข้รายนี้คงยังไม่จบเท่านี้ ยังมีหลายสิ่งหลายอย่างที่จะต้องสานต่อเพื่อให้เกิดความสมบูรณ์ที่สุด ฉันเองได้กลับมาทบทวนตัวเองหลังจากได้คุยกับคนไข้เเละครอบครัว วันนี้ หลายสิ่งอย่างที่เจอไม่เป็นไปตามที่วาดภาพไว้ในตอนเเรก ไม่ว่าจะเป็นสภาพคนไข้ที่เห็น ที่ดูหนักเเละเเย่ลงอย่างรวดเร็ว  ภาพคนไข้ สามี ที่ฉันคิดในใจว่าจะต้องร้องไห้ฟูมฟาย เสียใจ น้อยใจในโชคชะตาของตัวเองกลับไม่ใช่    คนไข้เก่ง เขาเก่งกว่าเราเยอะ  ( เหมือนท่านอาจารย์สกลพูด) ถ้าเป็นเราเราคงร้องไห้ฟูมฟายตาบวมเป่งไปเเล้ว
    ฉันคงจะนำเรื่องราวของคนไข้เข้านำเสนอในที่ประชุมการทำ team meeting ในเช้าวันจันทร์ที่จะถึงนี้ เเต่ฉันก็ไม่อยากรอช้า อาจจะส่งข้อมูลให้กับอาจารย์หมอศรีเวียง (หัวหน้า palliative care unit )วันนี้ เพื่อปรึกษาหารือเเละวางแผนร่วมกันในการดูแลคนไข้รายนี้ต่อไป