คะลำ จารีต ประเพณีชาวอิสาน

คะลำ
 เป็นลักษณะความผิด บาป ผิดจารีต ไม่เหมาะ ไม่ควร อาจมีโทษมากหรือน้อยหรือไม่มีโทษ แต่ไม่เป็นที่ยอมรับของสังคม คะลำจึงเป็นหลักคำสอนที่ปฏิบัติกันมาจนเป็นขนมธรรมเนียมที่มีลักษณะเป็นข้อห้าม

คำว่าคะลำ เป็นภาษาอีสาน ได้แก่ ไม่ดี ไม่งาม ไม่เหมาะไม่สม เป็นบาปเป็นกรรม ถ้าทำอะไรลงไปผู้เฒ่าผู้แก่ทักท้วงว่า คะลำ คะลำคำนี้เป็นคำศักดิ์สิทธิ์ ผู้ทำจะไม่กล้าทำต่อไป คำว่า คะลำจึงถือเป็นประเพณีสืบต่อกันมาจนทุกวันนี้ จะได้นำของคะลำมาแสดงไว้ดังตัวอย่างต่อไปนี้

ของคะลำเกี่ยวกับการกิน

# ไทเฮือนเดียวกินบ่พร้อมกัน ผู้น้อยกินก่อนผู้ใหญ่ เมียกินก่อนผัว คะลำ

# ผู้ใหญ่กินเงื่อนผู้น้อย ผัวกินเงื่อนเมีย คะลำ

# เอาเงื่อนกินให้ทาน คะลำ

# กินข้าวบ่อัดฝาก่อง บ่ฮู้เก็บฮู้เมี้ยน คะลำ

# กินอ้าปาก แลบลิ้น เลียปาก กินคำใหญ่ กินเสียงดัง กินบ่เป็นยาม กินบ่ฮู้จักประมาณ คะลำ

# ถ่มน้ำลาย คายขี้มูก เวลากิน คะลำ

# กินข้าวมือซ้าย เวลากินเว้ากัน เอามือเท้าขวา เท้าซ้ายเวลากิน กินเคี้ยวบ่แหลก คะลำ

# กินข้าวกับซิ้นควาย ซิ้นงัว คะลำ เพราะงัวควายมีบุญคุณ

# กินเหมิดกินเสี้ยง เกลี้ยงซะหมอหลอ คะลำ

# ได้กินซิ้นบ่ส่งอา ได้กินปลาบ่ส่งปู่ คะลำ

# กินอิ่มแล้วบ่ยกมือไหว้ข้าว คะลำ

# กินข้าวโตโสความเพิ่น คะลำ

ของคะลำเกี่ยวกับการยืน

# ผู้หญิงยืนเยี่ยว คะลำ

# ผู้น้อยยืนใกล้ผู้ใหญ่ คะลำ

# ใภ้เขยยืนใกล้เจ้าโคตรเจ้าวงศ์ คะลำ

ของคะลำเกี่ยวกับการเดิน

# ผู้น้อยย่างใกล้ผู้ใหญ่ ใภ้เขยย่างใกล้เจ้าโคตร ป้า ลุง คะลำ

# ขึ้นเฮือนบ่ล้างตีน ย่างทืบตีนขึ้นบันใด ย่างเทิงเฮือนแฮง ย่างลากตีน คะลำ

# เมียย่างเอาผ้าซิ่นปัดป่ายผัว คะลำ

# ย่างก่อนเจ้าหัว เว้าหยอกเจ้าหัว เข้าวัดเว้าเสียงดัง ขี่ม้าเข้าวัด เลี้ยงงัวควายในวัด คะลำ

# ย่างใกล้เจ้าหัว เหยียบเงาเจ้าหัว คะลำ

# นุ่งผ้าเตะเตี่ยวย่างผ่านหน้าเจ้าโคตรตานาย คะลำ

# ไปจอบฟังเข้าเว้าพื้นทานขวัญกัน คะลำ

# ไปค้าฮ่วมทึนกัน คะลำ

# ไปเอาบุญก่ายบ้าน บ่ฮู้แลงฮู้งาย คะลำ

# ผัวไปค้า เมียเป็นเพศ (แต่งตัว) คะลำ

# ไปโฮ่เนื้อ ออกชื่อมัน คะลำ

# ไปบ่ช่าง ย่างบ่งาม คะลำ

# ไปบ่ลา มาบ่คอบ คะลำ

ของคะลำเกี่ยวกับการนั่ง

# ผู้น้อยนั่งสูงกว่าผู้ใหญ่ ใภ้หรือเขยนั่งสูงหรือนั่งขาไขว่ห้างต่อหน้าเจ้าโคตร คะลำ

# ผู้ญิงนั่งขดตะหมาด (ขัดสมาธิ) คะลำ

# นั่งขดตะหมาดเวลาฟังเทศน์ นั่งกินข้าว นั่งฟังเจ้าโคตร บอกสอน คะลำ

# นั่งตันปักตู นั่งตันบันใด นั่งหมอน นั่งกลางผู้เฒ่า คะลำ

# ผู้หนึ่งยืน ผู้หนึ่งนั่งเว้ากัน คะลำ

# นั่งเทิงหัวนอนของตนหรือผู้อื่น คะลำ

ของคะลำเกี่ยวกับการนอน

# นอนคว่ำ นอนหงาย นอนตะแคงซ้าย คะลำ

# นอนปิ่นหัวไปทางตะวันตก คะลำ

# เมียนอนก่อน ตื่นหลังผัว คะลำ

# นอนหงายเบิ่งดาบ คาบนมเมีย เลียคมมีด คะลำ

# ก่อนนอนบ่ล้างตีน ลุกขึ้นบ่ล้างหน้า คะลำ

# เอาเสื้อผ้าเก่ามาหมูนหัวนอน คะลำ

# เป็นใภ้เป็นเขยนอนเปิง คะลำ

# บ่สมมาก้อนเส้า คีไฟ แม่ขั้นใด ปักตู ในวันศีลวันพระก่อนนอน คะลำ

# เคี้ยวคำหมาก นอนกลางคืน คะลำ

# เมียบ่สมมาผัวในวันพระ คะลำ

# เล่นหมากฮุกหมากสกาในเฮือนคนยังบ่ทันตาย คะลำ

# ไปหาหมอยาเว้าให้คนไข้ได้ยิน คะลำ

# แทกโตคนไข้เพื่อตัดโลงให้คนไข้เห็นหรือได้ยิน คะลำ

ของคะลำเกี่ยวกับงานศพ

# คนอายุบ่เถิงสิบปีตาย ลงท้องตาย ตกน้ำตาย ตกเฮือนตาย ฟกตาย ช้างเหยียบตาย เสือกัดตาย งูกัดตาย ควายชนตาย ตกต้นไม้ตาย ผีกินตาย รบกันตาย ลงแดงตาย เผาศพคนเหล่านี้ คะลำ

# จามในเฮือนศพ คะลำ

# กินข้าวเงื่อนผี กินข้าวเฮือนผี คะลำ

# หามศพผ่านนาเขา ปลงศพกลางทาง คะลำ

# เวลาหามศพไปป่าช้าเหลียวหลัง คะลำ

# ไฟเผาศพต่อนำกัน คะลำ

# ตายสามวันแจกข้าว แจกข้าวในวันพระ คะลำ

ของคะลำทั่วไป

# เอาเชิงผ้า เชิงแพรเช็ดหน้า คะลำ

# ฝนมีด พร้า หอก ดาบ สิ่ว ขวาน และปัดเฮือนยาม กลางคืน คะลำ

# เอาของต่ำไว้สูง คะลำ

# ทุบ ตี เตะ ถีบ ม้างเฮือนเพชาน คะลำ

# เว้าพ้นตัว หัวพ้นเพื่อน คะลำ

# ปากก่อนกวาน ขานก่อนเจ้า คะลำ

# ตัดกอน ฮอนขื่อ คะลำ

# ฟันฟืนมื้อเช้า ฝัดข้าวมื้อแลง คะลำ

# เอาล้อเกวียน ตีนเกวียนที่หักแล้ว ไปรองตีนบันได คะลำ

# แบกฟืนบ่แก้มัดขึ้นเฮือน คะลำ

# คะลำน้ำ กินต่อน คะลำ

# เพิ่นบ่เอิ้นโตขาน เพิ่นบ่วานโตช่อย คะลำ

# บ่อนเข็ดบ่ยำ บ่อนคะลำบ่ย้าน คะลำ

# ใส่บาตรถามเจ้าหัว คะลำ

# ขี้งอยขอน นอนสูบยา คะลำ

# อยู่ท่งสานวี อยู่ดีถามหมอ คะลำ

# ฮากไม้สอนขวาน คะลำ

# ไง้ขอนหาขี้เข็บ คะลำ

# เฮ็ดตางลี้ ขี้ตางเซามีแฮง คะลำ

# ขี้คันคากจาแบกขอนยาง คะลำ

# ตีเหล็กต่อหน้าช่าง คะลำ

# ค้นผีลุก ปลุกผีตื่น คะลำ

# หมาเข้าบ้าน บ่ด่อมหาง คะลำ

# ย้ายคันแทนา ย้ายปักตูเฮือน ถมน้ำออกบ่อ ขุดจอมปลวกไปถมบวกหมู ปลุกเฮือนกวมทาง คะลำ

# เอาของใช้ว้ปนกับของประดับ คะลำ

# เฮือนสองหลังเฮ็ดเป็นหลังเดียว คะลำหลาย

# ผัวเมียผิดกัน ข่มเหงกัน ด่าป้อยเวนกัน คะลำ

# จ่ายเงินแดง แปลงเงินกว้าง คะลำ

# ด่าหมูชา ด่าหมาเสียด หยอกหมา หัวซาเด็กน้อย หัวซาคนทุกข์ คะลำ

# เอาลูกสาวลูกชาย เป็นเมียเป็นผัว เอาคนใช้เป็นเมียเป็นผัวคะลำ

# หัวโล้นอยากลำ หัวดำอยากเทศน์ คะลำ

# เห็นเมียท่านท้า เห็นหน้าท่านยิง คะลำ

# เล่นเจ้าหัว เล่นผัวเพิ่น คะลำ

# บวชเป็นชี หนีจากบ่อน คะลำ

# ความรหัสฮู้เถิงสอง คะลำ

# นาสองเหมือง เมืองสองท้าว ย้าวสองเขย คะลำ

# ญิงสองผัว เจ้าหัวสองวัด คะลำ

# ฝนตกฟ้าฮ้อง ไถนา ขี่ควายเล่น ยกมีด ยกเสียม ฟันไม้ คะลำ

# ตีก้อนเส้า เอาไม้เอามีดตีเคาะเสาเฮือน เอามือตีแมวตีหมา เตะงัวเตะควาย คะลำ

# ปลูกยานาง ปลูกผักอีฮุม ปลูกหมากลิ้นฟ้า ปลูกผักหวาน ในเดิ่นบ้าน คะลำ

# ตำข้าววันศีล วันพระ คะลำ

# ชายหนุ่มหญิงสาวนั่งใกล้กัน หญิงสาวไปเที่ยวกลางคืนคนเดียวหรือไปกับชายสองต่อสอง คะลำ

# ผู้ญิงไปชูบ่าว คะลำ

# พ่อแม่นอนฮ่วมห้องลูกสาว ลูกชาย คะลำ

# เมียบ่ปฏิบัติผัว คะลำ

# โยนกระบุง กะต่า พร้า เสียม กะด้ง กะเบียน ขึ้นเฮือน คะลำ

คะลำนี้ในสมัยโบราณถ้าใครไม่ปฏิบัติ อาจมีโทษมากหรือน้อยหรือไม่มีโทษ แต่ไม่เป็นที่ยอมรับของสังคม แต่ในปัจจุบัน เมื่อบ้านเมืองมีการพัฒนาทางด้านการศึกษา เทคโนโลยีต่างๆมากขึ้น การคะลำของชาวอิสานจึงค่อยๆหายไปกับกาลเวลา เพราะการคะลำบางอย่างก็เป็นสิ่งที่ล้าสมัย เช่น คนอยู่คำ(อยู่ไฟหลังคลอดลูก)ไม่ให้กิน เนื้อวัว เนื้อควาย ผัก ผลไม่บางอย่าง จะผิดคำ ซึ่งแพทย์แผนปัจจุบันนั้นได้ทดลองและวิจัยแล้วพบว่าถ้าร่างกายหลังหลังคลอดไม่กินของเหล่านี้ก็จะขาดวิตามินบำรุงร่างกายและไม่มีน้ำนมให้ลูกกินด้วย การคะลำจึงควรเลือกปฏิบัติเป็นอย่างๆตามกาละเวลา

[chamroenchai]

สมัยนี้ไม่ค่อยคะลำ แล้วมั้ง แต่มีก็ทำให้ได้ความรู้สึกโบราณๆดีเหมือนกันเนาะ อนุรักษ์ภูมิปัญญา

[เขียนเมื่อ 20 ก.ค. 2553 14:07 น.20 ก.ค. 2553]

ถ้าผู้ได๋หมู่มาเมนท์ให้แล้ว บ่เมนท์ตอบ "คะลำ"

[เขียนเมื่อ 22 ก.ค. 2553 18:45 น.22 ก.ค. 2553]

ไก่ที่บ้านข้อยเมียกินข้าวก่อนผัวบ่ "คะลำ" เด้อค่ามีแต่อิ่มก่อนเด้อค่ากรุณาเม้นท์ตอบด้วยเดี๋ยวจะ "คะลำ"

[รู้ไว้ใช่ว่า.....]

ขอบคุณที่เข้ามาเม้นท์นะคะ