ใจคนนั้นไซร้ยากแท้หยั่งถึง

“ สวัสดีค่ะคุณแม่ วันนี้คุณหมอ......จะมาดูแลคุณแม่นะค่ะ ” นี่เป็นเสียงเจื้อยแจ้วของคุณพยาบาลที่ทักทายมารดาหลังคลอดทุกๆวันที่ขึ้นปฏิบัติงานเพื่อสร้างสัมพันธภาพกับผู้รับบริการให้เกิดความไว้วางใจเพื่อที่จะเกริ่นนำในการให้ความรู้  บางครั้งก็ให้ความรู้เรื่องนมแม่ การออกกำลังกายหลังคลอดและการปฏิบัติตัวหลังคลอด นี่คือหน้าที่ของพยาบาลห้องคลอดในการดูแลคุณแม่ที่เข้ามาหาเราตั้งแต่ในกระบวนการดูแลในห้องคลอดจนถึงหลังคลอด จากการทำหน้าที่ดังกล่าวดิฉันได้เรียนรู้ชีวิตของลูกผู้หญิงว่าการที่จะเป็นแม่ได้นั้น บางครั้งพวกเขาเหล่านั้นต้องฟันฝ่าปัญหาอุปสรรคต่างๆมากมาย บางคนมีสีหน้าที่ยิ้มแย้มแต่เมื่อพูดคุยด้วยถึงได้รู้ว่าภายใต้รอยยิ้มนั้นซ่อนความกังวลต่างๆไว้มากมาย บางคนเรารู้สึกว่า  ทำไมหนอ ? ชีวิตของเค้าช่างลำบากเหลือเกินแต่คุณแม่กลับบอกว่า  “ ไม่เป็นไรหรอกค่ะ คุณหมอ ดิฉันเคยชินแล้วล่ะ ”  ทำให้ดิฉันเข้าใจแล้วว่าการดูแลคนหนึ่งคนให้เข้าใจถ่องแท้ถึงจิตใจได้นั้นไม่ใช่เรื่องง่ายและไม่สามารถใช้ความรู้สึกของเราในการประเมินได้เลย ดั่งสำนวนที่ว่า  “ ใจคนนั้นไซร้ยากแท้หยั่งถึง ”

วันนี้ก็เป็นเช่นทุกๆวันที่ดิฉันได้ทำหน้าที่ของตนเองในการดูแลมารดาหลังคลอดแต่มีความแตกต่างจากเดิมตรงที่ดิฉันได้รู้จักและเรียนรู้การใช้คำถามในการดูแลคุณแม่หลังคลอดเพื่อให้แม่ได้พูดคุยและระบายความรู้สึกที่มีในใจออกมา  “ คุณแม่...ค่ะวันนี้เป็นยังงัยบ้างเมื่อคืนลูกร้องมากมั๊ย ” หลังจากเกริ่นนำและให้ข้อมูลเบื้องต้นแล้วเราก็จะใช้คำถามในการพูดคุย ดิฉันได้มีโอกาสให้การดูแลและพูดคุยกับคุณแม่คนหนึ่ง เธอมาคลอดบุตรคนที่สาม  หลังคลอดได้หนึ่งวัน ภายใต้บุคลิกที่ดูยิ้มแย้มแจ่มใสเราไม่คาดคิดเลยว่าภายในจิตใจนั้นคุณแม่มีภาวะซึมเศร้าและเคยคิดแม้กระทั่งจะลงมือทำร้ายชีวิตของตนเอง จากการพูดคุยกับคุณแม่...ทำให้ดิฉันทราบว่าคุณแม่มีปัญหาทางบ้านเนื่องจากบิดาที่มีอาชีพเป็นตำรวจไปมีภรรยาน้อยไม่ได้ช่วยเหลือจุนเจืออะไรในครอบครัว ชีวิตครอบครัวมีความลำบาก ทำให้คุณแม่รู้สึกเครียดกับปัญหาที่เกิดขึ้น ตัวคุณแม่เองมีพี่น้องทั้งหมด 3 คนน้องคนเล็กก็ยังเรียนหนังสืออยู่ ส่วนตัวคุณแม่เองมีบุตร 3 คนทำให้มีภาระเพิ่มมากขึ้น เมื่อคุณแม่มาคลอดก็มากับสามีและบุตรคนโตอายุราว 5 ขวบ  หลังคลอดต้องดูแลบุตรคนเดียวเนื่องจากสามีต้องกลับบ้านไปดูแลบุตรคนเล็กและส่งบุตรคนโตไปโรงเรียนด้วยและยังต้องทำงานหารายได้มาดูแลครอบครัว ความลำบากของครอบครัว ทำให้ครั้งหนึ่งคุณแม่ลงมือทำร้ายตนเองโดยการรับประทานยาแก้ปวดเกินขนาดแต่โชคดีไม่เป็นอะไรหลังจากครั้งนั้นคุณแม่ยังมีความคิดที่จะทำร้ายตนเอง ดิฉันได้พูดคุยกับคุณแม่ว่า  “ มีอะไรยับยั้งใจจนทำให้คุณแม่ไม่สามารถลงมือทำได้ ” ทำให้ทราบว่าสิ่งที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของคุณแม่ คือ ลูกทั้ง 3 คนนั่นเอง เมื่อทราบว่าสิ่งที่คุณแม่คิดถึงและรักมากที่สุดแล้วดิฉันได้พูดคุยและเสริมพลังให้กับคุณแม่ ให้กำลังใจและชื่นชมที่คุณแม่มีความเสียสละอดทนและเป็นแม่ที่มีความรักลูกมากที่สุด พร้อมที่จะยืนหยัดเพื่อลูก หลังจากนั้นคุณแม่ได้รับการดูแลจากทีมสหวิชาชีพเป็นอย่างดี แพทย์ให้ยารักษาภาวะซึมเศร้า ทีมงานสุขภาพจิตได้มาพูดคุยและให้สุขภาพจิตศึกษา เจ้าหน้าที่ในชุมชนได้ติดตามดูแลอย่างต่อเนื่อง จนท้ายที่สุดเธอสามารถดำรงชีวิตและเลี้ยงดูลูกน้อยได้เป็นอย่างดี

 หลังจากเหตุการณ์ครั้งนั้นทำให้ดิฉันรู้สึกว่า เพียงแค่เราใช้คำถามในการดูแลคุณแม่ทำให้เรารู้และเข้าใจถึงปัญหาที่ซ่อนอยู่ภายในจิตใจของคุณแม่ได้  “ คุณ รู้มั๊ยค่ะว่า   คำถามเหล่านั้น  คือ อะไร ?  คำถามเหล่านั้นคือเครื่องมือที่เรียกว่า  แบบประเมินภาวะซึมเศร้า  9 Q และแบบประเมินแนวโน้มการฆ่าตัวตาย  8 Q นั่นเอง ไม่น่าเชื่อใช่มั๊ยค่ะว่า  คำถามเพียงไม่กี่คำถามสามารถช่วยชีวิตคนได้  ทุกวันนี้ดิฉันและทีมงานมีความสุขกับการที่ได้ใช้คำถามเหล่านั้นในการค้นหาปัญหาของมารดาหลังคลอด เพื่อให้การช่วยเหลือมารดาที่มีภาวะเครียดหรือมีภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ทำให้เราเข้าใจอย่างถ่องแท้ว่าการที่เราจะดูแลใครสักคนให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีนั้นเราควรจะดูแลทั้งด้านร่างกาย จิตใจและสังคม การให้กำลังใจแก่ผู้ที่กำลังอ่อนแอ ท้อแท้ หมดกำลังใจถ้าหากมีใครสักคนที่ตั้งใจฟังปัญหาของเขาและเสริมพลังทางความคิดเชิงบวก เปิดโอกาสให้เขาได้คิดทบทวนและวางแผนแก้ปัญหาด้วยตัวเอง โดยมีเราซึ่งหมายถึงทีมงานสหสาขาวิชาชีพคอยให้คำปรึกษา ให้การดูแลรักษาและติดตามดูแลอย่างต่อเนื่อง ทำให้ผู้ที่มีปัญหาสามารถเผชิญและจัดการกับความเครียดได้อย่างเหมาะสมมีกำลังใจเข้มแข็งตระหนักและเห็นคุณค่าของตนเอง ทำให้เขาเหล่านั้นสามารถมีชีวิตต่อไปได้ เท่ากับเราได้สร้างความดีและทำหน้าที่ของเพื่อนมนุษย์ด้วยกันดีแล้ว

คุณเชื่อไหมค่ะว่า  การใช้คำถาม 9 Q , 8Q ทำให้ค้นพบโรคซึมเศร้าได้อย่างง่ายดาย แต่มันมีคุณค่ามหาศาลกับชีวิตมนุษย์หนึ่งชีวิตที่หมดหนทาง หมดกำลังใจจนคิดทำร้ายตนเอง กลับได้รับการช่วยเหลือจากทีมสุขภาพของราให้ก้าวพ้นความตายได้อย่างมหัศจรรย์ ความรู้สึกปิติที่เกิดขึ้นมันเหมือนหยาดทิพย์ที่ชโลมจิตใจให้ทีมของเรามุ่งมั่นที่จะทำงานช่วยเหลือชาวบ้านในพื้นที่ต่อไป

 

เรื่องเล่า จาก  คุณ รสพร  คำโท  พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ  งานห้องคลอดโรงพยาบาลปรางค์กู่