ก็เป็นอีกประสบการณ์หนึ่ง ที่เกิดขึ้นจากการฟังและร่วมปฏิบัติงานที่ทำให้เกิดประเด็นว่า  “เราจะจัดเวทีแบบไหน? ให้ชาวบ้านคุยกันรู้เรื่อง  และได้ประโยชน์  ซึ่งมีข้อคิดที่ให้ทุกท่านได้นำมาทดลองประเมินประเด็นต่าง ๆ ดูว่า.....  ขั้นที่ 1 เมื่อจัดเสร็จแล้ว...ชาวบ้านรู้มั้ยว่า...เกิดปัญหาอะไร?  และมีสาเหตุมาจาก ไหนบ้าง? ขั้นที่ 2  เมื่อจัดเวทีเพื่อ ตั้งโจทย์วิจัย  ชาวบ้านรู้มั้ยว่า..."โจทย์ หรือ ประเด็นที่ จะทำ นั้นมีอะไรบ้าง?    ขั้นที่ 3  เมื่อจัดเวทีเพื่อ ออกแบบการวิจัย  ชาวบ้านรู้มั้ยว่า... "ต้องทำอะไรบ้าง?"  ซึ่งถ้ามีความเสี่ยงก็ให้ไปทดลองทำในสถานีวิจัยก่อนเพื่อค้นหาคำตอบ   ขั้นที่ 4  การปฏิบัติจริง  ชาวบ้านรู้มั้ยว่า..."จะต้องเก็บและบันทึกข้อมูลอะไรบ้าง?   มีกฎกติกาอะไรบ้าง?  และนักวิจัยมีจรรยาบรรณอะไรบ้าง?   ขั้นที่ 5  วิเคราะห์และสรุปผล  เมื่อเก็บข้อมูลมาแล้วก็จะต้องนำมาวิเคราะห์และสรุปให้ได้ว่า  เกิดผลอะไรบ้าง? หรือ พบอะไรบ้าง?      บทเรียนที่เกิดขึ้นดังกล่าวได้มาจากการนำข้อมูลดิบที่เป็นประสบการณ์ของเจ้าหน้าที่ ประมาณ 30 คน มาขมวดปมและกระตุกเพื่อร้อยเรียงกันทำงานกับชุมชนโดยใช้วิธีการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม  ที่ดิฉันได้ร่วมกระบวนการและบันทึกไว้ค่ะ.