เป็นการสร้างสรรค์สิ่งที่ดีเอาไว้คู่กับวัฒนธรรมไทยทำให้ประเพณีทำขวัญนาคคงอยู่สืบต่อไป

พิธีทำขวัญนาค

ตอนที่ 10 คอยพบกับ บล็อก“ทำขวัญนาค”

ความรู้จากบล็อกสู่หนังสืออิเล็กทรอนิกส์

ชำเลือง มณีวงษ์ (เล่าเรื่อง)

        สังคมไทยในยุคปัจจุบัน มีความสับสนวุ่นวายมากยิ่งขึ้น ทางสงบร่มเย็นเป็นเส้นทางหนึ่งที่จะนำพาเราเข้าไปสู่ประตูธรรม การบวช หรืออุปสมบท เป็นประเพณีที่คนไทยโดยเฉพาะผู้ที่นับถือศาสนาพุทธ ได้ยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมานานโดยส่งบุตรชายเข้าไปฝากตัวไว้กับหลวงพ่อที่อยู่วัดใกล้บ้าน เพื่อที่จะได้เตรียมตัวเข้าสู่การอุปสมบท แต่เรามักจะเรียกว่า บวชนาค เพราะว่าก่อนที่จะบวชเป็นพระ บุตรชายของบิดา มารดาทุกคนจะต้องปลงผมโกนคิ้ว หนวดเคราออกไป สละแล้วซึ่งความสวยงาม นุ่งขาวห่มขาว เรียกว่า “นาค” แปลว่าผู้ที่บริสุทธิ์ ผู้ที่ไม่ทำบาป
        การที่จะส่งให้ผู้ที่กำลังอยู่ในภาวะแห่งความแข็งแกร่ง มีกำลังแข็งแรงไปบำเพ็ญปฏิบัติตามกิจของสงฆ์ คนในสมัยก่อนจึงเชิญผู้ที่รู้คัมภีร์ทางศาสนามาแนะนำสั่งสอนนาคให้ได้ล่วงรู้ถึงสิ่งใดควรมิควรปฏิบัติ โดยเฉพาะเป็นการเตือนสตินาคหรือผู้ที่จะบวชให้ได้รับรู้เรื่องราวความยากลำบากในการที่บิดา มารดาต้องเลี้ยงดูลูกมาเป็นเวลานานกว่าที่จะมาถึงในวันนี้ อีกอย่างคนโบราณเชื่อกันว่า บุคคลเราทุกคนมีสิ่งที่มองไม่เห็นเกาะติดอยู่กับตัว โดยเฉพาะที่หัว เมื่อผู้ที่จะบวชต้องถูกปลงผม โกนคิ้ว หนวดเคราไป ขวัญบนหัวก็หายไปด้วย จึงต้องให้ผู้รู้มาทำพิธี เรียกพิธีการนี้ว่า “ทำขวัญนาค”

                            

        ในอดีตที่ผ่านมา หมอทำขวัญนาค (โหรา) เป็นผู้ที่สูงวัย มีบทบามากในสังคมไทย เมื่อถึงวันที่ลูกผู้ชายไทยคนหนึ่งคนใดจะเข้าสู่พิธีอุปสมบท จะต้องไปหาหมอขวัญมาทำขวัญนาคให้กับลูกหลานที่จะบวช มีการกระทำสืบต่อเนื่องกันมาจนกลายเป็นประเพณี เรียกว่า ประเพณีการทำขวัญนาค แต่เมื่อกาลเวลาผ่านไปสังคมไทยมีการเปลี่ยนแปลง สิ่งใดที่มีความยุ่งยากสลับซับซ้อนจะถูกมองว่าเสียเวลา สิ้นเปลืองเงินทอง จึงถูกตัดออกไปแล้วหาสิ่งอื่น พิธีการอื่นมาแทนที่ซึ่งก็เป็นสิทธิของแต่ละคนแต่ละครอบครัว
        ในสมัยก่อนการจัดงานบวชพระ 1 รูปจะต้องเตรียมการและจัดงานกัน 3-4 วันเป็นอย่างน้อย เรียกว่าเริ่มยุ่งกันตั้งแต่วันสุกดิบ วันต่อมาทำขวัญนาค วันรุ่งขึ้นเป็นวันบวช อีกวันหนึ่งเป็นวันฉลองพระบวชใหม่ ต่อมานิยมทำงาน 2 วัน วันทำขวัญนาคกับวันบวช หรือในบางงาน ตัดทอนจนเหลือเพียงวันเดียวเท่านั้น ดังที่ท่านได้อ่านในบทความทำขวัญนาคมาแล้วทั้ง 79 บทความ ในการจัดงานบวชนาคจะจัดกี่วันนั่นเป็นความประสงค์ของเจ้าภาพ แต่ถ้าจะมองดูเนื้อใน ประโยชน์ที่ตกอยู่กับสังคม ครอบครัวและผู้ที่จะบวช การเริ่มต้นข่มใจให้มีความสงบ มีสมาธิเกิดปัญญา น่าที่จะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีของผู้ที่จะผ่านเข้าไปในประตูแห่งธรรม

       

       

        พิธีทำขวัญนาคเป็นกุศโลบายที่ชาญฉลาดของคนในสมัยก่อน ที่สรรหาวิธีการหลาย ๆ อย่างนำเอามาสอนใจคนที่จะบวชให้น่าสนใจในการรับฟังได้ด้วยเวลาที่ยาวนาน 2-3 ชั่วโมงแล้วไม่เบื่อหน่าย หากใช้คำพูดสอนอย่างเดียวคงไม่อาจที่จะฝากอะไรไว้ได้มากมายอย่างนี้ จึงเป็นความแปลกอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นในพิธีทำขวัญนาค ยิ่งถ้าได้ฟังหมอทำขวัญที่มีความชำนาญเป็นพิเศษจริง ๆ ผู้ที่รับฟังจะได้สัมผัสกับความแปลกใหม่ในบทพูด คำร้อง ที่ประทับใจอย่างที่ไม่เคยได้รับฟังที่ไหนมาก่อน เพราะหมอทำขวัญนาคบางท่านใช้มันสมองคิดสร้างสรรค์คำคม ด้นกลอนสดได้อย่างไพเราะจับใจ
        ด้วยความเปลี่ยนแปลงของสังคมและด้วยความเจริญของเทคโนโลยีทำให้สามารถที่จะเก็บรวบรวมความรู้และเรื่องราวต่าง ๆ มาบรรจุเอาไว้บนพื้นที่ พื้นที่หนึ่งให้ผู้ที่สนใจได้สืบค้นหาความรู้ได้อย่างรวดเร็วฉับพลัน ในระบบเครือข่าย และเมื่อเกิดมีเว็บไซต์ GotoKnow.org ขึ้น ทำให้สมาชิกทั้งหลายได้มีโอกาสเรียนรู้ ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้กันอย่างสะดวก รวดเร็ว
        ขอขอบคุณโครงการความรู้ จากบล็อกสู่หนังสือ: คนทำงานแลกเปลี่ยนเรียนรู้ GotoKnow.org (Blog to Book) ภายใต้โครงการระบบออนไลน์เพื่อการจัดการความรู้สุขภาวะ (Usablelabs) ผู้พัฒนาเว็บไซต์ GotoKnow.org ได้ทำการรวบรวมบันทึกที่ควรค่าแก่การเผยแพร่แก่สาธารณะ โดยให้ผมคัดเลือกบทความจาก บล็อก ทำขวัญนาค จำนวน 50 บทความ เพื่อทำการตีพิมพ์รวมเล่มเป็นหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (e-book) ขออนุญาตนำเนื้อหา “ทำขวัญนาค” ขึ้นตีพิมพ์เป็นหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ โดยไม่คิดค่าใช้จ่ายใดๆ เพื่อเผยแพร่ต่อสาธารณชน
        คอยพบกับ 50 บทความทำขวัญนาค สามารถดาวน์โหลดฟรี ได้จากเว็บไซด์ gotoknow.org ,เว็บไซต์รวมหนังสือโครงการความรู้จากบล็อกสู่หนังสือ: คนทำงานแลกเปลี่ยนเรียนรู้ GotoKnow.org (Blog to Book)
        http://www.portal.in.th/blogtobook/ และเว็บไซต์เผยแพร่เพื่อดาวน์โหลดหนังสือ http://gotoknow.org/blog/chamluang/362782  ในบล็อก “ทำขวัญนาค”  ได้ในเร็ว ๆ นี้ จากการสร้างสรรค์สิ่งที่ดีเอาไว้คู่กับวัฒนธรรมไทย ให้ประเพณีทำขวัญนาคคงอยู่สืบต่อไปอีกยาวนาน

 

        ติดตามอ่าน GotoKnow.org (Blog to Book) บล็อก "ทำขวัญนาค" 50 ตอน ได้ที่เว็บ Partal in THailand : http://portal.in.th/kwannak/pages/13087/  (11 ธ.ค. 2553)

 

ชำเลือง มณีวงษ์  ศิลปินดีเด่น รางวัลราชมงคลสรรเสริญ สาขาเพลงพื้นบ้าน ปี 2547