หากแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันเรื่องขยะ เราจะพบว่ามาจากสาเหตุใหญ่ไม่กี่ประเด็น 1.ลัทธิบริโภคนิยม วัตถุนิยม 2.ท้อดทิ้งละเลยแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง 3.ติดโรคเข้าห้าง คลั่งซื้อ 4 ไม่สนใจถุงผ้าแต่ให้ความสำคัญกับถุงพลาสติก 5.การบริโภคที่ไม่หยุดยั้ง 6.ผู้บริโภคไม่ใส่ใจการแยกขยะ 7.ขาดทักษะและความรู้ในการทำปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ 8.ผู้บริหารทั้งระดับจังหวัดและท้องถิ่นไม่สามารถวางแผนจัดการระบบรีไซย์เคิ้ลขยะทำให้เกิดขยะมากมายจากการบริโภค เหล่านี้ทั้งหมดได้กลายเป็นขยะมหาศาล เมื่อนำไปทิ้งก็เกิดสัตว์ที่มากับขยะอย่างหลายหลายและกลายเป็นปัญหาความขัดแย้งในทุกท้องที่ จากการศึกษาวิจัยพบว่า 1.ชาวบ้าน ชาวเมืองส่วนใหญ่ขาดองค์ความรู้เรื่องการจัดการขยะ 2.มักง่ายและไม่เห็นความสำคัญกับการแยกขยะ 3.การ รณรงค์ของหน่วยท้องถิ่นทั้งในเมืองอ่อนแอ ถังแยกขยะถูกละเลย ทางออกของเรื่องนี้นอกจากต้องนำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงของพระองค์ท่านมาใช้แล้ว คือบริโภคอย่างพอดี ไม่ฟุ้งเฟ้อฟุ่มเฟือย ยังต้องให้การศึกษาเรื่องการแยกขยะและนำขยะที่ใช้ได้มใช้ พบว่าขยะ 50 กิโลกรัม สามารถแยกเป็นขยะสดถึง 35 กิโลกรัม(วิจัยโดยชาวบ้านในชุมชน) ซึ่งขยะสดเหล่านี้สามารถนำมาผสมกับกากน้ำตาล น้ำ และแบคทีเรียที่ไม่ต้องใช้ออกซิเจนในการย่อยสลายนำมาใส่ถังปิดฝา ทิ้งไว้ 70-90 วัน จะได้น้ำหมักชีวภาพ หากนำไปผสมกับใบไม้ ผสมแกลบ จะได้ปุ๋ยคอกบำรุงดินเป็นอย่างดี สามารถสร้างรายได้ให้กับชาวบ้านอีกทาง ขยะที่เหลือสามารถขายหรือนำกลับมาใช้ใหม่ ก็จะเกิดประโยชน์ ที่เหลือสามรถลบฝังหรือเผปาทำลายได้ ผลที่เกิดกับสังคมน้อยเพราะขยะลดลงไปมาก ที่ขอนแก่นมีหลายชุมชนจัดตั้งกลุ่มสวัสดิการชุมชน โดยสามารถนำองค์ไปขอรับการสนับสนุบงบเริ่มต้นจาก พมจ. ได้ ที่นี่เขามีการสร้างความร่วมมือกับบริษัทเอกชน ทำการคัดแยกขยะ มีการหาคนขอทาน นำเขาไปอยู่ในความดูแลไปทำงานแยกขยะ ซึ่งคนจนคนขอทานที่นี่ทำได้ดี ซึ่งผลจากการดำเนินงานให้มีการแยกขยะทั้งภายในครอบครัวและในชุมชนมีประสิทธิภาพดีขึ้น สามารถทำให้คนจน คนขอทานมีรายได้ มีศักดิ์ศรีและอยู่ในชุมชน ในสังคมได้อย่างลืมตาอ้าปากได้บ้าง(แต่ต้องจัดองค์กรคนจนให้ดี เขาจะได้แบ่งปันเงินหรือรายได้กันอย่างเป็นธรรม ไม่ใช่ตัวใครตัวมัน หน่วยงานต่างๆต้องประสานกัน เทศบาล พอช พมจ อบต อบจ และจังหวัดต้องวางแผนร่วมกันอย่างครบวงจร หาคนจน คนด้อยโอกาสมาดูแลเรื่องคัดแยกขยะ หาที่อยู่ที่เหมาะสมให้เขา ที่ถูกสุขลักษณะและปลอดภัย ให้หน่วยงานด้านการแพทย์และพยาบาลเขามาดูแลด้านอาชีวอนามัย ให้มหาวิทยาลัยทื่มีคณะสาธารณสุขเข้ามาจัดการเรื่องอาชีวอนามัย คณะศึกษาศาสตร์คณะวิศวะฯคณะเทคโนโลยี่ คณะเกษตรจัดทำหลักสูตรแยกขยะ ขยะรีไซด์เคิ้ล และการแปรรูปขยะการทำปุ๋ยหมักชีวภาพ ปุ๋ยอินทรีย์ ในขณะที่หน่วนงานในพื้นที่ทั้งหมดต้องวางแผน/มีมาตรการในการแก้ไขปัญหาการทิ้งขยะ หาสถานที่ที่เหมาะสม ศึกษาผลกระทบของขยะที่มีต่อชุมชน การขยายบ่อขยะ ไม่ละเลยรณรงค์แยกขยะ ที่สำคัญต้องสร้างความตื่นตัวในเรื่องสิ่งแวดล้อมเพื่อให้คนในชุมชนทั้งเมืองและชนบทตื่นตัวเพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างจริงจังและต่อเนื่อง
