การซ้ำคำ - การเล่นคำ อย่าจำสับสน

การซ้ำคำและการเล่นคำเป็นกลวิธีในการแต่งที่กวีนำมาใช้เพื่อให้เกิดความงามแห่งวรรณศิลป์ การซ้ำคำและการเล่นคำนั้นดูเผิน ๆ ไม่พิเคราะห์ให้ดีอาจจะคิดว่าเป็นวิธีการแบบเดียวกัน แต่แท้ที่จริงแล้วแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

การซ้ำคำ เป็นกลวิธีที่ใช้คำคำเดียวกันซ้ำในคำประพันธ์ อาจจะวางไว้ติดกันแบบคำซ้ำ หรือวางไว้แยกจากกันแต่เป็นระเบียบเรียบร้อย โดยความหมายของคำที่ซ้ำนั้นจะต้องไม่เปลี่ยนแปลง จะมีความหมายเหมือนกันทุกคำ เช่น

รอนรอนสุริยะโอ้อัสดง

เรื่อยเรื่อยลับเมรุลงค่ำแล้ว

รอนรอนจิตจำนง นุชพี่ เพียงแม่

เรื่อยเรื่อยเรียมคอยแก้วคลับคล้ายเรียมเหลียว

(กาพย์เห่เรือเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์)

ห้ามเพลิงไว้อย่าให้ มีควัน

ห้ามสุริยะแสงจันทร์ ส่องไซร้

ห้ามอายุให้หัน คืนเล่า

ห้ามดั่งนี้ไว้ได้ จึงห้ามนินทา

(โคลงโลกนิติ)

สุดสายนัยนาที่แม่จะตามไปเล็งแล สุดโสตแล้วที่แม่จะซับทราบฟังสำเนียง สุดสุรเสียงที่แม่จะร่ำเรียกพิไรร้อง สุดฝีเท้าที่แม่จะเยื้องย่องยกย่างลงเหยียบดิน เป็นสุดสิ้นสุดปัญญาสุดหาสุดค้นเห็นสุดคิด

(มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี)

การเล่นคำ เป็นกลวิธีที่ใช้คำคำเดียวกันซ้ำในคำประพันธ์ แต่ความหมายของคำจะแตกต่างกันไป เช่น

ถีงบางพลัดยิ่งอนัตอนาถจิตนิ่งพินิจนึกน่าน้ำตาไหล

ที่พลัดนางร้างรักมาแรมไกล ประเดี๋ยวใจพบนางริมทางจร

(เล่นคำว่า พลัด บางพลัด= ชื่อสถานที่ พลัดนาง=พลัดพรากจากนาง)

เห็นโศกใหญ่ใกล้น้ำระกำแฝง ทั้งรักแซงแซมสวาทประหลาดเหลือ

เหมือนโศกพี่ที่ระกำก็ช้ำเจือ เพราะรักเรื้อแรมสวาทมาคลาดคลา

(เล่นคำว่า โศก ระกำ รัก สวาท โดยคำว่าโศก ระกำ รัก สวาทในกลอนวรรคสดับและวรรครับ หมายถึงชื่อต้นไม้ ต้นโศก ต้นระกำ ต้นรัก และต้นสวาท-ตามพจนานุกรมใช้สวาด ในที่นี้ใช้เสียงของคำที่พ้องกัน ส่วนคำว่า โศก ระกำ รัก สวาท ในกลอนวรรครองและวรรคส่งมีความหมายถึงอารมณ์ความรู้สึกโศก ระกำ รัก สวาท)


ได้เวลาทดสอบแล้วค่ะ

๑. ซ่อนกลิ่นกลิ่นแก้วซ่อน นาสา เรียมฤๅ

ตาดว่าตาดพัสตรา หนุ่มเหน้า

สลาลิงเล่ห์ซองสลา นุชเทียบ ถวายฤๅ

สวาดดั่งเรียมสวาทเจ้า จากแล้วหลงครวญ

คำประพันธ์ข้างต้นนี้มีความงามของภาษาตรงกับข้อใด

ก. เสียงสัมผัส

ข. การเล่นคำ

ค. การซ้ำคำ

ง. พรรณนาเห็นภาพพจน์

เฉลย คำตอบที่ถูกคือ ข้อ ข โคลงสี่สุภาพบทนี้เล่นคำดังนี้ ดอกกลิ่น - กลิ่นกายนาง

ตาด(ชื่อต้นไม้)- ผ้าตาด ต้นสลาลิง (หมากลิง) - สลา(หมาก) ต้นสวาด - สวาท(ความรักใคร่เอ็นดู)

๒. กล้าแดดจ้ากล้าพายุกล้าต้นกล้าต้านทนร้อนลมระดมกล้า

ครั้นกล้าแข็งแปลงยัดยิ่งอัตรา ชาวนามาถอนทำกล้ากำไป

ข้อใดใช้กลวิธีการแต่งต่างจากคำประพันธ์ข้างต้น

ก. เพกากาเกาะทุกก้านกิ่ง กรรณิการ์กาชิงกันชมหลง

ข. นางนวลจับนวลนางนอน เหมือนพี่แนบนวลสมรจินตะหรา

ค. ทั้งจากที่จากคลองเป็นสองข้อ ยังจากกอก็มาขึ้นที่คลองขวาง

ง. ทั้งหนาวลมหนาวพรมน้ำค้างพราวไหนจะหนาวซากผาศิลาเย็น

เฉลย คำตอบที่ถูก คือ ข้อ ง ใช้กลวิธีการแต่งแบบซ้ำคำ โดยซ้ำคำว่าหนาว (มีความหมายเหมือนกันทุกคำ) ส่วนคำตอบข้อก - ค ใช้กลวิธีเล่นคำ เล่นความหมาย