ตำแหน่งทางวิชาการ คือ ตำแหน่งของบุคคลที่มีหน้าที่สอนและวิจัย หรือทำหน้าที่วิจัยโดยเฉพาะในสถาบันอุดมศึกษา ดังต่อไปนี้

       - ผู้ช่วยศาสตราจารย์ (Assistant Professor) ใช้อักษรย่อว่า ผศ.

       - รองศาสตราจารย์ (Associate Professor) ใช้อักษรย่อว่า รศ.

       - ศาสตราจารย์ (Professor)หรือใช้อักษรย่อว่า ศ.

      ตำแหน่งทางวิชาการจะได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายว่าด้วยสถาบันอุดมศึกษา โดยผู้ที่มีตำแหน่งทางวิชาการนั้น มีสิทธิใช้ตำแหน่งทางวิชาการที่ได้รับเป็นคำนำหน้านามได้ในการลงชื่อ หนังสือ เอกสาร งานสารบรรณหรือการเรียกขานใด ๆ เสมือนยศหรือคำนำหน้านามอย่างอื่น ซึ่งการเขียนตำแหน่งวิชาการที่ใช้นำหน้าคำนามนั้น ให้เรียงลำดับ ดังนี้

     -   ตำแหน่งทางวิชาการ

     -   ยศ

     -   บรรดาศักดิ์ ฐานันดรศักดิ์

    บุคคลที่ประกอบอาชีพอาจารย์ในมหาวิทยาลัยทั้งของรัฐบาลและเอกชนเกือบทุกคนต่างมีความต้องการอยากจะได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการ เพราะเป็นเกียรติประวัติของดำรงผู้ตำแหน่งทางวิชาการนั้นอีกทั้งจะต้องมีผลงานทางวิชาการที่นอกเหนือจากงานสอนในมหาวิทยาลัยซึ่งเป็นงานประจำหลักของอาจารย์ในรูปแบบต่างๆ ออกไปสู่สาธารณชนสังคม ประเทศชาติอีกด้วย เช่น หนังสือ ตำรา บทความวิชาการ บทความวิจัย งานวิจัย เป็นต้น แสดงให้เห็นว่านอกจากงานสอนซึ่งเป็นงานประจำหลักของอาจารย์แล้วยังจะต้องมีการสร้างสรรค์ผลงานทางวิชาการอีกด้วย ผลงานวิชาการที่นอกเหนือจากงานสอนเหล่านี้ได้ถูกกำหนดให้เป็นเงื่อนไขในการการขอตำแหน่งทางวิชาการนั้นมีกฎระเบียบได้กำหนดไว้ว่าบุคคลที่สามารถจะขอตำแหน่งทางวิชาการกำหนดไว้ว่าจะต้องมีประสบการณ์สอนสำหรับผู้จบปริญญาตรี 9 ปี ปริญญาโท 5 ปี และปริญญาเอก 2 ปี ตามลำดับ ดังนั้นสำหรับบุคคลที่จบปริญญาตรีและโทอาจจะต้องใช้เวลารอคอยกว่าจะมีโอกาสขอตำแหน่งทางวิชาการ อย่างไรก็ตาม ข้อกำหนดหรือเงื่อนไขต่างๆ ที่กำหนดไว้นั้นจะยากเย็นมากเพียงใดก็ไม่สำคัญเท่าความตั้งใจและความพยายาม

       เมื่อมีคำถามว่าอยากมีตำแหน่งทางวิชาการหรือไม่ คำตอบที่ได้จากคนส่วนใหญ่คืออยากมีตำแหน่งทางวิชาการ เพราะนั้นเท่ากับว่าคุณได้สร้างสรรค์งานทางวิชาการใหม่ออกสู่สังคมแล้ว

       ผู้ต้องการขอตำแหน่งทางวิชาการจะต้องทำก็คือ ต้องเริ่มตระเตรียมผลงานทางวิชาการต่างๆไว้ตั้งแต่เมื่อเริ่มทำงานในตำแหน่งอาจารย์เพื่อว่าเมื่อถึงเวลาและมีคุณสมบัติครบถ้วนตามที่กำหนดไว้ก็จะได้ขอตำแหน่งทางวิชาการได้ทันทีโดยไม่ต้องเร่งรีบในการสร้างสรรค์ผลงานดังกล่าวเมื่อตอนจะขอตำแหน่ง เพราะถ้าทำเช่นนี้ก็จะทำให้มีความรู้สึกเครียดและมองกฎระเบียบต่างๆ ว่าเป็นเรื่องยุ่งยาก หากบทความนี้จะมีประโยชน์ในแง่ของการให้กำลังใจกับคนที่กำลังวางแผนจะขอตำแหน่งทางวิชาการอยู่บ้าง ก็ขอให้ประสบความสำเร็จในการขอตำแหน่งทางวิชาการทุกคนครับ