ยุติธรรมชุมชนคืออะไร?
“ยุติธรรมชุมชนหมายถึงการป้องกันอาชญากรรม และกิจกรรมที่เกี่ยวกับความยุติธรรมในรูปแบบต่างๆ ในความรับผิดชอบของหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมหน่วยใดหน่วยหนึ่งที่เปิดโอกาสให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการป้องกันหรือในกิจกรรมนั้น ๆ โดยมีเป้าหมายสุดท้ายเพื่อคุณภาพชีวิตของชุมชน” (Karp กับ Clear: 2000:324)
จากคำจำกัดความของยุติธรรมชุมชนดังกล่าวจะเห็นว่ายุติธรรมชุมชนประกอบด้วยตัว
ละครอย่างน้อยสองฝ่าย ฝ่ายแรกคือหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมหน่วยใดหน่วยหนึ่ง ฝ่ายที่สองคือชุมชน ซึ่งการให้ความหมายของยุติธรรมชุมชนเช่นนี้เพื่อให้เกิดความเข้าใจเกี่ยวกับยุติธรรมชุมชนได้ง่ายยิ่งขึ้น
“มีส่วนร่วม” นั้นหมายความว่าชุมชนอาจเข้ามามีส่วนร่วมในการป้องกัน
อาชญากรรมหรือในกิจกรรมใด ๆ ของหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมตามที่เปิดโอกาสให้ในหลายระดับก็ได้ ตั้งแต่ระดับการมีส่วนร่วม “ต่ำสุด” เช่นการให้ข้อมูลข่าวสารแก่หน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมไปจนถึงการมีส่วนร่วมอย่างเป็น “หุ้นส่วน” กันกับหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ชุมชนที่จะทำงานร่วมกับหน่วยงานใดๆในกระบวนการยุติธรรมอย่างเป็นหุ้นส่วนหมายถึงชุมชนที่รวมตัวกันในรูป “องค์กรชุมชน” ที่มีชื่อเรียกขานมีการประชุมกันเป็นระยะ ๆ เช่น กลุ่มออมทรัพย์ กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มกลองยาว กลุ่มเฝ้าระวังชุมชน กลุ่มอาสาสมัครโรงเรียน วัดหรือมัสยิดเป็นต้น
ชุมชนมีส่วนร่วมอย่างไร ? จึงจะเรียกว่าเกิดยุติธรรมชุมชนขึ้นแล้ว?
เพียงประชาชนแจ้งข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับเบาะแสของอาชญากรรมเท่านั้นยังไม่ถือว่ายุติธรรมชุมชนเกิดแล้ว การแจ้งเบาะแสเป็นการทำหน้าที่ของพลเมืองดีเป็นการกระทำฝ่ายเดียวที่รัฐเป็นผู้ได้ประโยชน์ แม้ผู้แจ้งจะได้รับประโยชน์ตอบแทนหากมีการจับกุมอาชญากรรมตามที่แจ้งไปได้อย่างรวดเร็วในแง่ของความสงบเรียบร้อยก็ตาม การที่ประชาชนจะแจ้งเบาะแสอาชญากรรมให้กับรัฐนั้นประชาชนผู้นั้นต้องมีจิตสาธารณะและที่สำคัญที่สุดประชาชนนั้นต้องไว้วางใจรัฐว่าหากแจ้งแล้วตนจะไม่ได้รับผลร้ายจากการแจ้งหรือจะต้องมีการดำเนินการจับกุมทันทีอย่างจริงจังเป็นต้น แต่หากการแจ้งเบาะแสนั้นเกิดจากการสร้างสัมพันธภาพกับชุมชนโดยภาครัฐก็ถือได้ว่ายุติธรรมชุมชนเริ่มเกิดขึ้นแล้วซึ่งหากอยากจะรู้ว่ายุติธรรมชุมชนเกิดขึ้นแล้วหรือไม่ให้ตรวจสอบว่า
เข้าองค์ประกอบครบทั้ง 5 ข้อดังต่อไปนี้หรือไม่
1) เน้นปฏิบัติการในระดับพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง
2)เน้นการใช้กระบวนการแก้ปัญหา
3) เน้นการกระจายอำนาจและความรับผิดชอบ
4) มีเป้าหมายเพื่อคุณภาพชีวิตของชุมชน และ
5) เน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนหรือชุมชน
