ใน ๒ วัน (๙ และ ๑๐ พ.ย. ๕๒) ผมเข้าร่วมประชุมเรื่องเกี่ยวกับ ICT ถึง ๓ การประชุม  และมองเห็นความเสี่ยงที่แผนนี้จะเป็นแผนที่สร้างความอ่อนแอให้แก่ประเทศ   เพราะมีแนวโน้มจะเป็นแผนที่เน้น supply-side  เน้นการพัฒนาเทคโนโลยี    ซึ่งจะมีผลให้ด้าน demand-side อ่อนแอ และไม่เป็นระบบ   เหมือนอย่างที่ผ่านมา ๕ ปีที่แล้ว    ที่เรื่องนี้ตกอยู่ใต้อิทธิพลของภาคธุรกิจล้วนๆ  คำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวมน้อยมาก


          เช้าวันที่ ๙ พ.ย. ในการประชุมคณะกรรมการที่ปรึกษา “โครงการศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางประชากรและครอบครัว : ผลกระทบต่อสังคมไทยและทางเลือกเชิงนโยบาย”   ที่สถาบันวิจัยประชากรและสังคม   ผมได้ตระหนักถึงพลังของเครื่องมือ ICT และ Database ด้านต่างๆ ที่แม่นยำ และอยู่ใน public domain   ที่จะนำมาใช้สะกัดหาความหมาย เป็นสารสนเทศ ที่มีมิติเชิงนโยบายสาธารณะ


          ดังกรณีที่ทีมวิจัยนี้ ดำเนินการเอาข้อมูลจากฐานข้อมูลประชากรของกระทรวงมหาดไทย มาจำแนกแยกแยะหาความหมายด้านการเปลี่ยนแปลงประชากรในมิติต่างๆ   สังเคราะห์ร่วมกับข้อมูลอื่นๆ   โดยทำงานแบบ manual   ผมจึงแนะนำให้ติดต่อขอเทคนิคจาก NECTEC เพื่อใช้ robot software ทำงานแทน

 

          ประเทศไทยต้องการแผนแม่บท ที่จะช่วยอำนวยความสะดวกต่อการทำงานวิชาการแบบนี้


          บ่ายวันเดียวกัน NECTEC จัดประชุมระดมความคิด “อนาคตของประเทศไทยในปี 2020 กับนัยที่มีต่อการพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ICT 2020”   ผมได้ช่วยทำหน้าที่เชื่อมโยง ๒ กลุ่มนี้เข้าหากัน   และได้ชี้ให้เห็นความสำคัญของการมีแผนสร้างความเข้มแข็งของฝ่าย demand-side   เพื่อให้สังคมไทยสามารถนำ ICT มาทำคุณประโยชน์ได้มาก   และสามารถหลีกเลี่ยงโทษพิษภัยต่อสังคมจาก ICT

 

          บ่ายวันที่ ๑๐ พ.ย. โครงการปฏิรูปประเทศไทย จัดประชุมครั้งที่ ๒๒ เชิญคุณเมธินี เทพมณี ผอ. สนย. กระทรวง ICT มาเล่าเรื่อง “แผนแม่บทเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ฉบับที่ ๒) ของประเทศไทย พ.ศ. ๒๕๕๒ – ๒๕๕๖ กับ เครือข่ายสื่อสารข้อมูลเชื่อมโยงหน่วยงานภาครัฐและรัฐบาลอีเล็กทรอนิกส์” 

 

          ผมเห็นชัดเจน ว่า กระบวนทัศน์ที่เราคุ้นเคยในเรื่อง ICT คือมุมมองที่เน้นตัวเทคโนโลยีเป็นหลัก  ไม่ได้มองแบบเน้นคนและปฏิสัมพันธ์ระหว่างคนเป็นหลัก   มุมมองเช่นนี้จะเห็นแต่ผลประโยชน์ของผู้ทำธุรกิจด้าน ICT   ไม่เห็นผลประโยชน์ภาพรวมของบ้านเมือง   เป็นสภาพที่น่าวิตกมาก

 


           ผมได้เสนอต่อที่ประชุมว่า   น่าจะมีการวิจัยศึกษาฝ่ายผู้ใช้   ว่าได้รับความสะดวก ไม่สะดวกจากระบบในปัจจุบันอย่างไรบ้าง   การใช้ในรูปแบบใหม่ๆ ที่ฝ่ายผู้ใช้ต้องการใช้อย่างสร้างสรรค์มีอะไรบ้าง

 

          แผนแม่บท ICT ที่ดี คือแผนเอาเทคโนโลยีรับใช้คนส่วนใหญ่ของประเทศ   แผนที่เลว คือแผนที่ปล่อยหรือหนุนให้ผู้ยึดกุมเทคโนโลยีแสวงหาผลประโยชน์จากผู้คนอย่างค่อนข้างอิสระอย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน

 

วิจารณ์ พานิช
๑๐ พ.ย. ๕๒