วิชาการสอนและการให้คำปรึกษาทางสุขภาพ รหัสวิชา 503 106
เรื่อง กระบวนการสอน
อาจารย์อภิฤดี จิวะวิโรจน์
กระบวนการสอนทางสุขภาพ
การเรียนรู้เป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวันของมนุษย์ มนุษย์มีการเรียนรู้อยู่ตลอดเวลา นับตั้งแต่แรกเกิดจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต การเรียนรู้เป็นสิ่งที่ช่วยให้มนุษย์มีชีวิตอยู่ในสถานการณ์ต่างๆ ได้อย่างปลอดภัย เหมาะสมและมีความสุข มนุษย์ทุกคนมีชีวิตอยู่ได้เพราะการเรียนรู้ เช่น เรียนรู้ที่จะหุงหาอาหาร ประกอบวิชาชีพ รักษาตัวเองเมื่อเจ็บป่วย เป็นต้น
กระบวนการสอนทางสุขภาพ
- ประเมินความต้องการของผู้เรียน
- การกำหนดวัตถุประสงค์และเป้าหมาย
- การวางแผนการสอนทางสุขภาพ
การประเมินความต้องการของผู้เรียน ผู้สอนต้องตั้งคำถามไว้ในใจ ดังนี้
- ข้อมูลหรือความรู้ใดที่จำเป็นสำหรับผู้เรียนรายนี้
- ทัศนคติใดบ้างที่มีอิทธิพลต่อการเรียนรู้นี้
- ทักษะใดที่จำเป็นในการเรียนรู้นี้
- ปัจจัยใดบ้างในสภาพแวดล้อมของผู้เรียนที่อาจจะขัดขวางหรือเป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้
การกำหนดวัตถุประสงค์และเป้าหมาย
ความหมายของวัตถุประสงค์การสอนทางสุขภาพ
วัตถุประสงค์ หมายถึง การกำหนดความต้องการเกี่ยวกับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากการกระทำสิ่งหนึ่งสิ่งใด การกระทำที่เราต้องการจึงจะเป็นวัตถประสงค์ ส่วนวัตถุประสงค์การสอนนั้น หมายถึง การกำหนดความต้องการเกี่ยวกับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นเนื่องจากการสอน
วัตถุประสงค์การสอนทางสุขภาพเป็นการกำหนดเป้าหมายว่า เมื่อผู้เรียนรู้เรื่องสุขภาพอนามัยแล้วผู้เรียนเกิดพฤติกรรมทางอนามัยอะไรบ้าง มีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอนามัยที่ถูกต้องและเหมาะสมเพียงใด (มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมธิราช, 2539)
วิธีการเขียนวัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรมในการสอนทางสุขภาพ
การเขียนวัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรมต้องคำนึงถึงองค์ประกอบ 4 อย่าง ได้แก่
1. ผู้เรียน ต้องมีการชี้บ่งถึงตัวผู้เรียนว่าเป็นใคร ใครคือผู้แสดงพฤติกรรมภายหลังการเรียน เช่น ผู้ป่วย
ตัวอย่าง เมื่อเรียนเรื่องโรคหูน้ำหนวกจบแล้ว ผู้ป่วยสามารถบอกอาการของโรคหูน้ำหนวกอันตรายได้ถูกต้อง
2. พฤติกรรม เป็นการกำหนดพฤติกรรมอันเนื่องมาจากการเรียนรู้ เป็นคำที่แสดงการกระทำที่สังเกตได้
ตัวอย่าง เมื่อเรียนเรื่องหูน้ำหนวกจบแล้ว ผู้ป่วยสามารถบอกอาการของโรคหูน้ำหนวกอันตรายได้อย่างถูกต้อง
3. เงื่อนไข หรือสถานการณ์ เป็นข้อความที่บอกถึงสภาวะหรือสถานการณ์ที่ให้ผู้เรียนแสดงพฤติกรรมออกมา
ตัวอย่าง เมื่อเรียนเรื่องหูน้ำหนวกจบแล้ว นักศึกษาสามารถบอกอาการของโรคหูน้ำหนวกอันตรายได้อย่างถูกต้อง
4. เกณฑ์การประเมิน เป็นตัวกำหนดถึงระดับความสามารถของผู้เรียนที่ผู้สอนต้องการให้มีพฤติกรรมที่กำหนดไว้เพียงใด
ตัวอย่าง เมื่อเรียนเรื่องโรคหูน้ำหนวกจยแล้ว ผู้ป่วยสามารถบอกอาการของโรคหูน้ำหนวกเรื้อรังได้ถูกต้อง
การวางแผนการสอนทางสุขภาพ
องค์ประกอบของแผนการให้ความรู้ทางสุขภาพ (อภิวันท์ แก้ววรรณรัตน์,2546)
- หัวข้อเรื่อง
- หน่วยงาน/ ผู้รับผิดชอบ
- วันที่ เวลา
- ผู้ให้ / ทีมผู้ให้ความรู้
- กลุ่มเป้าหมาย
- สถานที่ให้ความรู้
- วัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
- เนื้อเรื่อง
- กิจกรรม / วิธีการให้ความรู้
- สื่อ / อุปกรณ์การให้ความรู้
- การประเมินผล
การเขียนเนื้อหาในแผนการสอนทางสุขภาพ (อภิวันท์ แก้ววรรณรัตน์,2546)การเขียนเนื้อหาในแผนการสอน แบ่งเป็น 3 ขั้น คือ
1. ขั้นนำ จะเป็นเนื้อหาที่เกี่ยวกับความเป็นมา สถานการณ์ ความสำคัญ ความหมายของเรื่องที่จะให้ จะเป็นการเกริ่นนำก่อนเข้าสู่เนื้อหา รายละเอียดของเรื่องที่จะให้ความรู้
2. ขั้นเนื้อหา จะต้องพิจารณาเนื้อหาที่ต้องการให้ผู้รับรู้ เข้าใจ นำไปใช้ครอบคลุมการเรียนรู้ด้านพุทธิปัญญา ทัศนคติ และการปฏิบัติ โดยเรียงลำดับเนื้อหา จากง่ายไปยาก ควรระมัดระวังคำพูดไม่ใช้ศัพท์ทางวิชาการที่จะทำให้ผู้ฟังไม่เข้าใจ และเนื้อหาไม่ควรยากจนเกินไป คำนึงถึงพื้นฐานความรู้ ความพร้อมสติปัญญาของผู้รับ
3. ขั้นสรุป เนื้อหาขั้นนี้จะเป็นการสรุปประเด็น เนื้อหาที่สำคัญ ที่ต้องการเน้นให้ผู้ฟังจดจำเข้าใจและนำไปปฏิบัติ เพื่อเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมต่อไป
เทคนิค วิธีการสอนทางสุขภาพ
วิธีการสอนทางสุขภาพตามลักษณะการปฏิบัติกับกลุ่มเป้าหมาย (อภิวันท์ แก้ววรรณรัตน์,2546) แบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม คือ
1. วิธีการสอนทางสุขภาพเป็นรายบุคคล เป็นการถ่ายทอดความรู้ถึงผู้รับโดยตรง ให้ความรู้ได้ทุกเวลา ทุกสถานที่ และทุกโอกาส ทำให้ผู้รับเกิดความพึงพอใจ เกิดการเรียนรู้ได้ง่าย
2. วิธีการสอนทางสุขภาพเป็นรายกลุ่ม เป็นการถ่ายทอดความรู้ที่ผู้รับจะเกิดการเรียนรู้ได้ จะต้องมีความสนใจและตั้งใจจริง ผู้สอนต้องวางแผนเลือกกิจกรรมการสอนที่กระตุ้นความสนใจ และให้ผู้รับมีส่วนร่วมในกิจกรรม
3. วิธีการสอนทางสุขภาพกับชุมชน เป็นการถ่ายทอดความรู้ให้ผู้รับที่มีจำนวนมาก แต่มีปัญหาทางสุขภาพที่คล้ายคลึงกัน การเลือกกิจกรรมจะต้องคำนึงถึงการนำไปปฏิบัติได้ตามสภาพการณ์ที่เป็นจริง ในท้องถิ่น
4. วิธีการสอนทางสุขภาพทางสื่อมวลชน เป็นการถ่ายทอดความรู้ให้ผู้รับโดยไม่มีกลุ่มเป้าหมายที่เฉพาะเจาะจง เช่น ให้ความรู้ทางวิทยุ ประชาสัมพันธ์ทางหอกระจายข่าวในหมู่บ้านหรือการจัดนิทรรศการ
เอกสารอ้างอิง:
ยุทธ ไกยวรรณ์. (2550). เทคนิคการสอนและวิธีการ. กรุงเทพฯ : ศูนย์สื่อเสริมกรุงเทพฯ.
อภิวันท์ แก้ววรรณรัตน์. (2546). การเขียนแผนการให้ความรู้ทางสุขภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 3. [ม.ป.ท.] : โรงพิมพ์ชลบุรีย์การพิมพ์.
อาภรณ์ ใจเที่ยง. (2546). หลักการสอน. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : โอ.เอส. พริ้นติ้ง เฮ้าส์.
