ห้ามแม่มานนั่งหัวขั้นได้ หากบ่เชื่อฟังตกขึดนักหนา

ผู้หญิงที่กำลังตั้งครรภ์หรืออุ้มลูกอยู่ในท้องผู้คนล้านนาเรียกกันว่า " แม่มาน"

ในวิถีชีวิตคนล้านนา มีข้อกำหนด บอกกล่าวให้ผู้คนถือปฏิบัติเพื่อให้มีชีวิตอยู่อย่างผาสุกทั้งตนเองและสังคมรอบข้าง  คำบอกกล่าวอาจถือได้ว่าเป็นฮีตกองที่ผะหญาปัญญาของบรรพบุรุษล้านนาได้สังเกตผ่านร้อนหนาว เกิดประสบการณ์คนแล้วคนเล่าบางครั้งอาจต้องแลกด้วยชีวิต

อย่างแม่มานที่กำลังตั้งท้องไม่ว่าจะท้องอ่อน  ท้องแก่  ยิ่งท้องใกล้จะเกิดย่อมต้องระมัดระวังกันเป็นพิเศษ  จึงมีข้อห้ามที่เรียกกันว่าขึดกล่าวไว้  "แม่มานบ่ดีนั่งหัวขั้นไดด้านบน หากผู้ใดบ่เชื่อฟังย่อมตกขึด"

อันว่าหัวขั้นไดคือบันไดที่ใช้ไต่ก้าวขึ้นบนบ้าน    บางบ้านก็มีสองสามขั้น บางบ้านมีสี่ห้าขั้น  บางบ้านมีบันไดสูงเพราะบ้านสูง อันนี้แหละอันตรายนักหนาหนำบรรพบุรุษจึงมีขึดห้ามไว้เพราะเกรงไปว่า  หากแม่มานหรือผู้หญิงตั้งครรภ์ไปนั่งหัวบันไดด้านบน เผลอตัวลุกขึ้นเกิดหน้ามืดเป็นลม ตอนนี้แหละจะเห็นผลของขึดกันหละ  อาจกลิ้งตกลงมาจากหัวบันไดทั้งๆที่อุ้มท้องอยู่ทำให้เด็กในท้องเกิดอันตรายตามแม่ หากเด็กไม่มีบุญหรือบุญน้อยอาจแท้งออกมาตาย หรือตัวแม่เองนั่นแหละอาจเสียชีวิตทั้งๆที่ลูกคาอยู่ในท้องเรียกกันว่า "ผีต๋ายก๋ม"( ตายทั้งกลม )  เมื่อเป็นผีก็จะเหี้ยนนักหนา   ถ้าอยากทราบเรื่องผีตายกลมก็ลองกลับไปอ่านเรื่องที่ลุงหนานเขียนไว้ก่อนหน้านี้ก็แล้วกันเน้อ....หมู่เฮา

อีกประการหนึ่งผู้หญิงในสมัยก่อนไม่นิยมสวมใส่ชั้นใน โดยเฉพาะผู้หญิงที่ตั้งท้องเพราะถือว่าเป็นสิ่งที่อึดอัด  เกรงว่าหากสวมผ้านุ่งหลายๆชั้นอาจทำให้ลูกในท้องอึดอัดไปด้วยเมื่อเป็นดั่งนี้ หากเผลอไปนั่งบนหัวบันไดแล้วปลายผ้าถุงหย่อนลงแบบที่คนล้านนาเรียกกันว่า "เต่ยกางจ๊าง"   (หย่อนเหมือนคางช้าง) เปิดอ้าหวออยู่ ทำให้ผู้คนเดินผ่านเห็นสิ่งหวงแหนติดตัวมาแต่เกิดหรือแมวตัวดำยิงฟันซี่เดียวให้เขา   ตอนนี้แหละจะทำให้แม่มานอับอาย  หรือผู้คนที่เดินผ่านเห็นเข้าอาจนึกฉุน..เห้อซวยจริงวันนี้...

เป็นอันว่าบรรพบุรุษคนล้านนามีฮีตกองป้องกันแม่มานด้วยคำว่า "ขึด"ดีแท้