นโยบายอย่างหนึ่งของอุดมศึกษาไทย ที่ยอมรับกันโดยทั่วไป คือโลกาภิวัตน์ (Globalization) หรือความเป็นนานาชาติ (Internationalization) เรายอมรับชื่อหรือถ้อยคำ แต่ยังไม่ชัดเจนว่าหมายถึงอะไรแน่
บางแห่งบอกว่าหมายถึงมีนักศึกษาต่างชาติเท่านั้นเท่านี้เปอร์เซ็นต์
บางแห่งใช้อาจารย์ต่างชาติเป็นดัชนีบอกความเป็นนานาชาติ
บางแห่งใช้สัดส่วนของหลักสูตรนานาชาติ
บางแห่งบอกว่าต้องสร้าง international house ขึ้นมา
ที่กล่าวถึงข้างต้น เป็นปัจจัยของความเป็นนานาชาติแน่นอน แต่ยังไม่ใช่ปัจจัยสำคัญที่สุด ซึ่งต้องหมายถึงระดับขีดความสามารถทางวิชาการที่แข่งขันในวงการนานาชาติได้ และหมายถึงระดับคุณภาพของบัณฑิต ที่ต้องเป็นที่ยอมรับในระดับสากล
ในทางปฏิบัติ internationalization จึงควรหมายถึงการวัดระดับขีดความสามารถ และระดับคุณภาพโดยใช้ international benchmarking เป็นหลัก มหาวิทยาลัยที่มีความเป็นนานาชาติต้องใช้ดัชนีนานาชาติเป็นตัววัดผลสัมฤทธิ์
ความเป็นนานาชาติต้องวัดที่วิชาการ ที่ความสามารถในการเคียงบ่าเคียงไหล่ เป็นที่ยอมรับนับถือทางวิชาการในวงการนานาชาติ
ซึ่งไม่ได้หมายความว่าเราจะต้องเป็นผู้ตามที่ดีในวงการนานาชาติ ในหลายเรื่อง โดยเฉพาะเรื่องที่จำเพาะสำหรับวัฒนธรรมตะวันออก เรื่องความหลากหลายทางชีวภาพเขตร้อนชื้น เราควรเป็นผู้นำ
Globalization กับ localization ต้องอยู่ด้วยกัน เป็นเนื้อเดียวกัน ความเป็นานาชาติ กับความเป็นตัวของตัวเอง มั่นใจตนเอง ต้องอยู่ด้วยกัน เพราะอุดมศึกษาต้องช่วยทำให้รากฐานทางสังคมไทยมั่นคง ไม่เป็นสังคมรากลอย เพราะโดนขย่มด้วยกระแสโลกาภิวัตน์ ยิ่งกระแสโลกาภิวัตน์แรง อุดมศึกษายิ่งต้องสร้างรากหยั่งรากวิชาการลงในสังคมไทยให้ลึกลงไปเท่านั้น
วิจารณ์ พานิช
๓ ต.ค. ๕๒
