เมื่อวันที่ 4 กันยายน 2552 ข้าพเจ้า ได้รับเชิญจากสำนักศิลปากรที่ 6 สุโขทัย ให้เข้าร่วมประชุมสัมมนา ในโครงการสัมมนาเครือข่ายด้านการอนุรักษ์มรดกทางศิลปวัฒนธรรมของชาติ ( โครงการอาสาสมัครท้องถิ่นในการดูแลรักษามรดกทางศิลปวัฒนธรรมของชาติ ) ณ โรงแรมตรัง กรุงเทพฯ ซึ่งจัดโดยกรมศิลปากร โครงการนี้ เรืออากาศเอก ดร.สุริยะ ศึกษากิจ ผู้ช่วย รมต.กระทรวงวัฒนธรรม ให้เกียรติมาเป็นประธาน กล่าวเปิดโครงการ และมีนายเกรียงไกร สัมปัชชลิต อธิบดีกรมศิลปากร ร่วมบรรยายพิเศษ อาจารย์สุนิสา มั่นคง ทำหน้าที่วิทยากรในโครงการดังกล่าว
ประเทศไทยมีประวัติศาสตร์ความเป็นมายาวนาน มีหลักฐาน ร่องรอยของบรรพบุรุษสืบทอดมาหลายยุคหลายสมัย เรามีโบราณสถาน โบราณวัตถุ และแหล่งโบราณคดีจำนวนมากมายทั่วประเทศ มีวัดวาอารามเก่าแก่ บางวัดร้างไปแล้ว บางวัดยังมีพระสงฆ์จำพรรษาให้เราได้ทำบุญกุศลกันอยู่ ตามสถิติในปัจจุบันประเทศไทยมีโบราณสถานที่ทำการสำรวจขึ้นทะเบียนแล้วประมาณ 1,513 แห่ง ที่พบใหม่อีกกว่า 3,500 แห่ง แต่โบราณสถานและแหล่งโบราณคดีส่วนมากกำลังประสบปัญหาถูกทอดทิ้ง เสื่อมโทรม ปรักหักพังไปตามกาลเวลา โบราณสถานที่เป็นเจดีย์ พระธาตุ ธาตุ กู่ร้าง ตามนอกเมืองหรือหมู่บ้านห่างไกลถูกขุดเจาะทำลายเพื่อหาพระพิมพ์หรือของมีค่า มีราคา โบราณสถานส่วนใหญ่ถูกบุกรุก เบียดบัง หรือไม่ก็ถูกไถทิ้งไปเพื่อเอาที่ดินสร้างบ้าน ตึกแถว หรือไม่ก็สร้างโรงเรียน เมืองโบราณ และแหล่งโบราณคดีจำนวนมาก ตามป่าเขา ถูกน้ำท่วมเพราะการสร้างเขื่อน แต่ภัยที่ร้ายแรงที่สุดซึ่งทำให้โบราณสถานถูกทำลายอย่างย่อยยับภายในเวลาไม่นาน คือ การลักลอบขุดโดยฝีมือมนุษย์ปัจจุบันเพื่อหาของมีค่าไปขาย ทำให้เกิดความเสียหายต่อโบราณสถานและแหล่งโบราณคดีอย่างมากมายเกินกำลังความสามารถของเจ้าหน้าที่กรมศิลปากรที่จะเข้าไปดูแลอย่างทั่วถึง
ในอดีตที่ผ่านมาคนส่วนใหญ่มักเข้าใจว่าบรรดาโบราณสถาน โบราณวัตถุ ทั้งหลายนั้นเป็นของกรมศิลปากร หากโบราณสถานหรือโบราณวัตถุแห่งใดชิ้นไหนชำรุดทรุดโทรมหรือพังทลาย กรมศิลปากรมีหน้าที่ที่จะต้องเข้าไปดูแลรับผิดชอบ ซ่อมแซมบูรณะโดยที่ประชาชนไม่ต้องรับผิดชอบ ซึ่งความเข้าใจดังกล่าวเป็นเรื่องไม่ถูกต้อง เป็นความเข้าใจผิด เพราะในความเป็นจริงแล้วโบราณวัตถุ โบราณสถานทั้งหลายล้วนเป็นสมบัติของประชาชนทุกคนในชาติร่วมกัน ผู้หนึ่งผู้ใดถือเอามาครอบครองเป็นสมบัติเฉพาะตัวไม่ได้และกรมศิลปากรเองก็เป็นเพียงหน่วยงานของทางราชการที่คอยสอดส่องดูแลรักษาสมบัติของปวงชนและของชาติ ซึ่งไม่ได้หมายความว่า ประชาชนทั่วไปจะไม่มีสิทธิหรือโอกาสในการดูแลโบราณสถาน โบราณวัตถุ อันเป็นมรดกตกทอดมาในหมู่บ้านหรือตำบลแต่อย่างใด
อส.มศ. หรือ อาสาสมัครท้องถิ่น คือประชาชนที่อาสาเข้ามาทำหน้าที่ช่วยดูแลรักษาโบราณสถาน โบราณวัตถุในพื้นที่หมู่บ้านไม่ให้ชำรุดหักพังหรือสูญหายและสามารถปฏิบัติงานร่วมกับเจ้าหน้าที่ของกรมศิลปากรได้ในกิจกรรมการสำรวจทางวิชาการหรือการบูรณปฏิสังขรณ์โบราณสถาน โบราณวัตถุ ซึ่งจะเป็นการเพิ่มกำลังเจ้าหน้าที่ในการดูแลรักษาโบราณสถาน โบราณวัตถุได้ทั่วประเทศ และจะแก้ปัญหาความเสื่อมโทรมของโบราณสถาน โบราณวัตถุได้อย่างเป็นผลดีอีกด้วย
สำหรับกิจกรรมในโครงการนี้จัดขึ้นเพื่อหาแนวทางในการแก้ปัญหาต่าง ๆ อันจะนำไปสู่ความเข้าใจในหลักการอนุรักษ์ที่ถูกต้องของอาสาสมัคร และเป็นการแลกเปลี่ยนเสริมสร้างความเข้าใจระหว่างประชาชนในท้องถิ่นและหน่วยงานภาครัฐที่ดูแลรักษามรดกทางศิลปวัฒนธรรม โดยมี อส.มศ. เป็นตัวเชื่อมโยงสร้างความเข้าใจและช่วยเหลือทางราชการในการรักษามาดกทางศิลปวัฒนธรรม ซึ่งการอบรมสัมมนาในครั้งนี้ได้มี อส.มศ.จากทั่วประเทศเข้าร่วมประชุม บรรยากาศ การอบรมมีทั้งภาคเนื้อหาวิชาการ และการประสานความเข้าใจในการทำงาน และหาแนวทางที่จะทำให้หน่วยงานนี้เป็นที่ย่อมรับของชุมชน เพราะตลอดเวลาที่ผ่านมา แม้จะมีการจัดตั้ง อส.มศ.มานานแล้ว แต่คนส่วนใหญ่ยังไม่ค่อยรู้จักเลย ทั้งนี้อาจจะเป็นเพราะว่าการประชาสัมพันธ์ยังไม่เพียงพอ บทบาทหน้าที่ในการทำงานยังไม่เป็นที่ยอมรับของชุมชน เป็นเรื่องที่หลาย ๆ ฝ่ายจะต้องพยายามแก้ไขปัญหานี้ร่วมกัน
หน้าที่ความรับผิดชอบและแนวทางในการปฏิบัติงานของ อส.มศ.
1. ประพฤติตนให้สมเกียรติของ อส.มศ.
2. เป็นมิตรที่ดีและให้ความช่วยเหลือแก่ข้าราชการและประชาชนในการดูแลมรดกศิลปวัฒนธรรม
3. ออกตรวจสอบโบราณสถานตามแผนปฏิบัติงาน บันทึกผลการตรวจสอบ และรายงาน
4. แจ้งข่าวการชำรุดเสียหายของโบราณสถาน โบราณวัตถุ ที่กลุ่ม อส.มศ. ดูแลอยู่
5. ร่วมมือกันกำจัดวัชพืชบนโบราณสถานและบริเวณโดยรอบ
6. ร่วมมือในการจัดกิจกรรมประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนในพื้นที่มีความรัก หวงและเห็นคุณค่าโบราณสถาน โบราณวัตถุในท้องถิ่นของตน
7. ป้องกันการลักลอบขุดทำลายโบราณสถานและแหล่งโบราณคดีหรือความเสียหายที่จะเกิดกับโบราณสถาน โบราณวัตถุ ด้วยสาเหตุอื่น ๆ
8. อส.มศ.ไม่มีหน้าที่จับกุมผู้กระทำผิดโดยตรง เว้นแต่เจ้าพนักงานจะขอร้องให้ช่วยเหลือ หรือความผิดเกิดขึ้นต่อหน้าซึ่งสามารถทำได้ตามกฎหมาย
9. รายงานข่าวเมื่อทราบการทำลาย การลักลอบขุดค้น การขโมยโบราณวัตถุ ให้รายงานต่อหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งต่อไปนี้
9.1 ตำรวจ หรือเจ้าหน้าที่พนักงานที่มีอำนาจหน้าที่ในการจับกุม
9.2 วัฒนธรรมจังหวัดหรือวัฒนธรรมที่ปฏิบัติหน้าที่ประจำอำเภอ
9.3 สำนักงานศิลปากร ที่ 1–15 หรือพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หรืออุทยานประวัติศาสตร์ที่ใกล้ที่สุด
10. ยินดีเป็นพยานในศาล ถ้าเจ้าพนักงานขอร้องหรือเห็นความจำเป็น
สำหรับในจังหวัดกำแพงเพชร มี อส.มศ.จากอำเภอต่าง ๆ รวมทั้งจังหวัดจำนวน60 คน แต่มีหลาย ๆ คนได้ย้ายถิ่นฐานไปอยู่ในจังหวัดอื่น หรือไม่ก็เสียชีวิตไปแล้ว ถ้าได้มีการทบทวน ปรึกษาหารือกัน กำหนดบทบาทหน้าที่ให้ชัดเจน ประชาสัมพันธ์ให้เป็นที่รู้จักทั่วไปในชุมชน และมีการยกย่องชมเชยผู้ที่อุทิศเวลาให้กับการทำงานมีผลงานเป็นที่ประจักษ์บ้าง จะทำให้อส.มศ.ในจังหวัดเป็นไปตามแนวทางและเจตนารมณ์ที่กรมศิลปากรต้องการ ความรักชาติ รักถิ่น รักแผ่นดินเกิด ย่อมถูกปลุกให้เกิดจิตสำนึกตามมาในที่สุด
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดกำแพงเพชร จัดโครงการดูแลรักษามรดกทางศิลปวัฒนธรรม ของอาสาสมัครท้องถิ่น ฯ จังหวัดกำแพงเพชร เมื่อวันที่ 16 กันยายน 2552 ณ ห้องประชุม ศูนย์ส่งเสริมวัฒนธรรมไทยสายใยชุมชน ตำบลนครชุม อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร โดยมี นางนงลักษณ์ เพ็งดิษฐ์ หัวหน้าวัฒนธรรมจังหวัด เป็นประธานในพิธี กล่าวเปิดโครงการ นางสาวพชรพรรณ ชุ่มเปี่ยม ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรมกล่าวรายงาน พร้อมด้วยคณะกรรมการจากสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด อาสาสมัคร อส.มศ. จากอำเภอต่าง ๆ ในจังหวัดกำแพงเพชร
กิจกรรมในโครงการ จะเป็นการบรรยายในเรื่องโบราณสถานที่สำคัญในจังหวัดกำแพงเพชร และบทบาทหน้าที่ของ อส.มศ. ตลอดจนการจัดกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อการดูแลรักษามรดกทางศิลปวัฒนธรรมในจังหวัดกำแพงเพชร โดยนายวันชัย กลิ่นหอม นายกสมาคมสื่อสารมวลชนเพื่อสังคม จังหวัดกำแพงเพชร และรองประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอพรานกระต่าย เป็นวิทยากรในโครงการ และในภาคบ่ายได้ร่วมกันจัดกิจกรรมทำความสะอาดบริเวณกำแพงเพชรเมืองเจ็ดร้อยปี หมู่ที่ 3 ตำบลนครชุม
การพิทักษ์รักษามรดกทางศิลปวัฒนธรรมของชาติและท้องถิ่น ให้ดำรงอยู่ได้อย่างมีคุณค่าในสภาวการณ์ปัจจุบันนั้น จะสำเร็จไม่ได้ ถ้าขาดความร่วมมือ ร่วมใจ จากประชาชนชาวไทย ผู้ที่เป็น” เจ้าของศิลปวัฒนธรรม “ ที่พร้อมจะอาสาเข้ามาเป็นเครือข่ายดำเนินงานด้านมรดกทางศิลปวัฒนธรรม
โดย... อ. วันชัย กลิ่นหอม
รองประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอพรานกระต่าย
ขอบคุณที่ให้ความรู้แก่เด็กๆนะคะ
ขอบคุณที่พิมพ์ลงเน็ตให
ขอบคุณมากมายสำหรับทุกสิ่งที่ให้มา