เชื่อไหมครับ สิงโตและจรเข้ เป็นกัลยาณมิตรของกวาง wilderbeast   โดยการจับกิน    ทำให้เผ่าพันธุ์ของกวาง wilderbeast แข็งแรง    นี่คือเรื่องราวในภาพยนตร์สารคดีชีวิตของสิงโตในทุ่ง Serengeti แห่งอัฟริกา

          การจับกินเป็นบุญกิริยา เป็นหน้าที่ของกัลยาณมิตร    ดูจะเป็นวิธีคิดที่ประหลาด    แต่เป็นความจริง    แต่จะเห็นจริงเมื่อมองที่ผลประโยชน์ของเผ่าพันธุ์ หรือของฝูง wilderbeast    ไม่ใช่มองที่ระดับ wilderbeast เป็นตัวๆ    เพราะสำหรับตัวที่โดนจับกิน สิงโตไม่ใช่กัลยาณมิตร    แต่เป็นศัตรูที่ร้ายกาจ    และสำหรับแม่ของลูก wilderbeast ตัวที่อ่อนแอและโดนจับกิน    สิงโตได้พรากลูกรักของตนไป    ยอมเป็นตรงกันข้ามกับมิตร

          ในวงการการศึกษา มีการพูดเรื่อง “การประเมินแบบกัลยาณมิตร” จนติดปาก   เป็นท่าที่ที่ดี ที่ยึดถือกัน อย่างน่าชื่นชม    สร้างบรรยากาศการประเมินภายนอกที่ไม่น่าหวาดกลัวจนเกินไป   

          แต่นั่นคือหลุมพราง เป็นมายาของการประเมิน เมื่อมองในระดับภาพใหญ่ ภาพเชิงระบบ     

          ถ้าไม่ระวังให้ดี ไม่วางนโยบายให้ดี    วิญญาณกัลยาณมิตรจะเป็นบ่อเกิดของความอ่อนแอของบ้านเมือง   

          เวลานี้ ในวงการศึกษา กำลังมีการขยายพืชพันธุ์ของความอ่อนแอเต็มไปหมด    เมื่อประเมินภายนอกพบว่าไม่ผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำ    ก็มีการเสนอให้เข้าไปช่วยเหลือโดยไม่แยกแยะ    ว่าควรช่วยหรือควรสั่งปิด    หากมองจากมุมของผลประโยชน์เชิงระบบ

          เป็นการแสดงบทกัลยาณมิตรระดับสถาบัน    แต่เป็นปัจจามิตรระดับประเทศ    เพราะเป็นวิธีจัดการระบบที่สร้างความอ่นแอแก่ระบบ

          สังคมไทยมักมีกระบวนทัศน์ของความสัมพันธ์ที่แคบ คือมองระดับบุคคลหรือองค์กรเป็นหลัก    ขาดกระบวนทัศน์เชิงระบบ    ในระบบอุดมศึกษาไทยนั้น เวลานี้ต้องการความตระหนักในสภาพจริงของระบบ ที่หลายสาขาวิชามีการผลิตล้น    ดังนั้นนโยบายเข้าไปช่วยเหลือสาขาที่ผลิตล้นในสถาบันที่ไม่ผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำของการประเมินภายนอก    จึงเป็นนโยบายที่เป็นอมิตรต่อประเทศ

          คนกลุ่มที่กำลังทำลายชาติด้านการเมือง    ก็มีความเป็นกัลยาณมิตรในกลุ่มของเขา    โจรก็มีกัลยาณมิตรในกลุ่มโจร

          ในที่นี่เรากำลังคุยกันเรื่องกัลยาณมิตรของชาติบ้านเมือง

 

วิจารณ์ พานิช
๑๐ ก.ย. ๕๒