โรคหรืออาการที่หมอพื้นบ้านให้บริการในชุมชน

เครือข่ายหมอพื้นบ้านจังหวัดอุดรธานี ได้ทำงานร่วมกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลวิทยาเขตสกลนคร โดยอาจารย์วิวัฒน์ ศรีวิชา และอาจารย์พิเชฐ เวชวิฐาน  ซึ่งร่วมกันเป็นเครือข่ายสุขภาพวิถีไทอีสาน ทำงานโครงการเสวนาหมอพื้นบ้าน ที่ได้รับงบสนับสนุนจากสภาผู้นำแห่งชาติ ก็ได้นัดหมอจาก 5 อำเภอ ประมาณ 70 คน มาพบกัน 2 ครั้ง ครั้งแรกที่ภูฝอยลม อำเภอหนองแสง ระหว่างวันที่ 20-21 มิถุนายน 2552   ครั้งที่ 2 ที่ วัดโพธิสมภรณ์ ระหว่างวันที่ 27 – 28 กรกฎาคม 2552 ซึ่งมีบทสรุปงานเบื้องต้นของคนอุดรเกี่ยวกับ

1.โรคหรืออาการที่หมอพื้นบ้านให้บริการในชุมชนมีถึง 71 อาการ (ซึ่งอาจมีซ้ำ ๆ กันบ้าง) ได้แก่ กระดูกหัก , กระเพาะอาหาร , กลากเกลื้อน , ก้างคาคอ , กำเริด , กินผิด , เก๊าท์ , แขนล๊อก ขาล๊อก ,  ไข้ , ไข้พิษ , ไข้เลือดออก , ไข้ส่ำเหี้ย , ไข้หมากไม้ , ไข้ออกตุ่ม , คัดเลือด , คางทูม , เจ็บเอว สบักจม , เจริญอาหาร , ซาง , ซีด , ดีซ่าน , เด็กร้องไห้ขณะนอนหลับ , ตาแดง , ทำมะลา , นิ่ว , บวม , บำรุงน้ำนมหลังคลอด , บำรุงร่างกาย , บำรุงเลือด , บิด , เบาหวาน , ประดง , ประดงเข้าท้อง , ประดงไฟ , ประดงเส้น , ปวดขา , ปวดท้องในเด็ก , ปวดท้องลมดัน , ปวดเมื่อยทั่วไป , ปวดหลัง ปวดไหล่ , ปวดหัว ไมเกรน , ปวดหัวดิบ , ปวดหัวในคนป่วย , ปวดเอว ปวดหลัง , ปากเป็นแผล ,

ฝี , ฝีปลาค่อ , พากคอไข่ , พิษงู , มดลูกบวม , มดลูกหย่อน , มะเร็ง , มะเร็งตับ , ไม่แน่ใจ , ริดสีดวงจมูก , ริดสีดวงทวาร , โรคจากอุบัติเหตุ , เลือดคอออก , เลือดออกตามไรฟัน , วัด , วิงเวียน , ไวรัสลงตับ , สุกผามม้ามหย่อน , เสียพิษไฟ , หนองใน , หมากขาว , หมุ่นหม่าน , หอบหืด , อัมพฤกษ์  อัมพาต , อีสุกอีใส , ไอเรื้อรัง

                ซึ่งมีกลุ่มอาการที่สำคัญ ๆ ชื่อแปลก ๆ เช่นไข้หมากไม้ เป็นไข้ที่ห้ามกินผลไม้เพราะเชื่อว่าอาจทำให้เสียชีวิตได้  , พิษงู เป็นอีกโรคหนึ่งที่น่าสนใจ หรืออย่างกระเพาะอาหารที่ผมเองซึ่งเป็นเภสัชกรก็สงสัยว่า “ทำใมชาวบ้านให้เครดิตยาต้มมากกว่ายาแผนปัจจุบันในกลุ่มอาการโรคกระเพาะ”   , การเสียพิษไฟในหญิงหลังคลอดก็เป็นการช่วยให้แม่และเด็กสุขภาพดี , งูสวัดหรือวัด ที่ค่าใช้จ่ายน้อยกว่าการรักษาแผนปัจจุบันมาก น่าจะนำไปสู่คำถามการวิจัยทั้งเชิงคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจได้ เช่น “ความแตกต่างของค่าใช้จ่ายในการรักษาอาการจากงูสวัดระหว่างการรักษาแผนปัจจุบันกับการเป่าของหมอพื้นบ้าน”

และโรคหรืออาการพื้นบ้านที่หมอพื้นบ้านมีการใช้มาก 3 อันดับแรกได้แก่ กระเพาะอาหาร ไข้หมากไม้ ริดสีดวงทวาร

2.หมอพื้นบ้านที่มาร่วมกิจกรรม มีความสามารถในการใช้ภูมิปัญญาในการดูแลรักษาอาการความเจ็บป่วย ตั้งแต่ 1 วิธี ถึง 18 วิธี

ซึ่งวิธีที่หมอพื้นบ้านใช้ได้แก่

(  ) หมอสมุนไพร  

 O หมอยาต้ม  รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมาต้ม

 O หมอยาฝน   รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมาฝน

 O หมอยาแช่    รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมาแช่ดื่ม แช่อาบ

 O หมอยาพอก รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมาพอกตามตัวที่มีอาการ

 O หมอยาตั้ง  รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมานึ่งและประคบ

 O หมอยาลูกกลอน รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมาปั้นเป็นเม็ด

 O หมอยาทา รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมาทา

 O หมอยาชง  รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมาบดเป็นผงมาผสมน้ำร้อนดื่ม

 O หมอกวาด รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรกวาดหรือป้ายลิ้น

 O หมอยาดอง รักษาด้วยการนำยาสมุนไพรมาดองด้วยเหล้าหรือน้ำท่าหรือน้ำมูตร

(  ) หมอตำแย  หมอทำคลอด ทั้งก่อนและหลังคลอด

(  ) หมอธรรม 

  O หมอธรรมไทบน รักษาผู้ป่วยด้วยพิธีกรรมและกำหนดข้อขลำ และรักษาตัวต่อที่บ้าน

         O หมอธรรม รักษาโดยผู้ป่วยต้องมาอยู่ที่บ้านกับหมอรักษาโดยพิธีกรรม น้ำมนต์ ลงแส้ ลงดาบ

         O หมอคาถาอาคม หมอเป็นผู้ถือศีล รักษาผู้ป่วยด้วยพิธีกรรมมีการมอบเครื่องรางของขลัง เช่นตะกรุด หลอด สายสิญจน์ 

                         O หมอผี / ไล่ผี หมอที่รักษาผู้ป่วยที่ถูกผีเข้า ไล่ผีออกจากผู้ป่วยที่ถูกผีเข้า

         O หมอรำผีฟ้า

         O หมอเหยา  หมอที่รักษาด้วยการรำ แล้วเสี่ยงทายด้วยการตั้งไข่

(  ) หมอสะเดาะเคราะห์    หมอที่แต่งแก้ สะเดาะเคราะห์ ต่ออายุ ต่อชะตา

(  ) หมอสูตรขวัญ/ หมอพราหมณ์ หมอที่ไปทำพิธีกรรมเรียกขวัญ ให้พร ให้กำลังใจ

(  ) หมอมอ หมอที่ทำนายทายทักของหาย คนหาย

(  ) หมอส่อง/ หมอดู หมอที่ทำนายทายทักโชคชะตาราศี

(  ) หมอจ้ำ  หมอที่เป็นล่ามสื่อสารระหว่างคนกับผี

(  ) หมอเซียงข้อง หมอที่ทำพิธีกรรมเกี่ยวกับสภาพแวดล้อม ดินฟ้าอากาศ  หรือหาของหายให้เจอทันที หรือภัยของหมู่บ้าน 

      (   ) หมอยกพระ  หมอที่เสี่ยงทายโดยการยกพระ

      (   ) หมอเป่า หมอที่รักษาด้วยการเป่าคาถา

      (   ) หมอจอดกระดูก หมอที่รักษากระดูกแตก หัก หลุด

      (   ) หมอนวด

O หมอเส้น รักษาผู้ป่วยด้วยการจับเส้นเอ็น โดยมือหรือเท้า

O หมอขิดเส้น  รักษาด้วยการเขี่ยเส้นหรือจุดประสาท โดยมือหรืออุปกรณ์ช่วย

                (   ) หมอย่าง หมอที่รักษาผู้ป่วยด้วยการย่าง

(   ) หมอเหยียบเหล็กแดง

(   ) หมอเสียพิษ

O หมองู หมอที่รักษาผู้ป่วยที่ถูกงูกัด

O หมอเสียพิษแมงมุม แมงงอด แมงเงา ปลาดุก ตะขาบ ผึ้ง ต่อ แตน ไส้เดือน กิ้งกือ

O หมอเสี้ยน

O หมอก้างปลา หมอที่รักษาผู้ป่วย

O หมอยาส่อน หมอที่รักษาอาการปวดหัวเรื้อรัง รักษาโดยการใช้เข็มเขี่ย

                                O หมอเขี่ยเส้นลายมือ  หมอที่รักษาอาการปวดสรรพางค์กาย รักษาโดยการเข็มเขี่ยที่ฝ่ามือ

ฝ่าเท้า และหู

(   ) หมอน้ำมนต์ รักษาผู้ป่วยด้วยการใช้น้ำมนต์         

(   ) หมอเสน่ห์  หมอทำเสน่ห์ ยาแฝด 

(   ) หมอสัก  หมอที่ใช้น้ำมัน สมุนไพร สักตามร่างกาย

โดยจากการสอบถาม วิธีที่หมอพื้นบ้านใช้ 3 อันดับแรก จากมากไปน้อย ได้แก่ หมอยาต้ม , หมอยาฝน   และ หมอยาทา

 

ทีมงานที่ได้ไปร่วมกันในส่วนของเจ้าหน้าที่สาธารณสุขได้แก่

1.เภสัชกรสมชาย ชินวานิชย์เจริญ

2.นางวิริยา เมษสุวรรณ

3.นางวารุณี แสงเรืองเอก

4.นายคเณศวร  โคตรทา

5.นางนวลปราณ แดนระเบียบ

6.นางกุหลาบ ชนะพจน์

7.นายสมลักษณ์ โพธิ์จันทร์

8.นายวิชิต ยศสงคราม

9.นายอาเขตร์ ปิ่นสุวรรณ

10.นางสาววิญาดา บุตรจำรวญ

11.นางสาววรรณภา  กุลพลเมือง

12.นางสาวอุบล สมบูรณ์

13.นางสุดาพร เหล็กมี