สถานการณ์ครอบครัวของชาวบ้านหนองนกปีกกา ก็เป็นเช่นเดียวกันกับสภาพทั่วไปของชุมชนชนบท ที่ครอบครัวมีแนวโน้มเป็นครอบครัวเดี่ยวมากขึ้นเรื่อย ๆ จากในอดีตเด็ก ๆ จะเติบโตอยู่ในครอบครัวขยาย ที่มีทั้งปู่ ย่า (ตา ยาย) พ่อ แม่ (ลุง ป้า น้า อา) ที่คอยช่วยอบรมสั่งสอนขัดเกลาให้เป็นคนดี กลับกลายมาอยู่ลำพังกับพ่อแม่และพี่น้องเท่านั้น การดูแลอบรมสั่งสอนจากเครือญาติในครอบครัวขยายก็ลดลง


 

ที่มาที่ไป

     องค์การบริหารส่วนตำบลโป่งแดง เป็น อปท.เล็ก ๆ ที่มีรายได้ไม่มากนัก มีหมู่บ้านที่อยู่ในการดูแลกว่า ๑๐ แห่ง แต่ถึงแม้ว่าจะเป็น อปท.เล็ก ๆ แต่ก็มีงบประมาณสำหรับการพัฒนาท้องถิ่นปีละหลายสิบล้านบาท

     วันชัย  ทุ่มสอน ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลโป่งแดง มาดำรงตำแหน่งปลัด อบต. ที่นี่เป็นแห่งที่สอง มีชื่อเสียงว่าเป็นปลัด อบต.น้ำดี มีอัธยาศัยดีไม่ถือตัว เข้าถึงชาวบ้านได้ทุกระดับ จึงเป็นที่รักชอบพอของชาวบ้านทั่วทั้งตำบล เป็นเพราะประกาศตัวว่าไม่รับเงินใต้โต๊ะ ไม่กินเงินเปอร์เซ็นต์ จึงไม่ค่อยจะเป็นที่ชอบพอของบรรดาผู้รับเหมาที่ชอบวิ่งเต้นเท่าไรนัก

     วันชัย  ทุ่มสอน หันเหชีวิตมารับราชการเมื่ออายุเริ่มเข้าสู่วัยกลางคน ตามคำขอร้องของมารดา ซึ่งก่อนหน้านั้นดำรงชีพด้วยการเป็น NGO ทำงานมาแล้วหลายองค์กร อุดมคติตั้งแต่สมัยเป็นนักศึกษารามคำแหงยังไม่เหือดหายไปจากชีวิต รักความเป็นธรรม เห็นใจคนยากไร้ ไม่เอาเปรียบสังคม

     แม้ว่าเจ้าตัวจะสนใจงานด้านพัฒนาคุณภาพชีวิต แต่ก็ไม่มีปัจจัยเอื้อ บรรดาข้าราชการฝ่ายการเมืองก็มักจะสนใจเพียงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน สร้างจนไม่มีอะไรจะสร้าง ส่วนบรรดาลูกน้องข้าราชการประจำก็ติดอยู่ในกรอบ ความคิดเดิม ๆ ทำงานตามคำสั่ง  ส่วนตัวเองลำพังการจัดการเอกสารในแต่ละวัน เวลาก็หมด จะปลีกตัวไปทำงานที่ถนัดดังที่เคยทำเมื่อครั้งเป็น NGO ก็แสนลำบาก

     ความเป็นคนมีน้ำใจ เป็นที่รักใคร่ของเพื่อนฝูง จึงมีบรรดาเพื่อน ๆ NGO แวะเวียนไปเยี่ยมเป็นครั้งคราว บางครั้งบางช่วงจังหวะเหมาะ มีกิจกรรมพัฒนาในพื้นที่ ผู้มาเยี่ยมก็มักจะถูกชักชวนให้เข้าไปทำงานด้วยกัน ซึ่งโดยมากมักจะเป็นงานฝึกอบรมระยะสั้น ๆ บางคราวก็โยกงบประมาณของ อบต. มาจัดกิจกรรมสร้างการเรียนรู้ให้กับบรรดาเด็กและเยาวชนในพื้นที่

     วันหนึ่งสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดตาก จัดประชุมเพื่อชี้แจงการจัดทำโครงการคาราวานเสริมสร้างเด็ก ซึ่งรับผิดชอบโดยกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เป็นการดำเนินงานเพื่อเสริมสร้างเด็กเพื่อให้เกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต โดยการพัฒนาให้มีความรู้ และจริยธรรม เริ่มตั้งแต่เด็กแรกเกิดและให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม  ครอบครัวที่อบอุ่น ปลูกฝังความรู้ให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งจัดทำโครงการทั่วประเทศ สำหรับจังหวัดตากมีพื้นที่ดำเนินงาน ๑๒ หมู่บ้าน โดยที่ อบต.โป่งแดง ได้รับการเสนอชื่อให้คัดเลือกหมู่บ้านในพื้นที่เข้าร่วมโครงการด้วย

     วันชัย  ทุ่มสอน ตัดสินใจเลือกเอาหมู่บ้านหนองนกปีกกาเข้าร่วมโครงการดังกล่าว และได้เชิญ ผู้อำนวยการโรงเรียน ผู้ใหญ่บ้าน และตัวแทนเยาวชนไปเข้าร่วมประชุม ดังกล่าวด้วย

.....

 

บ้านหนองนกปีกกา : พื้นที่ทำงาน

     บ้านหนองนกปีกกา ต.โป่งแดง อ.เมือง จ.ตาก เป็นหมู่บ้านชนบท อยู่ห่างจากจังหวัดตากราว ๔๐ ก.ม. ชาวบ้านส่วนใหญ่มีฐานะยากจน ประกอบอาชีพทำนา ทำไร่ และรับจ้าง และมีชาวบ้านที่เป็นหัวหน้าครอบครัวจำนวนไม่น้อยที่ออกไปทำงานนอกหมู่บ้าน

     แม้ว่าชาวบ้านหนองนกปีกกาจะย้ายมาจากหลายแห่ง และตั้งหลักแหล่งเป็น ๓ กลุ่มใหญ่ คือ กลุ่มชาวอีสาน กลุ่มไทยเหนือ และกลุ่มดั้งเดิม แต่ความร่วมไม้ร่วมมือความสามัคคีในการทำกิจกรรมส่วนรวมค่อนข้างเหนียวแน่น กิจกรรมพัฒนาของชุมชนที่โดดเด่น ได้แก่ ร้านค้าสหกรณ์ของชุมชน

     สถานการณ์ครอบครัวของชาวบ้านหนองนกปีกกา ก็เป็นเช่นเดียวกันกับสภาพทั่วไปของชุมชนชนบท ที่ครอบครัวมีแนวโน้มเป็นครอบครัวเดี่ยวมากขึ้นเรื่อย ๆ จากในอดีตเด็ก ๆ จะเติบโตอยู่ในครอบครัวขยาย ที่มีทั้งปู่ ย่า (ตา ยาย) พ่อ แม่ (ลุง ป้า น้า อา) ที่คอยช่วยอบรมสั่งสอนขัดเกลาให้เป็นคนดี กลับกลายมาอยู่ลำพังกับพ่อแม่และพี่น้องเท่านั้น การดูแลอบรมสั่งสอนจากเครือญาติในครอบครัวขยายก็ลดลง

     สำหรับวิถีการผลิตของครอบครัวในปัจจุบัน แม้ว่าชาวบ้านส่วนใหญ่ยังคงประกอบอาชีพเกษตรกรรม ทำนา ทำไร่และสวน แต่การผลิตก็เป็นไปเพื่อการพาณิชย์เป็นส่วนใหญ่ การพึ่งพาภายนอกมากขึ้นในขณะที่ความสามารถในการพึ่งตนเองลดน้อยลง มีภาระความจำเป็นที่ต้องใช้เงินในการจับจ่ายใช้สอยมากขึ้น ในทุกด้านของปัจจัย ๔ ค่าใช้จ่ายในการส่งบุตรหลานเล่าเรียนหนังสือ รวมทั้งค่าใช้จ่ายในการจับจ่ายสิ่งของอำนวยความสะดวกต่าง ๆ เป็นเหตุผลสำคัญในการเปลี่ยนแปลงวิถีการผลิตไปเป็นเชิงพาณิชย์ ที่นับวันจะพึ่งพาปัจจัยการผลิตภายนอกมากขึ้นเรื่อย ๆ

     ความจำเป็นในการใช้เงินทอง เป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ชาวบ้านจำนวนหนึ่งทั้งวัยรุ่นรวมทั้งพ่อแม่เด็ก ๆ ต้องเดินทางเข้าเมืองเพื่อรับจ้างแรงงาน รวมทั้งการเดินทางไปทำงานต่างประเทศ การณ์ดังกล่าวมีผลต่อพัฒนาการและการเลี้ยงดูเด็กและเยาวชนให้มีคุณภาพอย่างยิ่ง บรรดาเด็ก ๆ ที่ไม่ได้อยู่พร้อมหน้าพ่อแม่มักจะมีปัญหา มีพฤติกรรมไม่พึงประสงค์มากกว่าเด็กที่อยู่พร้อมหน้าพ่อแม่ลูก

     บ้านหนองนกปีกกาถือเป็นชุมชนที่ค่อนข้างเข้มแข็งเมื่อเปรียบเทียบกับหมู่บ้านอื่น ๆ ในตำบลเดียวกัน มีการจัดตั้งกลุ่ม/องค์กรชุมชน เพื่อจัดการกับปัญหาต่าง ๆ ในชุมชน รวมถึงงานด้านเด็กและเยาวชน ซึ่งในส่วนของกลุ่มเยาวชนนั้น แม้มิได้มีการจัดตั้งเป็นองค์กรแบบทางการ แต่ก็มีการรวมตัวทำกิจกรรมแบบธรรมชาติ มีกิจกรรมกลุ่มร่วมกันค่อนข้างบ่อย

     ประธานกลุ่มเยาวชนบ้านหนองนกปีกกา คือ นายณรงค์ฤทธิ์  ใจสา เป็นเยาวชนรุ่นแรก ๆ ที่ชักชวนเพื่อนเยาวชนในหมู่บ้านทำกิจกรรมต่าง ๆ ต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน ช่วงหนึ่งเคยออกไปทำงานนอกหมู่บ้านเก็บเงินจนสามารถสร้างบ้านด้วยตนเองได้ ปัจจุบันทำนาทำไร่อยู่ในหมู่บ้าน มีรายได้ไม่มากนักจากการทำนาทำไร่เช่นเดียวกับชาวบ้านทั่วไป

     ณรงค์ฤทธิ์ เป็นเยาวชนที่ทั้งกลุ่มเด็กเล็ก เยาวชนและชาวบ้านให้การยอมรับเป็นที่รักชอบพอ และเป็นแบบอย่างที่ดีของเด็กรุ่นหลัง ๆ เนื่องจากทั้งพฤติกรรมและลักษณะส่วนตัวที่อดทน ขยันขันแข็งทำงานสร้างเนื้อสร้างตัวด้วยลำแข็งตัวเอง ไม่หมกมุ่นในอบายมุขต่าง ๆ มีจิตใจเสียสละทำงานเพื่อส่วนรวม และเมื่อมีการประชุมร่วมกับหน่วยงานอื่นนอกพื้นที่ มักจะถูกขอให้ไปเป็นตัวแทนชุมชนอยู่เสมอ