แผนยุทธศาสตร์ หรือ แผนกลยุทธ์ (strategy) คือ แผนระยะยาว ที่ได้มีการออกแบบเพื่อจะไปสู่ความสำเร็จตามเป้าหมายอย่างเฉพาะเจาะจงหรือทำอย่างพิเศษ ซึ่งในที่สุดจะนำไปสู่ชัยชนะ (winning) กลยุทธ์นั้นมีความแตกต่างจาก กลวิธี (tactics) หรือการกระทำอย่างทันทีทันใด กับทรัพยากรที่มีอยู่ ซึ่งแต่เดิมนั้นมีการใช้กันในวงจำกัด คือ ใช้ในงานทาง เป็นแนว ความคิดประเภทหนึ่งที่ทำให้จำแนกหรือเด่นชัดของวิถีทางที่จะดำเนินกิจกรรม โดยที่สมมติฐานนั้นเป็นการกำหนดอนาคตที่แน่นอน และเอื้ออำนวยให้เกิดการได้เปรียบในการดำเนินการตามแผนที่กำหนดไว้และได้รับชัยชนะ หรือประสบความสำเร็จตามที่ตั้งเป้าหมายไว้ในที่สุด (Wikipedia Encyclopedia, http://en.wikipedia.org)
การวางแผนกลยุทธ์ หรือ Strategic Planning เป็นสิ่งที่ใช้กันแพร่หลายมาก ในกิจการด้านการทหาร ในด้านการศึกการสงคราม ในด้านการเมืองระหว่างประเทศ และโดยเฉพาะในการบริหาร ในวงการธุรกิจเอกชนนั้น ประสบความสำเร็จสูง ปัจจุบันนี้การวางแผนแบบแผนกลยุทธ์ ได้แพร่หลายเข้ามาในวงงานต่าง ๆ และวงงานของราชการมากขึ้น แต่คำที่นิยมใช้และที่ได้รับการยอมรับกันในวงราชการ ส่วนใหญ่นิยมเรียกว่า แผนยุทธศาสตร์ การวางแผนกลยุทธ์นั้น จะมีการกำหนดเป้าหมายรวมขององค์การสำหรับการดำเนินในอนาคต ที่เรียกว่า วิสัยทัศน์ มีการคิดในเชิงรุก โดยนักพัฒนากลยุทธ์ส่วนใหญ่จะวิเคราะห์ SWOT (SWOT Analysis) ซึ่งเป็นการวิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และภาวะคุกคาม ดังนี้ (สมยศ นาวีการ, 2533)
1) จุดแข็ง (Strengths) คือ สภาวะภายในองค์การ ที่เป็นข้อได้เปรียบเหนือคู่แข่งขัน จะเป็นความสามารถหรือทรัพยากรพิเศษที่ทำให้องค์การมีความได้เปรียบทางการแข่งขันภายในตลาด การมีวัตถุดิบที่มีคุณภาพสูง ความสัมพันธ์ทางการเงินที่ดี ภาพพจน์ที่เข้มแข็ง ผู้บริหารมีความสามารถสูง เป็นต้น
2) จุดอ่อน (Weakness) คือ สภาวะภายในองค์การ ที่เป็นข้อเสียเปรียบคู่แข่งขัน อาจเป็นการขาดทักษะหรือทรัพยากรที่จำเป็น ภาพพจน์การบริการที่ไม่ดี ทำเลที่ตั้งไม่ดี หรือผู้บริหารมีความสามารถเชิงกลยุทธ์ไม่เพียงพอ เป็นต้น
3) โอกาส (Opportunities) คือ สภาวะภายนอกองค์การ ที่เอื้ออำนวยในการดำเนินงานขององค์การในขณะนี้หรือในอนาคต สภาวะที่เอื้ออำนวยอาจจะเป็นการเปลี่ยนแปลงของกฎหมาย ทำให้องค์การมีความได้เปรียบทางการแข่งขัน มีผู้มารับบริการเพิ่มสูงขึ้น มีการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ที่เป็นประโยชน์ต่อองค์การและอื่นๆ
4) ภาวะคุกคาม (Threats) คือ สภาวะภายนอกองค์การที่ไม่เอื้ออำนวยต่อการดำเนินงานขององค์การในขณะนี้หรือในอนาคต สภาวะที่เป็นของคู่แข่งขัน จำนวนลูกค้าหรือผู้รับบริการลดลง การพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ๆ ทำให้ผลิตภัณฑ์ขององค์การล้าสมัย หรือการออกกฎหมายที่จำกัดความสามารถการแข่งขันขององค์การ
มีประโยชน์ในการประยุกต์ใช้กับการวางแผนกลยุทธ์ขององค์การได้เป็นอย่างดี ถ้าเพิ่มการสอนการเขียนแผนจะดีมากค่ะ
ขอเพิ่มเติมจุดแข็งที่จะเป็นประโยชน์ ถ้าเป็นหน่วยงานรัฐบาล
1) จุดแข็ง (Strengths) เช่น บุคลากรมีความพร้อมและมีความมุ่งมั่นในการทำงาน และมีความหลากหลายในด้านความรู้ความสามารถ เป็นต้น
2) จุดอ่อน (Weakness) เช่น มีภาระงานหลายด้านและจำนวนมาก ไม่มีกรอบอัตรากำลังที่แน่นอน เป็นต้น
3) โอกาส (Opportunities) เช่น เป็นนโยบายที่เร่งรัดของรัฐ งบประมาณที่รัฐบาลสนับสนุน
4) ภาวะคุกคาม (Threats) เช่น การมีคู่แข่งในบริเวณใกล้เคียง การล้าหลังของเทคโนโลยีที่ใช้
แสดงว่า ทุกหน่วยงานไม่ว่าเป็นหน่วยงานของรัฐหรือเอกชน ต้องมีแผนกลยุทธ์เพื่อเป็นทิศทางในการขับเคลื่อนองค์กรให้บรรลุเป้าหมายตามที่วางไว้ อย่างน้อยในการจัดทำแผนกลยุทธ์ที่มีขั้นตอนการวิเคราะห์ตนเอง คือ การวิเคราะห์ Swot Anlysis เป็นการรู้จักตนเอง บริบทขององค์กรตนเองมากขึน เพื่อจะได้นำจุดแข้ง โอกาส ไปพัฒนา หรือปรับปรุงในส่วนที่เป็นจุดอ่านหรืออุปสรรค ซึ่งถือได้ว่าเป็นเทคนิคที่ยอดเยี่ยมทีเดียว
การวางแผนกลยุทธ์ แนวทางที่ทุกองค์กรและทุกโรงเรียนพึงมี การวางแผนกลยุทธ์ที่กล่าวมานั้นสามารถนำไปใช้ในการพัฒนาจัดการวางแผนขององค์การได้อย่างดี การเรียนรู้เกี่ยวกับการวิเคราะห์ถึงโอกาส อุปสรรค จุดแข็ง จุดอ่อนนั่นเอง ความจำเป็นที่ทุกองค์กรต้องรู้จักกับการวางแผนกลยุทะก็เนื่องจากการวืเคราะห์ตนเองให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงรวมถึงการแข่งขัน ซึ่งความรู้ที่ได้รับมีประโยชน์มาก
การวิเคราะห์ SWOT (SWOT Analysis)
ซึ่งเป็นการวิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และภาวะคุกคาม อาจไม่ใช่วธีเดียวที่จะทำการวิเคราะห์ก็ได้น่าจะมีการวิเคราะห์แบบอื่นๆที่น่าจะใช้ได้ดีกว่า แต่เนื้องจากเป็นหลักการที่เป็นพื้นฐานที่สุดที่มองภาพออกเป็นรูปธรรมได้ชัดเจนและสามารถนำมาใช้ได้สะดวกกว่าการใช้การวิเคาะหืแบบอื่นๆ หรือท่านคิดอย่างไร