การส่งเสริมการบริโภค การส่งเสริมการผลิต ธุรกิจแห่งความพอเพียง ทุกคนอยากได้คำตอบที่ชัดเจน ซึ่งคำตอบส่วนหนึ่ง ได้มาจากการค้นหา ต้องศึกษา และสุดท้ายถ้าจะให้เกิดความรู้ที่ชัดเจนได้ ต้องมีการปฏิบัติจริง วันนี้จะเสนอรูปแบบการเกิดของกลุ่มผู้บริโภคกลุ่มหนึ่งในประเทศญี่ปุ่น เพื่อเพิ่มเติมแนวคิดของ การตลาดผลไม้ไทยที่ยั่งยืนและมีบูรณาการ
ยูเมะจิอิบะ ได้ความหมายว่าตลาดแห่งความหวัง เกิดขึ้นโดยการเริ่มต้นจากกลุ่มผู้บริโภคเล็กๆ ไกล้แม่น้ำทามากาวะอำเภอทามาชิ ที่ญี่ปุ่น สิบกว่าปีมาแล้วเคยไปเยี่ยมเยียน และพบปะพูดคุยกัน คุณโอโนะ ประธานคณะกรรมการดำเนินงาน ที่ประเทศญี่ปุ่น ในฐานะตัวแทนจากกลุ่มเกษตรกรทำสวนทุ่งคาวัด ตอนปลายปี 2539 เ พื่อหาเงินบริจาคช่วยเหลือภัยแล้งให้แก่กลุ่มเกษตรกรทำสวนทุ่งคาวัดและก่อนหน้าที่ผมจะไปเยือน ท่านได้เดินทางมาเยี่ยมเยียนกลุ่มที่ละแม เมื่อตอนต้นปีเพื่อดูกิจกรรมการปลูกกล้วยในฐานะของผู้บริโภค มาเยี่ยมผู้ผลิต เมื่อพบกันอีกครั้งที่ญี่ปุ่นผม พยายามเน้นถามถึงความเป็นมาของตลาดยูเมะ ท่านก็พูดให้ฟัง และให้คุณอิโนมูระ หัวหน้างานส่งเสริมการบริโภค ช่วยเล่าเสริมเติมต่อไปเรื่อยๆ ขณะที่นำชมกิจกรรมต่างๆของสำนักงาน แม้ว่าจะสื่อผ่านล่ามแต่ก็สามารถนำมาสรุปพอได้เห็นภาพ คุณโอโนะเล่าว่า เมื่อท่านเดินทางไปเที่ยวที่อเมริกา ได้ไปศึกษาดูงานที่ ไวท์โอ้คซุปเปอร์มาเก็ต แล้วเกิดประทับใจ เมื่อกลับไปถึงญี่ปุ่น ก็วางแผนดำเนินงานกลุ่มผู้บริโภคทันที เริ่มต้นจากเพื่อนฝูง คนไกล้ชิด ที่เป็นคนมีอุดมการณ์ไปในทางเดียวกัน มานั่งคุยปรึกษาหารือ กำหนดแผนการทำงาน และแบ่งหน้าที่กันทำ โดยกำหนดบทบาทสำคัญ ที่จะต้องทำเป็นลำดับแรก 2 ประการ ได้แก่ การส่งเสริมการบริโภค และการส่งเสริมการผลิต
1.การส่งเสริมการบริโภค สิ่งที่ต้องดำเนินการ คือ การแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เกี่ยวกับ การบริโภคด้านอาหารในปัจจุบัน และผลที่เกิดขึ้นต่อสุขภาพกับการกินอาหารที่ไม่ปลอดภัย การร่วมกันจัดการให้มีอาหารที่มีคุณภาพ ปลอดภัย จากสิ่งเป็นพิษที่เจือปน
เป้าหมาย บุคคลที่ฝ่ายส่งเสริมจะต้องใปแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เป็นแม่บ้านผู้รับผิดชอบดูแลด้านอาหารในครอบครัว และพื้นที่ดำเนินการ เริ่มจากคนไกล้ตัว จากเครือญาติ เพื่อนฝูงที่อยู่ในชุมชน รอบบ้าน ตนเอง โดยการนำแนวคิดตลาดแห่งความหวังไปนำเสนอ และเก็บข้อมูลการบริโภคอาหารของครอบครัว คุณโอโนะ กล่าวว่าทุกคนให้ความสนใจและลงชื่อแสดงความจำนงเข้าร่วมโครงการ
หลังจากได้ข้อมูลมาแล้วทีมงานทั้งหมดก็ มานั่งคุยกันเพื่อให้ได้ข้อสรุปที่สามารถทำงาน ต่อไปได้ คือข้อมูลที่ได้รับ จากผู้ที่ลงชื่อแจ้งความจำนงมาทั้งหมด มีการบริโภคอาหาร ประเภทใดบ้าง แต่ละประเภท ต้องบริโภค ปริมาณวันละเท่าไร สัปดาห์ละเท่าไร เช่น ผักคะน้า กี่กิโลกรัม กะหล่ำปลี กี่กิโลกรัม ถั่วฝักยาว มะเขือยาว กี่กิโลกรัม หมูกี่กิโลกรัม ปลากี่กิโลกรัม มีปลาอะไรบ้าง น้ำซ้อสปรุงรสกี่ขวด เรียกว่าละเอียดยิบ แล้วนำมาเรียงตามลำดับ มากน้อย
จากนั้น ก็เชิญตัวแทน ของผู้ที่แสดงความจำนงไว้ว่าจะร่วมโครงการเข้าร่วมประชุม พร้อมกับเชิญผู้ที่มีผลิตภัณฑ์ตามข้อมูลการบริโภค มาร่วมกันทำความเข้าใจ ต่อโครงการตลาดแห่งความหวัง ร่วมกันคิดกฏเกณฑ์ ความปลอดภัย ของอาหารที่จะนำมาบริโภค เช่นการปลอดสารพิษเจือปน แน่นอนที่สุด ต้องมีข้อแลกเปลี่ยนกันมากมาย โดยเฉพาะในเรื่องของการผลิต
ในวันแลกเปลี่ยนวันนั้น อย่างน้อยผู้บริโภคก็รู้จักผู้ผลิต ได้แลกเปลี่ยนข้อคิดเห็น กันและกัน สุดท้ายก็มีข้อตกลงที่จะร่วมกิจกรรม การเชื่อมต่อเหตุการณ์ต่างๆที่เกิดขึ้นทุกกิจกรรมของโครงการ ได้รับการเรียบเรียงเป็นข่าวสารเพื่อให้ผู้ที่แสดงความจำนงเข้าร่วมกิจกรรม แต่ไม่ได้เข้าร่วมประชุมได้รับรู้เช่นเดียวกับผู้เข้าร่วมประชุม ถือเป็นความสำคัญมาก
ข้อมูลผลิตภัณฑ์ พร้อมทั้งรูปภาพ และรายละเอียดการผลิต เท่าที่มี พร้อมใบสั่งจอง ถูกส่งไปพร้อมกับข่าวสาร โดย ผู้รับผิดชอบนำส่ง พร้อมกับรับใบสั่งจองกลับคืนมา หลังจากได้รับใบสั่งจอง ก็ทำการรวบรวมปริมาณและจำนวนสินค้าที่สมาชิกต้องการ มอบให้ฝ่ายส่งเสริมการผลิต นำส่งกลุ่มผู้ผลิต ผู้ผลิตจัดการรวบรวมบรรจุลงหีบห่อ จำแนกตามรายการที่สั่ง มาส่งที่ สำนักงานกลุ่ม และกลุ่มดำเนินการจัดส่งให้ทุกบ้าน พร้อมกับรับใบสั่งของ และบันทึกแสดงความคิดเห็นต่อสินค้าแต่ละประเภท กลับมา การจัดการทั้ง 2 ด้านคือฝ่ายส่งเสริมการบริโภค กับฝ่ายส่งเสริมการผลิต ต้องปฏิสัมพันธ์กันชนิดแยกจากกันไม่ได้
ในส่วนของขนมพื้นบ้าน จะมีขนมที่ได้รับการสั่งจองบ่อย ก็จะส่งเสริมให้มีการผลิตที่สะอาดและจัดทำโรงงานผลิตเป็นเอกเทศ
ด้านผู้ผลิต เช่น ผู้ที่ปลูกผัก ปลูก หอม ปลูกหัวมัน ก็รวมกลุ่มกัน คิดวิธีการผลิตให้ได้กฏเกณฑ์ มาตรฐาน หรือที่ทำกันเป็นกลุ่มอยู่แล้ว ก็ปรับปรุงให้เป็นไปตามเกณฑ์ที่ได้ตกลงกันไว้
2. การส่งเสริมการผลิต ต้องทำงานกันเต็มที่ตั้งแต่เริ่มรับข้อตกลง เพราะนั่นคือสัญญาใจ ที่ให้ไว้ต่อกัน ข้อมูลการผลิตขั้นตอนการผลิต ต้องจัดทำให้ชัดเจน ผู้รับผิดชอบฝ่ายส่งเสริมการผลิตต้องออกภาคสนาม ชนิดเรียกว่า ไปนั่งคุยกับกลุ่มผู้ผลิต เยี่ยมแปลงผลิต พูดคุยแลกเปลี่ยนเรียนรู้ภายในกลุ่มผู้ผลิตอย่างต่อเนื่อง จำแนกตามกลุ่มของผลิตภัณฑ์ จนกระทั่งได้รายละเอียดวิธีการผลิต กำหนดเป็นกฏเกณฑ์ การผลิต เป็นของกลุ่ม การทำงานของฝ่ายผลิตทั้งหมด ถูกถ่ายทอดไปสู่ฝ่ายส่งเสริมการบริโภค และถูกเรียบเรียงสู่สมาชิกผู้บริโภคอย่างทั่วถึง ความพึงพอใจในสิ่งที่ผู้บริโภคสะท้อนมา ถึงรสชาติ ความอร่อย ราคา ถูก หรือแพง ก็จะถูกรวบรวม ให้ฝ่ายผลิต นำส่งกลุ่มผู้ผลิต
เมื่อถึงระยะที่ถือว่าทั้งผู้บริโภคและผู้ผลิตมีบทเรียนจากการปฏิบัติ และการบริโภค สามารถทบทวนและสรุปสิ่งที่เกิดขึ้นที่ผ่านมา ก็จัดการให้มีการพบปะ ประชุมร่วมกันระหว่างตัวแทนของทั้งสองฝ่าย เพื่อแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นแก่กันและกัน ฝ่ายผลิตนำเสนอกระบวนการผลิตทั้งหมด ต้นทุนที่เกิดขึ้น ฝ่ายบริโภค ก็บอกกล่าวถึงสิ่งที่ควรปรับปรุง และสุดท้ายก็ร่วมกันพิจารณาราคาที่ยอมรับกันได้ทั้งสองฝ่าย เป็นราคาที่ทำให้ผู้ผลิตพออยู่ได้
วิสัยทัศน์ ของกลุ่มผู้ผลิตและผู้บริโภค ถูกกำหนดลงเป็นตัวอักษร เป็นข้อตกลง และเป็นพันธะสัญญา ที่พึงมีต่อกัน ในการทำกิจกรรมต่อไป
การจัดการให้มีการแลกเปลี่ยนกัน อย่างต่อเนื่อง ตามช่วงเวลาที่เหมาะสม เป็นกลไกสำคัญยิ่งขาดตอนไม่ได้ มีการใช้ กิจกรรมนันทนาการสานสัมพันธ์ ระหว่างผู้ผลิตกับผู้บริโภค เพื่อสร้างความสนิทสนม ความเข้าใจซึ่งกันและกัน ผู้บริโภคที่ต้องการพักผ่อนตามเรือกสวนไร่นาในวันหยุด ก็รวมกลุ่มกันไปร่วมกิจกรรมกับผู้ผลิต นำลูกหลานไปดูไปทัศนะศึกษา ครับผมประทับใจกลุ่มตลาดแห่งความหวังจริงๆ มันเป็นวิถีชีวิต เป็นธุรกิจแห่งความพอเพียง เป็นการสร้างความสมานฉันท์ ที่มีแขนงของความสุข โผล่ออกมาให้เห็นรอบๆตัว มันเป็นความหวังของคนสร้างสุขภาวะ ใครอยากจะทำก็ลองหาคนที่มีอุดมการณ์ร่วมกัน แล้วลองขึ้นผังโครงงานดูซิครับ ไม่สงวนลิขสิทธิ์ ส่วนกลยุทธกลวิธี หากันเอาเอง
สุดท้ายนี้ต้องขอขอบคุณ คุณโอโนะ ประธานกลุ่มผู้บริโภค ยูเมะจิอิบะ ไว้ ณ โอกาสนี้
