การทบทวนงานวิจัย เรื่อง ความล่าช้าในการรักษาวัณโรคปอดและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

ปี 2530 ถึง 2550

นงลักษณ์  เทศนา  พ.บ. *  

อารี  บุตรสอน   ศศ.ม. **

* สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดขอนแก่น

* * นักศึกษาปริญญาเอก คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

บทคัดย่อ :

ผลการศึกษา : การทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับความล่าช้าในการค้นหา และรักษาวัณโรคปอด วัตถุประสงค์เพื่อทบทวนเกี่ยวกับระยะเวลา ความล่าช้าของผู้ป่วย ( Patient’s delay )   ความล่าช้าของระบบสาธารณสุข( Health system’s delay ) และความล่าช้าโดยรวม ( Total delay ) รวมทั้งทบทวนปัจจัยที่เกี่ยวข้องในความล่าช้าแต่ละชนิด โดยการค้นคว้าผลการศึกษาวิจัยที่เกี่ยวข้อง ด้วยระบบคอมพิวเตอร์ฐานข้อมูล Sciencedirect.com, Pubmed.com, Google scholar, Cochrane Library, and Scopus.com ช่วง ค.ศ.1978- 2007 ได้วรรณกรรมที่คัดเลือกมาทบทวนจำนวน 39 เรื่อง ผลการทบทวนพบว่า มัธยฐานของระยะเวลาความล่าช้าของผู้ป่วย 24.5 วัน ความล่าช้าของระบบสาธารณสุข 26.5 วัน และความล่าช้าโดยรวม 62 วัน ระยะเวลาความล่าช้าในผู้ป่วยที่สั้นที่สุด 0.3 สัปดาห์ จากการศึกษาที่ประเทศแกมเบีย และยาวที่สุดที่ประเทศแทนซาเนีย 120 วัน ส่วนความล่าช้าของระบบสาธารณสุขสั้นที่สุดเป็นเวลา 2 วัน จากการศึกษาที่ประเทศจีน ยาวที่สุด 75 วัน จากการศึกษาที่ประเทศอิหร่าน   ความล่าช้าทั้งหมดสั้นที่สุดคือ 19 วัน จากประเทศเอสโตเนียยาวที่สุดจากประเทศแทนซาเนีย 136 วัน ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความล่าช้าทั้งหมดคือ พฤติกรรมแสวงหาการรักษาจากหมอพื้นเมือง ร้านขายยา คลินิกพื้นบ้าน คลินิกแพทย์เอกชน จำนวนครั้งของการแสวงหาบริการ 2 6 ครั้ง ระยะทางไกล (โดยการเดินเท้านานกว่า 30 นาที) ความไม่แน่ใจว่าจะไปรักษาที่ไหน ความกังวลว่าจะต้องจ่ายค่ารักษาแพง การรอคอยนาน คิวนัดยาว กลัวจะถูกจับได้จากการตรวจคนเข้าเมือง ตกงาน ในส่วนปัจจัยเสี่ยงด้านข้อมูลพื้นฐานประชากร คือ อายุมาก เพศหญิง การศึกษาต่ำ สูบบุหรี่ ศาสนา ประวัติการรักษาโรคติดต่อจากเพศสัมพันธ์ ภายใน 3 ปี สุขอนามัยส่วนตนไม่ดี ความเชื่อเรื่องการรักษาด้วยตนเองและตราบาป ส่วนอาการป่วยที่เกี่ยวข้องกับความล่าช้า คืออาการไอ ไม่มีเสมหะปนเลือดและน้ำหนักลดปัจจัยในด้านขั้นตอนการวินิจฉัย ที่เกี่ยวข้องกับความล่าช้า คือผลเสมหะไม่พบเชื้อ หรือพบเชื้อน้อย ไม่มีผลภาพถ่ายรังสีปอด และไม่มีแผลโพรงในภาพถ่ายรังสีปอด การศึกษาทั้งหมดที่นำมาทบทวนได้แนะนำกลวิธีเพื่อลดความล่าช้าในการวินิจฉัยและรักษาวัณโรคปอด เพื่อให้บรรลุเป้าหมายการค้นหาวัณโรคให้ได้ร้อยละ 70 โดยการกระตุ้นให้ประชาชนตระหนัก ถึงความรุนแรงของวัณโรค การให้บริการค้นหาและรักษาฟรีและเข้าถึงกลุ่มที่ด้อยโอกาส   การพัฒนาศักยภาพของบุคลากรทาง การแพทย์   การพัฒนาระบบส่งต่อ และการร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน