จากการที่มาทำกระบวนการที่เครือข่ายอำเภอปาย และอำเภอรอบนอก วันนี้เป็นวันที่สามของการเรียนรู้ของข้าพเจ้าเอง สิ่งหนึ่งที่ข้าพเจ้ารับรู้แห่งสภาวะคลิกได้ว่า ในการขับเคลื่อนการพัฒนาอะไรสักอย่างนั้น สิ่งหนึ่งต้องลงเข้าไปคลุกกับสภาวะการณ์แห่งการที่เราพัฒนานั้น เพราะจะทำให้เราได้รู้และสัมผัสแห่งสภาวะความเป็นจริงและสนองตอบได้ทั้งที่เป็นปัจเจคและสังคม...
แต่เท่าที่ผ่านมาการพัฒนาเน้นเหมือนเพียงแค่นำแผนที่มาชี้ แต่ไม่ได้ลงดูหรือเรียนรู้จากพื้นที่อย่างแท้จริง
เปรียบแล้วก็อาจเหมือนการยืนชี้อยู่บนที่สูง แล้ววาดฝันว่าจะสร้างอะไรขึ้นตรงไหนและอย่างไร
แต่เราขาดการเดินลงไปเหยียบบนพื้นดินว่า จริงๆ แล้วภาพที่เราวาดไว้นั้น เหมาะต่อการที่จะสร้างอะไรบางอย่างตามความนึกคิดของเราจริงหรือไม่ ... พื้นดินนั้นเหมาะไหม หรือสภาพภูมิอากาศแห่งความเป็นจริงเป็นไปตามที่เรานึกคิดหรือทฤษฎีหรือหลักการว่าไว้หรือไม่
ในการขับเคลื่อน R2R ก็เช่นเดียวกัน...
จากสามปีที่ก้าวเดินไปตามพื้นที่ตามๆ ไม่ว่าภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคใต้ ตะวัน หรืออีสานเอง ...
แต่ละที่มีทั้งความคล้าย และความต่าง...ความคล้ายนั้นมีน้อย เพราะภายใต้กฏแห่งธรรมชาติที่ว่าไว้ถึงสรรพภาวะใดใดมีเสมอเหมือนกันไม่ ดังนั้น การออกแบบกระบวนการที่ข้าพเจ้าได้เกิดการเรียนรู้และนำมาใช้นั้น จึงปราศจากความคงเดิม หากแต่ปรับไปตามปัจจัยแห่งความเป็นปัจเจคและสังคมนั้นๆ...
ดังนั้น...การที่เราจะทราบได้ว่าเราจะดำเนินเช่นไร ต่อสภาวะแห่งพื้นที่ใดใด เราต้องลงไปเรียนรู้และสัมผัส...ดั่งเช่นเราได้ลงไปเหยียบพื้นดินและสัมผัสก่อนว่าเราจะปลูกสร้างอะไรได้บ้างในพื้นที่ดังกล่าวนั้น
