คลินิก “วัยใส.........สายใย.......เพื่อวัยรุ่น” ตามแนวคิด “รับ-รุก-ลับ-ลึก”

คลินิก  “วัยใส.........สายใย.......เพื่อวัยรุ่น” ตามแนวคิด “รับ-รุก-ลับ-ลึก”

ในโรงพยาบาลบ้านลาดและเครือข่ายบริการ

 

 

                โรงพยาบาลบ้านลาดได้สนใจปัญหาของวัยรุ่นอย่างเป็นจริง เป็นจัง เมื่อปลายปีงบประมาณ 2548 เนื่องจากงาน คลินิก ANC ของโรงพยาบาลบ้านลาดได้มีการทบทวน (Review) กระบวนการของงานฝากครรภ์ พบว่าหญิงตั้งครรภ์ที่มาฝากครรภ์ที่มีอายุต่ำกว่าเกณฑ์มีแนวโน้มสูงขึ้น ขณะเดียวกันพบว่าในปีนี้พบแม่ที่มีอายุเพียง 12 ปีตั้งครรภ์และมาฝากครรภ์ที่คลินิก ANC ของรพ.บ้านลาด ทีมงานได้จับกลุ่มพูดคุยกันว่าทีมงานจะทำงานในลักษณะ“เชิงรับ”เช่นนี้ดูจะไม่เหมาะสมกับอุปนิสัยการทำงานของ “ทีมงานรพ.บ้านลาด ” สรุปสุดท้ายเราก็ได้ “นวัตกรรมในกลุ่มวัยรุ่น” ต้องทำงาน “เชิงรุก” ลงไปเพื่อให้เกิด “Achieve Our Goals”  ของทีมงานและขององค์กรและถือว่าโชคดีเพราะ รพ.บ้านลาด มีนักศึกษาแพทย์ (นศพ.)จากรพ.ศิริราช ในชั้นปีที่ 4 และปีที่ 6 มาฝึกงานที่โรงพยาบาล โดยเฉพาะนักศึกษาปีที่ 4 ที่มาศึกษาเรื่องเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน  ทีมงานก็ได้ชวนนักศึกษาทำวิจัยเรื่อง “ทำไมวัยรุ่นจึงตั้งครรภ์ก่อนวัยอันควร” โดยเก็บข้อมูลจากวัยรุ่นที่มีอายุระหว่าง 9 – 24 ปีที่มารับบริการในโรงพยาบาล  จากโรงเรียนในเขตอำเภอบ้านลาด วิเคราะห์ผลลัพธ์เพื่อหาความสัมพันธ์ของสาเหตุ โดยใช้สถิติ Chi-Square ทดสอบ  อันจะนำไปตอบคำถามการวิจัย(Research Question) “ทำไมการตั้งครรภ์ที่ไม่พึงประสงค์ในวัยรุ่นจึงมีแนวโน้มสูงขึ้น”  ผลลัพธ์จากการทำ Mini-Research ดังกล่าวให้ผล Acceptที่ค่าP-Value ≤0.005 พบ 3 จากข้อคำถาม 10 ข้อและข้อที่สำคัญได้แก่

1. ไม่มีความรู้เรื่องเพศศึกษาและวิธีการคุมกำเนิด(P-Value =0.00006)

2. การมีพฤติกรรมสัมพันธ์กับเพื่อนต่างเพศแบบคู่รัก(P-Value =0.0008)

3. พฤติกรรมการดื่มสุรา  การสูบบุหรี่และการใช้สารเสพติด(P-Value =0.0001)

ผลลัพธ์ของ Mini-Research ทำให้ทีมงานมานั่งคุยกัน มาทบทวนหลังเสร็จภารกิจ (After action Review : AAR) ในลักษณะ Show & Share ในที่สุดทีมงานก็ได้กิจกรรม (Activity) และนวัตกรรม(Innovative)  เพื่อนำไปแก้ปัญหาดังกล่าว โดยทีมจะเริ่มต้นที่โรงเรียนในเขตพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลบ้านลาด จำนวน 2  แห่ง โดยเริ่มต้นการทำงานในลักษณะการประสานงาน(Coordinate) อย่างให้เกิดคุณภาพกับบุคคลหลายระดับได้แก่  ผู้อำนวยการโรงเรียน  ชมรมผู้ปกครอง  ครูอนามัย  ครูพละศึกษา  ประธานนักเรียนและเด็กนักเรียนกลุ่มเป้าหมาย (Target  Group) โดยเน้นไปที่เด็กประถมศึกษาตอนต้น(ป.4- ป.6)  เนื่องจากได้รับข้อมูลว่าเด็กมัธยมศึกษาตอนต้นถึงตอนปลาย (ม.1 – ม.6)ได้มีหลักสูตรการสอนเพศศึกษาแล้ว ดังนั้นทีมงานได้มุ่งลูกศรการทำงานไปที่นักเรียนชั้นประถมศึกษาตอนปลาย(ป.4-ป.6) จะเป็นการทำงานที่น่าจะเข้าไปใกล้กับกลุ่มเป้าหมาย(Target Group)ของปัญหา  ประกอบกับได้ข้อมูลจากคลินิกANC แม่อายุ 12 ปี ตั้งครรภ์ ขณะนั้นเรียนอยู่ในชั้น ป. 6 ในปี 2549 ทีมงานได้ทำ Project แรก โดยขอสนับสนุนเงินงบประมาณจาก รพ.บ้านลาดเพื่อทำโครงการในลักษณะทดลองเชิงสำรวจปัญหา (Survey)และความต้องการกลุ่มที่ต้องการศึกษา  ต่อมาในปี 2550 ทางทีมงานได้ทำโครงการ “ก่อนสู่โลกกว้างเส้นทางของน้องหนู”ขอเงินงบประมาณสนับสนุนจากสำนักงานประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช. เขตพื้นที่ราชบุรี) จำนวน 34,700  บาท  และในปีต่อมา (2551)ได้เสนอผลงานในเวทีระดับชาติ 2 แห่งคือ

1. การประชุมสัมมนาโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพแห่งชาติครั้งที่ 5  กรมอนามัย 26-28 กุมพาพันธ์ 2551 ณ โรงแรม แอมบาสเดอร์ กรุงเทพฯ

2. การประชุมวิชาการ 8th  Nation Forum ของสถาบันรับรองคุณภาพโรงพยาบาล(พรพ.) 10-13 มีนาคม 2551 ณ ศุนย์ประชุมอิมแพ็คเมืองทอง  กรุงเทพฯ

3. เรื่องเล่า “ก่อนสู่โลกกว้างเส้นทางของน้องหนู” ได้บันทึกในหนังสือ “ เมล็ดพันธุ์แห่งความดี ” โดยสถาบันพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาลในปี  2551

ในปี 2551 กองอนามัยการเจริญพันธุ์ กรมอนามัย ได้ให้โอกาสทีมงานโรงพยาบาลบ้านลาด เข้าร่วมโครงการ “วัยเรียน วัยใส อนามัย ดี๊..ดี” โดยให้การสนับสนุนเงินงบประมาณ วัตถุประสงค์เพื่อให้ทีมงานร่วมดำเนินงานในโครงการ (ขนาดใหญ่) ได้แก่

1. ส่งเสริมให้เด็กนักเรียนและเยาวชนได้รับบริการสุขภาพ การเฝ้าระวังด้วยตนเอง

2. การพัฒนาระบบบริการสุขภาพเด็กวัยเรียนและเยาวชนให้สอดคล้องมาตรฐาน

3. พัฒนาศักยภาพบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุขและครู ให้เอื้อต่อสุขภาพเด็กวัยเรียนและเยาวชน

เมื่อได้รับเงินงบประมาณสนับสนุนทีมงานได้ วางระบบการทำงาน (System) และมีแนวคิด(Concept) การทำงานมีลักษณะ One Stop Service ในลักษณะการส่งเสริมสุขภาพ(Promotion)    การควบคุม (Control) และป้องกัน (Prevention) การรักษาพยาบาลและการฟื้นฟูสภาพแบบองค์รวม(Holistic) ทั้งร่างกาย  จิตใจ อารมณ์ ครอบครัวและสังคม ทีมงานได้มีการนิยาม(Definite)ของวัยเรียนวัยรุ่นคือบุคคลที่อายุระหว่าง 9 – 24  ปี ทั้งเรียนอยู่ในระบบและนอกระบบการศึกษาของโรงเรียน

 

จากวัตถุประสงค์ของโครงการ “วัยเรียน....วัยใส...อนามัยดี๊....ดี” ทางทีมงานโรงพยาบาล            บ้านลาดได้มาระดมสมอง (Brain Storming) โดยได้ข้อสรุปออกมาว่าเราต้องมีกระบวนการทำงาน (Process) ดังนี้

1. เรียนเชิญ รศ.พญ. สุวรรณา   เรืองกาญจนเศรษฐ์จาก รพ.รามาธิบดี มาสอนพฤติกรรมที่เสี่ยงต่อสุขภาพของเด็กและวัยรุ่นและติดตั้งโปรแกรมคัดกรองพฤติกรรมสุขภาพของวัยรุ่นให้กับโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการทั้ง 3 แห่ง

2. จัดการติดตั้งโปรแกรมคัดกรอง “พฤติกรรมสุขภาพของวัยรุ่น” ให้กับโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการ วัยเรียน....วัยใส...อนามัยดี๊....ดี กับทีมงานโรงพยาบาลบ้านลาด ได้แก่โรงเรียน 3 แห่ง

- โรงเรียน คงคาราม อ.เมือง (ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย)

- โรงเรียน หนองแกวิทยา อ.บ้านลาด (ระดับมัธยมศึกษาตอนต้นแบบขยายโอกาส)

- โรงเรียน วัดโพธิ์กรุ อ.บ้านลาด (ระดับประถมศึกษา)

3. สนับสนุนโรงเรียนทั้ง 3 แห่ง ให้มีการบูรณาการ โปรแกรมการคัดกรองพฤติกรรมสุขภาพเข้ากับระบบ การดูแล ช่วยเหลือนักเรียน และดำเนินการคัดกรองตามรูปแบบการบริหารจัดการของโรงเรียน

4. จัดอบรมนักเรียนที่ครูคัดเลือก โดยกิจกรรม “ฉลาดรัก” (ตามคู่มือฉลาดรักของกรมอนามัย) ให้กับโรงเรียนทั้ง 3 แห่งที่เข้าร่วมโครงการ

5. จัดอบรม “พัฒนาศักยภาพนักเรียนแกนนำ” ตามหลักสูตรกรมอนามัย ให้กับโรงเรียนทั้ง 3 แห่ง และมีการกำหนดคุณสมบัติ บทบาทหน้าที่ที่พึงประพึงของแกนนำนักเรียน

6. จัดตั้ง “คลินิกวัยใสสายใยเพื่อวัยรุ่น” ขึ้นในโรงพยาบาลบ้านลาด ที่มีลักษณะเป็นรูปธรรม

                        6.1 การจัดตั้งคลินิก “วัยใสสายใยเพื่อวัยรุ่น” ในโรงพยาบาลบ้านลาด โดยมี Concept คือ ให้บริการในลักษณะ “เชิงรับ  เชิงรุก  เป็นความลับ  ดูแลเชิงลึก” ประกอบด้วย การให้บริการ

 1) นักเรียนและเยาวชนที่ Walk in เข้ามารับบริการ

 2) ผู้ที่ผ่านการคัดกรองมาจากโรงเรียน โดยคณะครู, แกนนำนักเรียน หรือจากระบบดูแลช่วยเหลือเด็กนักเรียน

3) จากการประเมินผ่านโปรแกรม คัดกรองความเสี่ยงของ รศ.พญ.สุวรรณา  ของโรงพยาบาล

4) บุคคลที่ได้รับรู้ระบบบริการในคลินิกจากข่าวสาร การประชาสัมพันธ์ สื่อต่าง ๆ เช่น สวท.เพชรบุรี (ทิดหน่วยกับป้าตุ้ม) การจัดรายการของ DJ. Fleshy Junior คลื่น 95.75 MHz. ในรายการของเยาวชน ซึ่งเป็นเครือข่ายวัยรุ่นของทีมงานโรงบาลบ้านลาด

                          6.2 ลักษณะการให้บริการในคลินิก “วัยใสสายใยเพื่อวัยรุ่น” ในด้านต่าง ๆ

                                  1) ด้านโภชนาการ โดยประเมินพฤติกรรมการบริโภคอาหาร

                                       - โภชนาการกลุ่มดี โดยชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง

                                       -  โภชนาการในกลุ่มเสี่ยง (Risk) เช่น เริ่มท้วม, เริ่มอ้วน, ค่อนข้างเตี้ย, ค่อนข้างผอม

                                       - โภชนาการกลุ่มมีปัญหา (Problem) โภชนาการเช่น เตี้ย, ผอม, อ้วน และขาดสารอาหาร

                                  2)  ด้านบริการสุขภาพและอนามัยการเจริญพันธุ์  

                                        - ประเมินพฤติกรรมเสี่ยง ทั้งในโรงเรียน ในชุมชนและในคลินิก โดยประเมิน                                ในเรื่องอุบัติเหตุ ความรุนแรง   ภาวะซึมเศร้า เพศสัมพันธ์ บุหรี่ สุรา สิ่งเสพติด                                 - บริการในเรื่ององค์ความรู้ (Body of Knowledge) เช่น ด้านอนามัยการเจริญพันธุ์ในวัยรุ่นและเพศศึกษาให้ครอบคลุมในประเด็นต่าง ๆ  

                                        - การให้บริการงานวางแผนครอบครัว, บริการคุมกำเนิดซึ่งมีบริการทั้ง ยาชนิดรับประทาน, ชนิดยาฉีด, ตรวจการตั้งครรภ์, ตรวจครรภ์

                                  -  ความเสี่ยงในอนามัยของวัยรุ่นเรื่องเช่น กรณีไปทำแท้งเถื่อนเกิดปัญหาภาวะแทรกซ้อนโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์, โรคเอดส์ ,โรค STD

                                  3) บริการให้การปรึกษา (Counseling) ซึ่งมีแบบชนิดตัวต่อตัว(Individual)  บริการโดยครอบครัวมีส่วนร่วม(Node) บริการความรู้ที่สำคัญเป็นกลุ่มแกนนำนักเรียน(Network)  จึงมีลักษณะINN และให้บริการทางโทรศัพท์มือถือ(Mobile) ที่สำคัญเน้น  “ ความเป็นส่วนตัว ”และรักษา“ ความลับ ”บริการทั้ง “ในเวลาราชการ” และ “ นอกเวลาราชการ”

                                  4) บริการตรวจสุขภาพขั้นพื้นฐานอื่น ๆ ตรวจหมู่โลหิต(BloodGroup) และการตรวจสายตาให้กับเด็กนักเรียนในโรงเรียน (โครงการสภากาชาดไทยร่วมกับเหล่ากาชาด                จ.เพชรบุรี)

                                  5) บริการส่งต่อ(Refer) เฉพาะทาง/ผ่านเครือข่ายบริการทางสังคม เมื่อพบว่าวัยรุ่นมีปัญหาสุขภาพที่จำเป็นต้องได้รับการดูแลรักษาเฉพาะทาง    โดยคลินิกวัยใส “ไม่สามารถ” ให้การดูแลรักษาได้จะให้การอำนวยความสะดวกในเรื่องการส่งต่อ (Refer) ช่วยเหลือเรื่องการประสานเครือข่ายทางสังคม (Social Support & Network)  

                                  6) ให้บริการคำปรึกษาเรื่อง “ฉลาดรัก” หรือวัยรุ่นที่สนใจ วัยรุ่นที่ถูกส่งต่อมาจากโรงเรียนหรือจากการประเมินพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ ฯ เรื่องที่ให้บริการเช่น 

                                                -  ความรู้ทักษะในการป้องกันพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ

                                                -  การค้นหาปัญหาเชิงลึกและซับซ้อนของวัยรุ่นบางราย

                                                - ให้บริการดูแลในรายบุคคล (Individual) และแบบครอบครัวมีส่วนร่วม                               ลักษณะเฉพาะเรื่องให้รู้เท่าทันเรื่องความรัก เช่น อะไรคือความรัก, รู้จักรัก, คิดสักนิดก่อนจะรัก, รู้เขารู้เราไม่เศร้าไม่เสี่ยง, รู้ว่าเสี่ยงจะเลี่ยงอย่างไร, ที่คิดนั้นถูกหรือผิด, อารมณ์เพศ, ถ้ายังเสี่ยงต้องเลี่ยงให้เป็น, เลิกไม่ได้ขอให้ปลอดภัย, กล้าผลัดผ่อนต่อรองกรอง “ภัยเอดส์”, มารหัวขน

                                  7)  บริการ “เชิงรุก” คือการออกไปพบกลุ่มเป้าหมาย ในโรงเรียน, ในชุมชน   ลักษณะบริการเคลื่อนที่ออกไปเชื่อมกับกิจกรรมของเครือข่ายกับเขตพื้นที่การศึกษาของจังหวัดเพชรบุรีจำนวน 2 เขตพื้นที่และโรงเรียนต่าง ๆทั้งในอำเภอบ้านลาด, อำเภอเมือง, อำเภอท่ายาง, อำเภอเขาย้อย, โดยมีกิจกรรม

                                                - ให้ความรู้

                                                - ให้คำปรึกษา

                                                - ร่วมจัดรณรงค์

                                                - จัดนิทรรศการในวันสำคัญเช่นร.ร.หนองแกวิชาการ, ร.ร.วัดจัทราวาส, ร.ร. เบญเทพอุทิศ, ร.ร.หนองชุมแสงวิทยา และร.ร.บ้านหนองชุมแสง

                                                - จัดกิจกรรมร่วมกับ “สภาเด็กและเยาวชน” จังหวัดเพชรบุรีและอำเภอบ้านลาด

                              6.3 ทันตสุขภาพและอนามัยช่องปาก เด็กและเยาวชน(เชิงรับ&เชิงรุก) บริการ 2  รูปแบบ

1. กิจกรรม “เชิงรุก” มีการให้คำแนะนำการแปรงฟันถูกวิธี ในขณะที่มีการอบรม “แกนนำนักเรียน” โดยมีการประสานงานภายในกับงานทันตกรรม ในการทำกิจกรรมเชิงรุก (นอกโรงพยาบาล, ในโรงเรียนและนอกโรงเรียน) กิจกรรมในโครงการ “อสม.น้อย คอยส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค”และการตรวจฟันด้วยตนเอง การรณรงค์แปรงฟันหลังอาหารกลางวันในโรงเรียนให้ปฏิบัติกิจกรรมจนเป็นกิจกรรมต่อเนื่องในโรงเรียนและเชื่อมต่อที่บ้านและครอบครัว

2.กิจกรรม “เชิงรับ” กรณีมาปรึกษาเรื่องทันตสุขภาพ ในคลินิกที่รพ.บ้านลาด “วัยใสสายใยเพื่อวัยรุ่น” ส่งต่อเพื่อขอรับคำปรึกษากับทันตแพทย์

 

การประเมินผล (Evaluation)

                การประเมินผลการทำงานในโครงการและในคลินิก “วัยใสสายใยเพื่อวัยรุ่น” ของโรงพยาบาลบ้านลาด ตาม Model “รับ รุก ลับ ลึก”

1. บริการ “เชิงรับ”

1) บริการในคลินิก ผู้ที่ Walk in เข้ามาในคลินิก จำนวน 1,309 คน

                                - เพศชาย 556 คน คิดเป็นร้อยละ 42.5

                                - เพศหญิง 756 คน คิดเป็นร้อยละ 57.5

2) ระบบการศึกษา

                                - ศึกษา “ในระบบ” จำนวน 341 คน คิดเป็นร้อยละ 26.1

                                - ศึกษา “นอกระบบ”จำนวน 968 คน คิดเป็นร้อยละ 73.9

3) ผลการประเมินในโปรแกรมคัด