การสอนทางไกลโดยประยุกต์ใช้ระบบICT [Distance Learning using ICT]
บทนำ
การปฏิรูปการศึกษาให้มีการสอนโดยการเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ถือว่าเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งในการพัฒนาศักยภาพของผู้เรียน แต่ในทางปฏิบัตินั้น การศึกษาโดยเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางอาจทำได้ไม่เต็มที่ เนื่องจากข้อจำกัดด้านเวลาที่ผู้สอนจะให้กับผู้เรียนและเครื่องมือที่นำมาใช้
การประยุกต์ระบบไอซีทีกับการศึกษาถือเป็นทางเลือกหนึ่ง ซึ่งทำให้ผู้เรียนได้มีโอกาสเลือกเรียนรู้และศึกษาเมื่อมีความพร้อม สามารถปฏิสัมพันธ์กับผู้เรียนคนอื่นๆ และเรียนรู้จากแหล่งข้อมูลต่างๆ ซึ่งทำให้เกิดการเรียนรู้แบบหลายทิศทาง
สำหรับการสอนทางไกล ซึ่งเป็นระบบการสอนที่มีอุปสรรค์ด้านระยะทางและเวลา การนำเอาระบบไอซีทีมาใช้จะช่วยแก้ไขอุปสรรค์นั้นได้ เนื่องจากปัจจุบันระบบเครือข่ายชนิดต่างๆ ได้โยงใยไปยังประชาชนและผู้สนใจศึกษาโดยทั่วไป จนทำให้เกิดความสะดวก และง่ายต่อการใช้ในระบบการศึกษาทำให้สามารถนำมาใช้เพื่อศึกษาเพิ่มเติมหรือเรียนรู้ได้ตามต้องการ(Learning on Demand)
ปัจจัยที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของการเรียนการสอน
1. การผสมผสานระหว่างการสอนในห้องเรียนและการสอนทางไกล
การสอนในห้องเรียนเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งของการสอนปกติในระบบการศึกษาปัจจุบัน การสอนในห้องเรียนประกอบด้วยห้องเรียน ผู้เรียน และผู้สอนในห้องเรียน ดำเนินกิจกรรมด้านการศึกษา ซึ่งโดยทั่วไปหมายถึง ผู้สอนดำเนินการสอน โดยมีผู้เรียนเป็นผู้รับฟังและเรียนรู้จากผู้สอน การปฏิสัมพันธ์ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นระหว่างผู้เรียนและผู้สอน มากกว่าจะเกิดขึ้นระหว่างผู้เรียนด้วยกันเอง และส่วนใหญ่เป็นการสื่อสารทางเดียวจากผู้สอนไปยังผู้เรียน
สำหรับการสอนทางไกล ผู้เรียนจะเรียนรู้ได้ด้วยตนเองจากที่บ้านมากกว่าในสถานการศึกษา โดยมีเอกสารประกอบการสอน และเครื่องมือที่เอื้อให้สามารถเรียนรู้ด้วยตนเองได้ ในอดีตการสอนทางไกลจะเกิดขึ้นโดยใช้ไปรษณีย์เป็นช่องทางหลัก ในการส่องเอกสารการสอน หนังสือ และวีดีโอเทปการศึกษา
ปัจจุบัน กระแสของการเรียนรู้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในกลุ่มของผู้มีอายุน้อยเท่านั้น แต่ในกลุ่มของผู้ที่จบการศึกษาแล้วหรือผู้ที่กำลังทำงานอยู่ ได้มีความต้องการที่จะเรียนรู้เพิ่มมากขึ้น หรือสร้างศักยภาพของตนเองให้มากขึ้น เพื่อเป็นเครื่องมือที่ใช้ต่อสู้ในยุคที่โลกมีการแข่งขันในปัจจุบัน เช่นการสอบใบอนุญาตเฉพาะทาง การพัฒนาตนเองด้านไอซีที เป็นต้น ซึ่งบุคคลเหล่านี้ย่อมไม่สะดวกที่จะมาเรียนแบบปกติในขณะที่มีความจำเป็นต้องทำงานไปด้วย ดังนั้น การเรียนทางไกล จึงเป็นคำตอบที่เหมาะสม
2. การเรียนรู้แบบร่วมกัน
เริ่มเป็นที่ยอมรับโดยทั่วไปแล้วว่า การเรียนรู้จากผู้สอนไปยังผู้เรียนเพียงประการเดียวนั้นไม่เพียงพอ การเรียนรู้ร่วมกันระหว่างผู้เรียนด้วยกัน จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเรียนรู้ เนื่องจากจะก่อให้เกิดการต่อยอดทางความคิดการพัฒนาทักษะทางด้านความคิด และการแสดงออก ส่งผลให้ผู้เรียนมีโอกาสพัฒนาตนเองตามศักยภาพได้อย่างเต็มที่
นอกจากนี้ การปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนด้วยกันเองจะเกิดง่ายกว่า ระหว่างผู้เรียนและผู้สอน ซึ่งปกติจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อผู้สอนมีคำถามไปยังผู้เรียนโดยตรง ในขณะที่การปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนด้วยกันเองนั้น จะเกิดขึ้นในลักษณะของการอภิปรายกลุ่ม การโต้แย้งจะเกิดขึ้นอย่างเต็มที่ การแตกแขนงความคิดจึงมีมากกว่าและทำให้กระบวนการเรียนรุ้มีประสิทธิภาพมากขึ้น
3. การสื่อสารแบบไม่ประสานเวลา (Asynchronous Communication)
การสื่อสารแบบไม่ประสานเวลา หมายถึง การสื่อสารที่ผู้ส่งและผู้รับไม่จำเป็นต้องโต้ตอบกันในเวลาเดียวกัน เมื่อนำมาใช้กับระบบการศึกษา หมายถึงการสร้างเครื่องมือให้การปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนกับผู้สอน และผู้เรียนกับผู้เรียนเอง ไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นในเวลาเดียวกัน
ข้อดีของการสื่อสารแบบไม่ประสานเวลาเมื่อนำมาใช้ในการเรียนการสอน คือ เมื่อผู้สอนสร้างหัวข้อเพื่อให้ผู้เรียนอภิปรายแล้ว ผู้เรียนไม่จำเป็นต้องอภิปรายทันที แต่สามารถใช้เวลาในการคิดได้อย่างเต็มที่โดยปราศจากสิ่งรบกวนเช่นการขัดจังหวะจากเพื่อน หรือเวลาเรียนภายในห้องเรียนที่มีจำกัด นอกจากนี้ ผู้เรียนยังมีเวลาในการหาข้อมูลก่อนอภิปราย และยังสามารถพิจารณาสิ่งที่เพื่อนได้แสดงความคิดเห็นอย่างเต็มที่
สำหรับผู้สอน เมื่อเห็นว่าผู้เรียนมีการอภิปรายที่ผิดแนวทางหรือไม่ตรงประเด็น ก็สามารถให้คำแนะนำ ความช่วยเหลือผ่านระบบสื่อสารแบบนี้ได้เช่นเดียวกัน
4. บทบาทของผู้สอน/ผู้เรียน
การศึกษาได้เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบของการสอน จากการถ่ายทอดความรู้ของผู้สอนไปยังผู้เรียนเป็นการแนะนำ ฝึกฝนให้ผู้เรียนสามารถค้นคว้า หาความรู้ได้ด้วยตนเองจากความรู้แหล่งใหม่ๆ โดยผู้สอนจะเปรียบเสมือนพี่เลี้ยง คอยจัดอุปกรณ์เครื่องมือ และสื่อการเรียนเพื่อเอื้อให้ผู้เรียนสามารถทำความเข้าใจและเรียนรู้ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพมากที่สุดส่วนผู้เรียนสมัยใหม่จะเปลี่ยนแปลงบทบาทของตนเอง จากการเป็นผู้รับความรู้จากครูผู้สอนเพียงอย่างเดียว มาเป็นการเรียนรู้แบบร่วมกัน ความต้องการความรู้ที่นอกเหนือเฉพาะความรู้จากภายในห้องเรียนเพียงอย่างเดียว การเกิดขึ้นของระบบอินเทอร์เน็ต ทำให้ผู้เรียนมีโอกาสข้าถึงแหล่งข้อมูลเพิ่มมากขึ้น และมีความต้องการศึกษาเพิ่มมากขึ้น
ระบบไอซีที
เทคโนโลยีสาระสนเทศและการสื่อสาร(Information and Communication Technology)
หรือที่เรียกสั้นๆว่าระบบไอซีที มีข้อดีในการนำมาประยุกต์ใช้ในระบบการศึกษาดังนี้
1. ไม่จำกัดเวลาและสถานที่
โดยเทคโนโลยีของการสื่อสารและอินเทอร์เนตจะช่วยให้สามารถสร้างสื่อการสอนและนำเนื้อหาลงในระบบเครือข่ายชนิดต่างๆเช่น
· ระบบอินเทอร์เน็ต ผู้เรียนสามารถเข้าถึงระบบอินเทอร์เน็ตได้ สามารถเข้าถึงเนื้อหาได้ทุกเวลาไม่ว่าจะอยู่ส่วนใดของโลก
· ระบบเครือข่ายโทรศัพท์มือถือ เนื่องจากข้อจำกัดของระบบอินเทอร์เน็ต ผู้เรียนจะต้องมีเครื่องคอมพิวเตอร์เพื่อเชื่อมต่อเข้าระบบอินเทอร์เน็ต ซึ่งในบางสถานที่อาจมีข้อจำกัด แต่ในระบบเครือข่ายโทรศัพท์มือถือ ซึ่งครอบคลุมทั่วพื้นที่มากกว่านั้น ทำให้แนวความคิดในการศึกษาแบบทุกที่ทุกเวลา สามารถเกิดขึ้นได้อย่างแท้จริง
2. การเรียนรู้แบบหลายทิศทาง
หมายถึงการเรียนรู้นั้นไม่ได้เกิดระหว่างผู้เรียนกับผู้สอนเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่จะเกิดขึ้นระหว่างผู้เรียนกับผู้เรียน ผู้สอนกับผู้สอน และในบางขณะ ผู้สอนต้องเรียนรู้จากผู้เรียนด้วยเช่นกัน
สาเหตุทีเป็นเช่นนี้ เนื่องจากแหล่งข้อมูลความรู้ได้เปลี่ยนไป ผู้สอนไม่ได้เป็นแหล่งข้อมูลความรู้เพียงแหล่งเดียว จากพัฒนาการระบบไอซีที ทำให้ในปัจจุบันแหล่งข้อมูลความรู้มีอยู่มากมาย การหาข้อมูลเพิ่มเติมไม่ได้มีความยุ่งยากเหมือนในอดีต เช่น ระบบห้องสมุดเสมือน กลุ่มข่าวออนไลน์ และระบบเว็บ ซึ่งสามารถหาความรู้ได้เกือบทุกอย่างที่ต้องการ
3.การเรียนรู้แบบไม่ประสานเวลา (Asynchronous Learning)
การนำระบบไอซีทีมาประยุกต์ใช้ เพื่อให้เกิดลักษณะการสื่อสารแบบไม่ประสานเวลา เช่นการอภิปรายออนไลน์ ซึ่งจะสนับสนุนให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการอภิปราย มีเวลาคิด และไตร่ตรองก่อนแสดงความคิดเห็น ระบบไอซีทียังทำให้เกิดโมเดลของการเรียนรู้แบบใหม่ ระหว่างผู้เรียนและผู้สอน ที่ไม่จำเป็นต้องอยู่ในเวลาเดียวกัน โดยระบบไอซีทีจะช่วยให้สามารถนำความรู้มาเก็บเป็นฐานข้อมูลความรู้ เพื่อให้ผู้เรียนได้ศึกษาเมื่อต้องการ ในลักษณะที่เรียกว่า Learning on Demand ซึ่งสามารถให้บริการได้ตลอดเวลา
ลักษณะของการประยุกต์ใช้งานนั้น กรณีที่เป็นระบบการสอนปกติ สามารถนำฐานข้อมูลนี้มาใช้ในลักษณะการทบทวนความรู้ของผู้เรียน ส่วนระบบการสอนทางไกลนั้นจึงเหมาะสมในแง่ของการนำมาใช้ เนื่องจากไม่มีข้อจำกัดด้านระยะทางและเวลาอยู่แล้ว
นอกจากนี้ยังมีข้อดีในเรื่องของการปรับปรุง หรือเปลี่ยนแปลงองค์ความรู้ในฐานข้อมูล ซึ่งจะมีผลทันทีทำให้ผู้เรียนได้รับข้อมูลที่มีความถูกต้องและทันสมัยอยู่เสมอ
4.แบ่งเบาภาระของผู้สอน
เนื่องจากข้อดีของระบบไอซีทีคือความรวดเร็วแม่นยำ และถูกต้อง ทำให้สามารถจัดสร้างระบบที่ช่วยแบ่งเบาภาระของผู้สอนได้มากขึ้น เช่น
· ระบบแบบฝึกหัดออนไลน์ ข้อดีคือ ผู้สอนสามารสร้างแบบฝึกหัดจำนวนมากและมอบหมายให้ผู้เรียนฝึกหัดได้เต็มที่ โดยไม่ต้องรับภาระในการตรวจแบบฝึกหัด ซึ่งส่งผลให้ผู้สอนมีเวลามากขึ้นในการพัฒนาคุณภาพของการเรียนการสอน นอกจากนี้ ผู้สอนยังสามารถสร้างแบบฝึกหัดประเภทต่างๆขึ้น และเลือกใช้เฉพาะแบบฝึกหัดที่ตรงตามวัตถุประสงค์ที่ต้องการ หรือสุ่มคำถามเพื่อให้ผู้เรียนได้มีโอกาสฝึกทำแบบฝึกหัดที่แตกต่างและมีความหลากหลายขึ้นได้
· ระบบข้อสอบออนไลน์ ลักษณะส่วนใหญ่คล้ายกับระบบฝึกหัดออนไลน์ ผู้สอนสามารถนำผลการสอบมาวิเคราะห์ได้ว่า เนื้อหาในบทเรียนใด หรือเรื่องใด ทีผู้เรียนไม่เชี่ยวชาญ หรือยังไม่เข้าใจอย่างถ่องแท้ ซึ่งผู้สอนสามารถนำข้อมูลดังกล่าวมาประยุกต์เพื่อให้การสอนมีประสิทธิภาพเพิ่มมากขึ้น
ระบบการสอนทางไกล
โดยทั่วไป ระบบการสอนทางไกลหมายถึงระบบการศึกษาที่ผู้เรียนอยู่กระจัดกระจายตามที่ต่างๆ ซึ่งห่างไกลกัน และไกลจากผู้สอน เวลาที่ใช้ในการศึกษาของผู้เรียนแต่ละคน อาจไม่พร้อมกัน อุปกรณ์ที่ใช้ในการเรียนการสอนประกอบด้วยวิดีโอ เทปเสียง ซีดีรอม และสื่อการสอนอื่นๆ ซึ่งจะถูกส่งให้กับผู้เรียนแต่ละคนตามสถานที่ต่างๆด้วยระบบไปรษณีย์ การส่งข่าวสารและการติดต่อใช้ระยะเวลายาวนาน การพบหน้าระหว่างผู้เรียนกับผู้สอนเกิดขึ้นน้อยเท่าที่จำเป็นมีการฝึกฝนเชิงปฏิบัติเล็กน้อยหรือไม่มีเลย การปรับปรุงเนื้อหาวิชาหรือข้อมูลทำได้ช้า และเกิดปัญหาในการแจ้งให้ผู้เรียนรับทราบไม่ทันเวลา
การสอนทางไกลโดยใช้ระบบไอซีที
1. ระบบโครงสร้างพื้นฐาน(Infrastructure)
องค์ประกอบประการแรกในการประยุกต์การสอนโดยใช้ไอซีที คือโครงสร้างพื้นฐาน โดยเฉพาะระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต สถาบันการศึกษาอาจต้องมีเครือข่ายอินเทอร์เน็ตที่ดีเพียงพอที่จะรองรับการเรียนการสอนทางไกลเนื่องจากจะต้องมีการส่งข้อมูลสื่อการสอนที่เป็นภาพและเสียงข้ามระบบเครือข่าย นอกจากนี้ เครื่องแม่ข่ายที่ทำหน้าที่เก็บข้อมูลสื่อการสอน จะต้องมีประสิทธิภาพสูงเพียงพอในการประมวลผลสื่อการสอน พร้อมๆ กันจากผู้เรียนเป็นจำนวนมากได้ และมีความน่าเชื่อถือสูง สามารถทำงานได้ตลอด 24ชั่วโมง
อย่างไรก็ตามปัจจัยด้านโครงสร้างพื้นฐานนี้ นอกจากจะเป็นองค์ประกอบด้านสถาบันการศึกษาแล้ว ผู้เรียนจำเป็นต้องมีโครงสร้างพื้นฐานที่เหมาะสมด้วยเช่นกัน เช่น ความเร็วในการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต และประสิทธิภาพของเครื่องคอมพิวเตอร์ที่ใช้เรียน จะต้องเพียงพอสำหรับการใช้แสดงสื่อการสอน
2. สื่อการสอนออนไลน์
คือสื่อการสอนที่นำมาเก็บบนเครื่องแม่ข่าย เพื่อให้ผู้เรียนศึกษาในเวลาที่ต้องการ สื่อการสอนนี้อาจอยู่ในรูปของ Video Streaming,Vidio on Demand,Web page,Presenttation program หรือสื่อการสอนที่ขึ้นโดยเฉพาะ เพื่อเอื้อในการเรียนรู้ เช่น สื่อการสอนที่สร้างขึ้นมาโดยเฉพาะ เพื่อเอื้อในการเรียนรู้ เช่นสื่อการสอนที่สร้างขึ้นด้วยซอฟต์แวร์ประเภท Microsoft Producer ซึ่งประกอบด้วย PowerPoint Presentation และภาพผู้สอนที่กำลังสอนตาม Presentation นั้น และมีสารบัญบทเรียนที่ผู้เรียนสามารถเลือกระบุได้
สถาบันการศึกษาควรมีเครื่องมือที่เอื้อให้ผู้สอนสามารถจัดทำสื่อประเภทต่างๆได้อย่างง่ายดายหรือมีหน่วยงานที่ดำเนินการด้านการสร้างสื่อการสอนโดยเฉพาะ เพื่อให้ผู้สอนมีเวลา และสามารถเพิ่มประสิทธิภาพในการสอนได้อย่างเต็มที่ โดยไม่ต้องเสียเวลาในการจัดทำสื่อการสอนด้วยตนเอง
3. การจัดระบบการเรียนรู้ (Learning Management System:LMS)
คือระบบที่ช่วยให้ผู้สอนสามารถจัดการกิจกรรมด้านการเรียนการสอนโดยประกอบด้วยระบบย่อยๆ เช่น ระบบแบบฝึกหัดออนไลน์ ระบบสื่อสารแบบประสานเวลาและไม่ประสานเวลา ระบบอภิปรายออนไลน์ ระบบจัดเก็บสื่อการสอน ระบบรับส่งเอกสาร รายงานของผู้เรียน ระบบข้อสอบออนไลน์ และระบบประเมินผลออนไลน์ เป็นต้น
โดยระบบจัดการการเรียนรู้นี้ จะต้องมีระบบติดตามผลการเรียนซึ่งทำให้ทราบว่าผู้เรียนได้เข้าสู่เนื้อหาการเรียนบทใดบ้าง และใช้เวลาในแต่ละบทนานเท่าไหร่ และสามารถวิเคราะห์ได้ว่าผู้เรียนยังขาดความเข้าใจ หรือไม่เชี่ยวชาญในเรื่องใด
4. ระบบบริหารการศึกษา
คือระบบออนไลน์ที่ช่วยในเรื่องของการบริหารด้านการศึกษา เช่น การรับสมัครนักศึกษา การลงทะเบียน การจ่ายเงินค่าธรรมเนียม การเพิกถอนวิชา การประกาศคะแนนสอบและเกรด เป็นต้น
บทสรุป
ระบบการเรียนการสอนแบบทางไกลแบบใช้ไอซีทีมันก็ดีอะเนาะ แต่มันก็มีข้อจำกัดตรงที่ต้องที่ต้อง มีเครือข่ายอินเทอร์เน็ตทีดีและเพียงพอรองรับด้วย.....