เป็นสาเหตุให้เกิดความล้มเหลวในการทำงาน ตั้งแต่ ทำงานไม่ได้ตามแผนงาน ทำได้ไม่ตรงเป้าหมาย จนถึง “ดูเสมือน” ว่าทำได้สำเร็จ

ตั้งแต่ผมทำงานในมหาวิทยาลัยขอนแก่น ผมได้มีส่วนร่วม และเป็นหัวหน้าโครงการวิจัยต่างๆ มาไม่ต่ำกว่าร้อยโครงการ ที่ทำให้ผมได้รับบทเรียนทั้งด้านความผิดพลาด ล้มเหลว สำเร็จ ในหลากหลายระดับ

ผมได้ลองพิจารณาไต่ตรอง ได้พบว่าปัจจัยที่ทำให้เกิดผลดังกล่าว ที่สำคัญที่สุด ก็คือ ๒ ประเด็น คือ

ทุนทางสังคม และทุนทรัพยากร ที่ใช้ในการดำเนินการโครงการ

แต่เมื่อผมพิจารณาย้อนกลับไปสรุปบทเรียนการขอโครงการ ที่ผมได้ร่วมขอเป็นจำนวนหลายร้อยโครงการ ที่ผมพบว่า

การพิจารณาอนุมัติโครงการส่วนใหญ่ หลักๆ แล้ว

·        ดูตามตัวหนังสือ

·        พิจารณาตามกรอบการให้ทุน

·        พิจารณาตามหลักวิชาการ

·        พิจารณาตามประวัติการทำงานของหัวหน้าโครงการ และทีมงาน และ

·        พิจารณาตามความคุ้นเคยและความรู้สึกของคณะกรรมการฯ

สิ่งสำคัญมากๆ และมักไม่อยู่ในกรอบของการพิจารณาคือ

ทุนทางสังคม และทุนทรัพยากร ที่ใช้ในการดำเนินการโครงการ

แม้ในระยะหลังๆ จะมีหน่วยงานให้ทุนส่งหน่วยลาดตระเวน มาประเมินความเป็นไปได้ล่วงหน้า ก็ยังมีลักษณะการประเมินแบบค่อนข้าง “ฉาบฉวย” เนื่องด้วยข้อจำกัดของเวลา บุคลากร ความรู้ความเข้าใจของเจ้าหน้าที่

ยังไม่ต้องจินตนาการถึง หน่วยงานที่พิจารณา “เฉพาะตัวหนังสือ” โดย “กรรมการผู้เชี่ยวชาญ” (จริงบ้าง ไม่จริงบ้าง) ที่ยิ่งจะฉาบฉวยยิ่งกว่ามากมาย

ทำให้การประเมินศักยภาพโครงการห่างไกลจากความจริง

และเป็นสาเหตุให้เกิดความล้มเหลวในการทำงาน ตั้งแต่ทำงานไม่ได้ตามแผนงานทำได้ไม่ตรงเป้าหมาย จนถึง “ดูเสมือน” ว่าทำได้สำเร็จ

แต่ผลงานที่ได้ใช้ประโยชน์อะไรแทบไม่ได้

นอกจากเก็บไว้

·       ตีพิมพ์ในรายงาน วารสารทั้งใน และต่างประเทศ

·       การนำเสนอในที่ประชุมทางวิชาการ สัมมนาระดับต่างๆ

·       ไว้อวดอ้างเพื่อการขอตำแหน่งทางวิชาการ

·       หรือ ไว้เล่าให้คนไม่รู้เรื่องฟัง (เพราะคนที่รู้เรื่องเขาจะไม่ฟัง)

จากบทเรียนดังกล่าว ทำให้ผมชอบกลับมาทบทวนว่า ถ้าจะทำใหม่อีกครั้ง (หรือถ้าผมเป็นกรรมการพิจารณาโครงการ) ผมจะทำหรือไม่ทำอะไร ที่ทำให้ผมพบว่า

ทุนทางสังคม และทุนทรัพยากร ที่ใช้ในการดำเนินการโครงการ

เป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุด และควรต้องพิจารณาเป็นประเด็นแรกๆ

ที่อาจแจงให้ชัดขึ้น ก็คือ

·       ฐานทางสังคม บุคลากรที่สนับสนุนการวิจัย ความรู้ ความเข้าใจ ความพร้อมที่ต้องมี ต้องใช้ ในการดำเนินงานโครงการ

·       เวลา และขีดความสามารถของฐานทางสังคมดังกล่าว สอดคล้องกับแผนงาน และเป้าหมายหรือไม่

·       ระบบทรัพยากรพื้นฐาน และส่วนที่จะใช้ในการทำงานวิจัยมีความพร้อม และเหมาะสมหรือไม่

เพราะ

ปัจจัยเหล่านี้นี่เอง ที่ทำให้โครงการต่างๆ มีศักยภาพสูง และนำไปสู่ความสำเร็จของงานตามที่วางเป้าหมายไว้ มากกว่าคำบรรยายในโครงร่างโครงการ ที่จะเขียนอย่างไรก็ได้

แต่จะทำได้หรือไม่ได้ อยู่ที่ ทุนทางสังคม และทุนทรัพยากร ที่ใช้ในการดำเนินการโครงการ

จึงขอฝากให้ช่วยกันคิดต่อครับ

ว่าจะปรับปรุงระบบการทำงานของเราให้ดีกว่าเดิมได้อย่างไร เพื่อเพิ่มสัดส่วนของความสำเร็จจริงๆ ให้มาขึ้น แทน “ความสำเร็จเสมือน” ดังกล่าวข้างต้นครับ

แล้วเราจะได้ทำตัวเอง หรือช่วยให้นักวิจัยอื่นๆที่ทำโครงการวิจัย ทำตัวให้เป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติมากขึ้นครับ