แต่ละกลุ่มของสถาบันอุดมศึกษา (ที่มี ๔ กลุ่ม) ต้องสร้างจารีตของผลงานวิชาการ ที่เป็นผลงานคุณภาพสูง ขึ้นมา โดย สกอ. เข้าไปหนุนให้มีการจัดระบบการผลิต การเผยแพร่ การใช้ประโยชน์ และการตีค่า ของผลงานวิขาการคุณภาพสูง โดยมีเกณฑ์ที่แตกต่างกันในสถาบันอุดมศึกษาแต่ละประเภท
ย้ำว่าสถาบันอุดมศึกษาแต่ละกลุ่มต้องร่วมกันสร้างจารีตคุณภาพของผลงานวิชาการขึ้นมา ที่จะทำให้สังคมเห็นคุณค่าของสถาบันอุดมศึกษาแต่ละกลุ่ม โดย สกอ. ทำหน้าที่เป็น facilitator ไม่ใช่ทำหน้าที่คุณพ่อผู้รู้ดี และเข้าไปกำหนดจารีตแบบ top-down
จารีตของคุณภาพผลงานวิชาการเป็นเรื่องซับซ้อน และมีปัจจัยเกี่ยวข้องมากมายหลากหลาย และต้องเป็นจารีตที่มีผลสุดท้ายอยู่ที่ผลประโยชน์ของสังคม ไม่ใช่หยุดอยู่แค่ที่ผลประโยชน์ของคนในสถาบันอุดมศึกษา หรือแค่ชื่อเสียงของสถาบันอุดมศึกษา
และเมื่อมีสถาบันอุดมศึกษา ๔ กลุ่ม ก็ต้องมี ๔ จารีตของผลงานวิชาการ ๔ จารีตนี้มีทั้งส่วนที่คล้ายกัน เหลื่อมทับกัน และส่วนที่แตกต่างกันเกือบจะเป็นขั้วตรงกันข้าม แต่ทั้งหมดนั้น จะต้องมีคำอธิบายว่า จะก่อผลประโยชน์ระยะยาวแก่สังคมไทยอย่างไร
จารีตของผลงานวิชาการต้องเน้นคุณภาพ เป็นจารีตแห่งคุณภาพ เน้นให้คุณค่าแก่คุณภาพ ย้ำว่าต้องเน้นคุณภาพเหนือปริมาณ และต้องมีการกำหนดเกณฑ์คุณภาพ และปรับปรุงให้เหมาะสมยิ่งขึ้น อย่างสม่ำเสมอ
ผลงานทางวิชาการนั้น ต้องไม่ใช่แค่ทำได้ ต้องมีคำอธิบายต่อผลการกระทำนั้นอย่างครบถ้วนและน่าเชื่อถือ จนผู้อื่นสามารถนำไปทดลองซ้ำได้ หรือนำไปใช้ต่อยอดวิชาการได้ จึงจะถือว่าเป็นผลงานวิชาการ เช่นตัวอย่าง อาจารย์ท่านหนึ่งสอนดนตรีและเป็นนักดนตรีที่เล่นดนตรีเก่งมาก เป็นที่ชื่นชอบของผู้ฟัง จะบันทึกเสียงดนตรีที่เล่นนำเสนอเป็นผลงานวิชาการไม่ได้ เสียงดนตรีไม่ถือเป็นผลงานวิชาการ จะให้เป็นผลงานวิชาการต้องมีคำอธิบายทางวิชาการดนตรี ซึ่งอาจเป็นคำอธิบายวิธีเล่น เพื่อให้ดนตรีมีลักษณะพิเศษแบบใดแบบหนึ่ง อาจเป็นคำอธิบายวิธีเล่นให้เป็นที่ถูกใจผู้ฟังบางกลุ่มเป็นการเฉพาะ เป็นต้น โดยคำอธิบายต้องอ้างอิงทฤษฎีหรือหลักการที่มีมาก่อนแล้ว หรือจะเสนอทฤษฎีใหม่ขึ้นมาอธิบายก็อาจจะได้ ถ้าเป็นที่ยอมรับขงวงการวิชาการ ที่เรียกว่า peer group
จารีตของผลงานวิชาการในสถาบันอุดมศึกษาไทย ยังมีช่องโหว่อยู่มากมาย เราแทบจะยังไม่มีจารีตของผลงานวิชาการด้านการเรียนการสอนในสาขาวิชาต่างๆ ไม่มีจารีตของผลงานวิชาการด้านให้บริการวิชาการแก่สังคม เช่นด้านการสร้างความรู้ความเข้าใจศิลปะ ในหมู่ประชาชนทั่วไป ด้านการสร้างความรู้ความเข้าใจวิทยาศาสตร์ในหมู่ประชาชนทั่วไป เป็นต้น
จารีตของการยกย่องผู้มีผลงานวิชาการเด่น ที่เป็นที่รู้กันในหมู่ peer group ก็เป็นเรื่องที่จะต้องพัฒนาขึ้น แต่ก่อนหน้านั้น ควรมีจารีตของการสร้างตัวขึ้นเป็นนักวิชาการที่มีฐานความรู้และทักษะแน่นหนา ซึ่งหมายความว่า การจบปริญญาเอกยังไม่เพียงพอ ยังต้องมีการเข้าไปฝึกปฏิบัติงานวิจัยวิชาการ ฝึกปฏิบัติงานวิจัยประยุกต์ (Translational Research) หรือฝึกทำงานสร้างสรรค์นวัตกรรมใน real sector จึงจะถือว่าเป็นผู้ที่มีฐานความรู้แน่น พร้อมที่จะทำหน้าที่อาจารย์ในสถาบันอุดมศึกษา
วิจารณ์ พานิช
๒๙ มิ.ย. ๕๒
