ระบบอัตนาภิบาล

ถอดบทเรียนจากเวทีนำเสนอความก้าวหน้าเชิงพื้นที่แบบเล่าสู่กันฟัง

ในประเด็น  การพัฒนาและเสริมศักยภาพชุมชน

ระหว่างวันที่  22-23  มิถุนายน  2552

ณ  โรงแรมสยามริเวอร์รีสอร์ท  จังหวัดชัยภูมิ

โดยสำนักงานหลักประกันสุขภาพเขต  9  นครราชสีมา

 

ไปให้ถึงระบบอัตนาภิบาล (Self  care- Family  care –Community  care)  : ฐานเจดีย์แห่งระบบสุขภาพ

โดยวิทยากร   รศ.นพ.สุรเกียรติ  อาชานุภาพ,  ผศ.ดร.ภัทระ  แสนไชยสุริยา ,  นายแพทย์วิชัย  อัศวภาคย์  

ระบบอัตนาภิบาล  (Self  care –Family  care –Community  care)  หรือการดูแลตนเอง-การดูแลครอบครัว -  การดูแลในชุมชน   อาจารย์นายแพทย์ประเวศ  วสี  กล่าวว่า  ไม่มีเจดีย์องค์ใดจะสร้างได้จากยอด เพราะจะพังลง  ต้องสร้างจากฐานที่แข็งแรง  มั่นคง    เหมือนระบบบริการสุขภาพที่เน้นที่โรงพยาบาลใหญ่ๆ  เสร็จแล้วก็เกิดสภาพที่โรงพยาบาลต่างๆ  แออัดยัดเยียด  ให้บริการไม่ทั่วถึง  และคุณภาพไม่ดี  วิกฤติระบบบริการจะแก้ไขไม่ได้ถ้าเราไม่กลับมาหาฐาน  ฐานเจดีย์ของระบบบริการสุขภาพ คือ การดูแลตนเอง-การดูแลครอบครัว -  การดูแลในชุมชน หรือรวมเรียกว่า  อัตนาภิบาล  ระบบต่างๆต้องไม่ไปทำลายอัตนาภิบาล  แต่ต้องส่งเสริมสนับสนุนให้เข้มแข็งยิ่งขึ้น  เพราะระบบอัตนาภิบาลจะเป็นจุดที่มีหัวใจของความเป็นมนุษย์มากที่สุด  และสอดคล้องกับวัฒนธรรมชาวบ้านมากที่สุดและให้ผลคุ้มค่ามากที่สุด  ซึ่งโรงพยาบาลน้ำพอง  โดยนายแพทย์วิชัย  อัศวภาคย์   ได้นำแนวคิดนี้ไปใช้ในการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ  โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน ให้พยาบาลปฏิบัติงานในโรงพยาบาล  3  วัน  ออกชุมชน  2  วัน  โดยการทำงานร่วมกับพื้นที่   บทบาทของพยาบาลที่ออกชุมชนครอบคลุมทั้งการดูแลรักษาต่อเนื่อง  การสร้างเสริมสุขภาพ  การป้องกันโรค  การฟื้นฟูสภาพ   ส่งเสริมคุณภาพชีวิต   การค้นหาผู้ด้อยโอกาส   ภูมิปัญญาชาวบ้าน  โดยมีแนวคิด  “สังคมไม่ทอดทิ้งกัน”    “ดีช่วยป่วยรวยช่วยจน”     รศ.นพ.  สุรเกียรติ   อาชานุภาพ  กล่าวว่า  ความเจ็บป่วย  คือโรค+  ความทุกข์  (illness =  disease+ suffering)  ซึ่งแพทย์ส่วนใหญ่จะมองที่ตัวโรค  จะไม่ค่อยได้มองความทุกข์  การที่จะทำให้ผู้ป่วย  ครอบครัว  ชุมชนดูแลตนเองได้ดีนั้น  ต้องมี  3  ประสาน  โดยโรงพยาบาลให้การสนับสนุนด้านต่างๆ  เช่น  มาตรฐาน  แนวทาง  องค์ความรู้  ระบบส่งต่อ  ระบบข้อมูล   องค์รวม หน่วยบริการปฐมภูมิให้บริการที่ครอบคลุมแบบองค์รวม  ผสมผสาน  ต่อเนื่อง  ร่วมกับหน่วยงานต่างๆที่เกี่ยวข้อง   ผศ.ดร.ภัทระ  แสนไชยสุริยา  กล่าวว่า  ปฐมภูมิ  หมายถึง ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน   อัตนาภิบาล  คือการพึ่งตนเอง  แต่ไม่ใช่เอาตนเองเป็นที่ตั้ง  การจะให้ให้ชุมชนเกิดความเข้มแข็งได้ต้องมีการบูรณาการ

 

 

กลยุทธ์การผนึกพลังชุมชนในพื้นที่เพื่อการบริการปฐมภูมิ

1.    เกาะติดชุมชน

2.    สร้างเป้าหมายร่วมกัน

3.    สร้างภาคีและเครือข่าย

4.    สร้างสัมพันธภาพ และศรัทธาในการทำงานร่วมกับระหว่าง โรงพยาบาล  สถานีอนามัย   องค์กรต่างๆ( 3  ประสาน)

5.    ผู้นำให้ความสำคัญและสนับสนุนทรัพยากร  สร้างแรงจูงใจ

 

 

การสร้างเสริมระบบอัตนาภิบาล  ตามแนวคิดประชาชนเป็นศูนย์กลาง

           

1.    เติมเต็มปัจจัยพื้นฐานโดยชุมชนมีส่วนร่วม

2.    สร้างความพึงพอใจแก่ผู้รับบริการ  ประชาชน

3.    สร้างเป้าหมายร่วมกัน  และร่วมกันสานฝัน

4.    เพื่อนช่วยเพื่อน

5.    สร้างระบบบริการเพื่อให้ ผู้ป่วย  ประชาชน  ดูแลตนเองได้  เช่น  การจัดการเรียนรู้  การ  Empowerment   ,  Role  model

6.    ค้นหาผู้นำตามธรรมชาติ  ผู้นำต้นแบบ

7.    แพทย์ทางเลือก

8.    คืนข้อมูลให้ชุมชน

9.    พัฒนาผู้ให้บริการให้สามารถ  เป็น  Professional  care , support  self  care, ก้าวทันโลกและเหตุการณ์เพื่อค้มครองผู้บริโภค

10.           เติมแนวคิด  Humanize  health  care  ให้กับบุคลากรทางการแพทย์