การสะท้อนคิด

วันนี้ผมขอนำเสนอแนวคิดในการสอนเพื่อพัฒนากระบวนการคิดของนักเรียนเพื่อนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้

     ครูของเราส่วนใหญ่มักจะละเลยขั้นตอนสำคัญของกระบวนการเรียนการสอน คือ การให้ผู้เรียนสะท้อนความคิด (reflective thinking) โดยเฉพาะครูที่ทำหน้าที่รับใช้ระบบทุนนิยม ซึ่งมักจะมีพฤติกรรมติดกรอบ กลัวเวลาสอนไม่ทัน กลัวสอนไม่ครบตามหลักสูตร กลัวต่างๆ นานาที่ไม่เหมือนส่วนกลางจัดให้ ซึ่งแท้จริงแล้วเราควรที่อิงบริบทของเรา (สภาพของเด็ก และดรงเรียนของเรา) คือง่ายๆ สอนแล้วเด็กมีความสุขตามสภาพที่เรามีโดยบูรณาการให้ครบตามหลักสูตร คัดสรรเนื้อหาที่จำเป็น เน้นบางเรื่องที่ตรงกับเด็กเรา

 แล้วการให้เด็กสะท้อนคิดสำคัญอย่างไร

     การให้เด้กสะท้อนความคิดออกมาภายหลังที่ครูจัดการเรียนการสอน ซึ่งอาจจะทำในขั้นก่อนที่จะสรุปบทเรียน หรืออาจจะใช้ในขั้นสรุปบทเรียนโดยตรงก็ได้ เช่น ภายหลังให้นักเรียนทดลองหรือนำเสนองาน ครูก็อาจใช้คำถามกับนักเรียนเพื่อตรวจสอบว่านักเรียนเกิดการเรียนรู้อะไรบ้าง ถามภายใต้บรรยากาศที่อบอุ่นเป็นกันเอง  โดยให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นทีละคน โดยที่ครูอย่าเพิ่มด่วนสรุป  จงรอ และเป้นผู้ฟัง ฟังเด็กจนครบทุกคน อาจพูดล้อมวง แล้วครูจึงช่วยให้นักเรียนช่วยกันสรุปออกมาเป็นประเด็น จากนั้นครูค่อยเสริมให้ครบถ้วนหากนักเรียนหลุดประเด้นสำคัญ  พูดง่ายๆ คือ AAR นั่นเอง

    การสะท้อนคิดโดยทำ AAR ในท้ายชั่วโมง เป็นสิ่งสำคัญที่ครูยอมเสียเวลาบ้าง เพื่อตรวจสอบว่าภายหลังเด็กเรียนเกิดการเรียนรู้อะไร ซึ่งจะทำให้ได้ข้อมูลเชิงคุณภาพ เช่น ด้านอารมณ์ และเจตคติ เชื่อได้ว่าหากครูยอมที่จะเปิดโอกาสให้เด็กเขาได้พูดสะท้อนความคิดของเขาออกมาบ้าง เชื่อได้ว่าบรยากาศชั้นเรียนทุกครั้งจะมีความหมายสำหรับเขาอย่างแท้จริง