อัฏฐกะ (หมวด 8)
โลกธรรม 8
ธรรมที่ครอบงำสัตว์โลกอยู่ และสัตว์โลกย่อมเป็นไปตามธรรมนั้น ๆ เรียกว่า โลกธรรม ธรรมของชาวโลกมี 8 อย่างคือ
1. มีลาภ
2. เสื่อมลาภ
3. มียศ
4. เสื่อมยศ
5. มีนินทา
6. สรรเสริญ
7. สุข
8. ทุกข์
ในโลกธรรม 8 ประการนี้ อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้นควรพิจารณาว่าสิ่งนี้เกิดขึ้นแล้วแก่เรา ก็ให้เห็นเป็นของไม่เที่ยงเป็นทุกข์ มีความเปลี่ยนแปลงเป็นของ ธรรมดา ควรรู้ตามที่เป็นจริงอย่าให้มันเข้าครอบงำจิตใจได้ คือ อย่ายินดีในส่วนที่ปรารถนา อย่ายินร้ายในส่วนที่ไม่ปรารถนา
ลักษณะตัดสินศีลธรรมวินัย 8 ประการ คือ ธรรมเหล่าไหนเป็นไปเพื่อ
1. ความกำหนัดย้อมใจ
2. กามราคะ เป็นไปเพื่อการประกอบทุกข์
3. ความเกิด แก่ เจ็บ ตาย การพลัดพราก เป็นไปเพื่อความสะสมกองกิเลส
4 . ความเศร้าหมองเป็นไปเพื่อความอยากเป็นใหญ่
5 . ความโลภเป็นไปเพื่อความไม่สันโดษยินดีด้วยของที่มีอยู่ คือ มีนี้แล้วอยากได้นั้นอีก
6 . ความทะเยอทะยานเป็นบ่อแห่งความทุกข์ เป็นไปเพื่อความครุกรุ่นด้วยหมู่คณะ
7. ความไม่สงบเป็นไปเพื่อความเกียจคร้าน ไม่ปรารภความเพียร
8. เป็นไปเพื่อความเลี้ยงยาก ขัดข้องหมองใจ อยากได้มาก อยากรู้มาก เป็นความยุ่งยาก ไม่ยินดีด้วยของที่ตนมีอยู่ คือ มีไม่พอ
ธรรมเหล่านี้ควรรู้ว่าไม่ได้เป็นธรรมแท้ ไม่ใช่วินัยของพระคถาคตโคดมเจ้า
ธรรมเหล่าใดเป็นไปเพื่อความขาดความกำหนัดหนึ่ง เป็นไปเพื่อความ ปราศจากทุกข์ เป็นไปเพื่อความไม่สะสมกิเลส เป็นไปเพื่อความอยากน้อย เป็นไปเพื่อความสันโดษยินดีในสิ่งที่ตนมี เป็นไปเพื่อความสละจากหมู่คณะ เป็นไปเพื่อความเพียร เป็นไปเพื่อความเลี้ยงง่าย คือ กินง่าย อยู่ง่ายไม่กังวล ธรรมเหล่านี้ควรรู้ว่าเป็นธรรมเป็นวินัยเป็นคำสั่งสอนของพระสัมมาสัมพุทธ เจ้าแท้
มรรคมีองค์ 8
1. สัมมาทิฏฐิ ปัญญาอันเห็นชอบ คือ เห็นอริยสัจ 4
2. สัมมาสังกัปปะ ดำริชอบ คือ คิดจะออกจากกาม คิดในอันไม่พยาบาท คิดในอันไม่เบียดเบียน
3. สัมมาวาจา เจรจาชอบ คือ เว้นจากวจีทุจริต
4. สัมมากัมมันตะ ทำการงานชอบ คือ เว้นจากการทุจริต 3
5. สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีวิตชอบ คือ เว้นจากการเลี้ยงชีวิตในทางที่ผิด
6. สัมมาวายามะ เพียรชอบ คือ เพียรในที่ 4 สถาน
7. สัมมาสติ ระลึกชอบ คือ ระลึกในสติปัฏฐานทั้ง 4
8. สัมมาสมาธิ ตั้งใจไว้ชอบ คือ เจริญฌานทั้ง 4 คือ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุฌาน เป็นต้น
ในองค์มรรคทั้ง 8 นั้น เห็นชอบ ดำริชอบ สงเคราะห์เข้าในปัญญาสิกขา วาจาชอบ การงานชอบ เลี้ยงชีวิตชอบ สงเคราะห์เข้าในศีลสิกขา เพียรชอบ ระลึกชอบ ตั้งใจไว้ชอบ สงเคราะห์เข้าในจิตสิกขา
อวิชชา 8
มีต่อไปนี้คือ
1. ไม่รู้จักทุกข์
2. ไม่รู้จักเหตุเกิดแห่งทุกข์
3. ไม่รู้จักความดับทุกข์
4. ไม่รู้จักทางถึงแห่งความดับทุกข์
5. ไม่รู้จักอดีต
6. ไม่รู้จักอนาคต
7. ไม่รู้จักอดีตและอนาคต
8. ไม่รู้จักปฏิจจสมุปบาท
อริยบุคคล มี 8 คือ
1. พระผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติมรรคและพระผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติผลเป็นคู่ที่หนึ่ง
2. พระผู้ตั้งอยู่ในสกทาคามิมรรค และพระผู้ตั้งอยู่ในสกทาคามิผลเป็นคู่ที่สอง
3. พระผู้ตั้งอยู่ในอนาคามิมรรค และพระผู้ตั้งอยู่ในอนาคามิผลเป็นคู่ที่สาม
4. พระผู้ตั้งอยู่ในอรหันต์มรรค และพระผู้ตั้งอยู่ในอรหันต์ผลเป็นคู่ที่สี่ให้เข้าใจตามนี้ คำอธิบายในมรรค 4 และ ผล 4
