ปัญจกะ คือหมวด 5
อนันตริยกรรม 5
ความหมาย ประเภทธรรม
- คือ อาชญากรรมสยองขวัญ เหี้ยมโหด โทษร้ายแรงมหันต์ และสังคมรังเกียจ
- คือ ทารุณกรรม ปิดสวรรค์ กั้นนิพพาน โทษสาหัสหนักรองจากนิยตมิจฉาทิฏฐิ
- คือ พฤติกรรมหนักที่สุดฝ่ายบาปอกุศลส่งผลแรงผลักดันสู่อเวจี นรกโลหกุมภีชั่วกัลป์
1. มาตุฆาต พฤติการณ์แฝงด้วยอกตัญญู เนรคุณ หยาบช้า และประหารแม่บังเกิดเกล้า
2. ปิตุฆาตุ การทรยศ โหดร้าย ฆ่าพ่อตนเอง อย่างไร้สำนึกคุณธรรม
3. อรหันตฆาต โฉดชั่ว ห้าวหาญ กล้าผลาญแม่ชีวิตพระอรหันต์ผู้ไม่เป็นพิษภัยต่อใคร
4. โลหิตตุปบาท มุ่งร้ายทำให้เกิดฟกช้ำขึ้นในพระวรกายของพระพุทธเจ้า เช่น พระเทวทัตกลิ้งหินทับ
5. สัฆเภท สหธรรมมิก ยุแหย่สงฆ์ให้แตกกัน แยกสงฆ์แบ่งพรรคคุมพวกไม่ร่วมสังฆกรรม
อภิณหปัจจเวกขณะ 5
ความหมาย ประเภทธรรม
-การวิเคราะห์ดู พฤติการณ์ของชีวิต เป็นประจำและสม่ำเสมอ
1. พิจารณาเนืองๆถึง ความแก่ ความเสื่อมโทรมของร่างกายและเสื่อมถอยกำลังใจ
2. กำหนดรู้ธรรมดาของความเจ็บป่วย สังขารถูกบีบคั้นโดยปัจจัยภายนอก และภายในกาย
3. นึกถึงความตายเสมอ ชีวิตของตนต้องสิ้นสุดลงด้วยความตาย หลีกเลี่ยงไม่พ้น
4. รู้ทันล่วงหน้าว่าจำต้องพรากจากคนรัก จำต้องพลัดพรากจากของห่วง แม้แต่ร่างกายของตนเองยังต้องทิ้ง
5. ตระหนักใจว่า เป็นทายาทของกรรม ตนเองต้องรับทรดกของกรรมที่ตนก่อนไว้ไม่ว่าดีหรือเลว
ประโยชน์
1. ไม่เสียใจยามตกยากอับเฉา และไม่เหลิงเพลินใจยามมัางมีและมีความสุข
2. ไม่ประมาทในชีวิต รีบศึกาาและประกอบภารกิจเต็มความสามารถและด้วยใจรักและสุจริต
3. เข้าใจคุณค่าแห่งชีวิต เข้าถึงธาตุแท้แห่งการดำรงชีพที่ดีงาม
เวสารัชชกรณธรรม คือ ธรรมทำความกล้าหาญ 5 อย่าง
ความหมาย ประเภทธรรม
-คุณชาติที่เสริมบุคลิกให้สง่าอาจหาญ หรือเชื่อมั่นในสมบัติผู้ดีซึ่งตนพออวดได้ ไม่ใช่อวดดี
1. สัทธา ไตร่ตรอง แล้วปลงใจเชื่อคุณของความดี เห็นโทษของความชั่ว
2. สีล กิริยามารยาทเรียบร้อย พูดจาไพเราะอ่อนหวานและอัธยาศัยสงบเสงี่ยม
3. พาหุสัจจะ สนใจศึกษาและหาความชำนาญ ในวิชาทุกแขนงอย่างกว้างขวาง
4. วิริยารัมภะ รักหน้าที่การงาน กระตือรือร้นบุกบั่นจริงจัง หวังก้าวหน้า
5. ปัญญา ฉลาดและรอบรู้ทั้งภาคทฤษฎี และภาคปฏิบัติ เป็นอย่างดี
องค์แห่งภิกษุใหม่ 5 อย่าง
ความหมาย ประเภทธรรม
- เอกลักษณ์สำคัญ ซึ่งภิกษุใหม่จำเป็นต้องเรียนรู้ และควรประพฤติตาม คือ :-
1. สำรวมในพระปาติโมกข์ ไม่ฝ่าฝืน แต่คล้อยตามวินัยบัญญัติ รวมทั้งอภิสมาจารสิกขาบท
2. สำรวมอินทรีย์ มีสติระวัง ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มิให้ยึดนิมิต หรือ ติดอารมณ์ที่มา กระทบ
3. นิสัยรักสงบ ส่วนมากปลีกตัว ปล่อยให้ชีวิตผ่านไปในมุมสงบ ไมม่คึกคะนองเฮฮา
4. อยู่ในสถานเสนาสนะอันสงัด ปลอดคนและเสียงรบกวน เป็นสัปปายะแก่การวิเวกแห่งจิต
5. มีความเห็นชอบ ปรับทัศนคติทุกประเด็นให้ตรงเหตุผลแห่งพุทธปรัชญา
องค์แห่งธรรมกถึก คือ นักเทศก์ 5 อย่าง
ความหมาย ประเภทธรรม
-หลักเกณฑ์เตือนใจ ซึ่งนักบรรยายธรรม ต้องยึดและคิดถึงขณะแสดงเสมอไป คือ
1. พรรณนาธรรมโดยละเอียดมิให้บกพร่อง พอเหมาะแก่บุคคลเวลาและสถานที่
2. เน้นตรงจุดสำคัญและลึกซึ้ง ยกตัวอย่างประกอบให้เข้ใจง่าย
3. มีเตตาจิต มุ่งให้ผู้ฟังเพลิดเพลิน เกิดความสนใจนำไปปฏิบัติตาม
4. มุ่งประโยชน์และผาสุกในชีวิตแก่ผู้ฟัง มิใช่หวังลาภผล
5. มิให้ผู้ฟังสะเทือนอารมณ์ พลอยชื่นชมเป็นกันเอง
ธัมมัสสวนานิสงส์ คืออานิสงส์แห่งการฟังธรรม 5 อย่าง
ความหมาย ประเภทธรรม
1. ฟังโดยสนใจยอมรับรู้สิ่งใหม่และเรื่องแปลกเพิ่มขึ้น
2. ได้ทบทวนความจำสิ่งที่ผ่านมาแล้ว เข้าใจชัดเจนกว่าเดิม
3. กำจัดความคลุมเครือ และคลายสงสัยให้หมดไป
4. ปรับทัศนคติ หรืออุดมการณ์ ให้สอดคล้องกับสัจธรรม
5. เข้าใจแจ่มแจ้ง จิตใจผ่องใส ปลาบปลื้มใจ
พละ คือ ธรรมเป็นกำลัง 5 อย่าง
ความหมาย ประเภทธรรม
- ธรรมะซึ่งทรงอำนาจให้พลังทางจิต ในด้านส่งเริมการบรรลุมรรคผลนิพพาน
- อินทรีย์ 5 ก็เรียก เพราะเป็นหลักใหญ่ รับผิดชอบหน้าที่โดยตรง
1. สัทธา เชื่อพุทธศาสนาว่ามีจริง และเชื่อว่าคุณและโทษของกรรมมีจริง
2. วิริยะ เพียรชอบ คือระวังตัวละเว้นบาปอกุศล และสะสมบุญกุศลเสมอ
3. สติ ระลึกมั่น มีสติรอบคอบ ขณะทำ พูดและคิด มิให้ฟุ้งซ่าน พลั้งเผลอ
4. สมาธิ พลังจิตมั่นปราศจากนิวรณ์ ว่างและสงบนิ่ง มีอารมณ์เป็นหนึ่ง
5. ปัญญา รู้เท่าทันสภาวธรรมคือนามรูปตามเป็นจริง
นิวรณ์ 5
ความหมาย ประเภทธรรม
- กิเลส ที่ครอบงำ หรือปิดกั้นจิต มิให้ก้าวขึ้นสู่คุณธรรมเบื้องสูง
1. กามฉันทะ หลงรักใคร่ มัวเมาในกามารมณ์ - ใช้อสุภกัมมัฏฐาน - กายคตาสติบำบัด
2. พยาบาท อาฆาตมาดร้าย และจองเวร -ใช้พรหมวิหารบำบัด
3. ถีนมิทธะ ท้อแท้ใจ หดหู่ และซึมเซา - ใช้กสิณและอนุสสติบำบัด
4. อุทธัจจกุกกุจจะ ใจฟุ้งซ่านและหงุดหงิด - ใช้อานาปานสติบำบัด
5. วิจิกกิจฉา สงสัยลังเลใจ ตกลงใจไม่ได้ - ใช้จตุธาตุววัฏฐานบำบัด
ขันธ์ 5
ความหมาย ประเภทธรรม
- ชีวิต หรือ ตัวตน ประกอบด้วยกายและจิต คือ รูปกับนาม รวมเรียกว่า เบญจขันธ์ หรือ อุปาทานขันธ์
1. รูป เรือนร่างที่คุมรวมกันไว้ด้วยธาตุ 5 อันเป็นส่วนที่ปรากฏเห็นได้ด้วยตา
2. เวทนา การเสวยอารมณ์ รู้สึกสุขกายสบายใจ เดือดร้อน เจ็บแค้นใจ ในเบิกบาน และเฉยๆ
3. สัญญา รู้และจำอารมณ์ที่ผ่านอวัยวะทั้ง 6 เข้ามาแล้วบันทึกไว้ในใจ
4. สังขาร สภาวะปรุงแต่งวิญญาณผู้ก่อกรรมเกิดรูปนามติดต่อไป
5. วิญญาณ รู้แจ้งอารมณ์ภายในที่สัมผัสกับปัจจัยภายนอก
ข้อสังเกต
รูป คงเป็นรูป (มองเห็นได้) ที่เหลือ 4 จัดเป็นนามทั้งนั้น
ขอบคุณครับ
จะได้นำไปใช้
สาธุ ครับ
ผู้มีปัญญา ศึกษาแล้วพ้นทุกข์ สาธุ
ผู้มีปัญญา เพียรศึกษาแล้วพ้นทุกข์ สาธุ