นี่คือจินตนาการส่วนตัว ไม่เกี่ยวกับตำแหน่งหน้าที่ใดๆ ทั้งสิ้นของผม แต่เป็นเรื่องคอขาดบาดตายสำหรับสังคมไทย จึงเอามา “คิดดังๆ” สู่กัน โดยไม่รับรองว่าจะเป็นความคิดที่ถูกต้องในบริบทไทย และเป้าหมายที่เอามาลงบันทึกไว้ ก็เพื่อกระตุ้น “การเรียนรู้ของสังคม” (social learning) ในเรื่องระบบอุดมศึกษา
ในตอนที่ ๔ นี้ เป็นเรื่อง กลไก/หน่วยงาน สร้างความรู้เชิงระบบ ซึ่งผมมองว่ามี ๒ ส่วน คือฝ่ายจัดการกับฝ่ายทำวิจัย
โครงสร้างที่ต้องการ คือ
๑. หน่วยงานจัดการงานวิจัย ๑ หน่วย
๒. หน่วยงาน หรือทีมวิจัยระบบอุดมศึกษา หลายหน่วยหรือหลายทีม
เมื่อวันที่ ๕ ก.พ. ๕๒ มีการประชุมคณะกรรมการบริหารสถาบันคลังสมองของชาติ ที่มี ศ. ดร. พจน์ สะเพียรชัย เป็นประธาน มีการหารือกันเรื่องอนาคตของสถาบันคลังสมองฯ และมีแนวโน้มว่าสถาบันฯ จะทำหน้าที่เป็นหน่วยจัดการงานวิจัยระบบอุดมศึกษา
กกอ. ในการประชุมครั้งที่ ๒/๒๕๕๒ เมื่อวันที่ ๔ ก.พ. ๕๒ ได้แต่งตั้งคณะอนุกรรมการวิจัยระบบอุดมศึกษา มี ศ. นพ. ภิรมย์ กมลรัตนกุล เป็นประธาน ผศ. วุฒิพงศ์ เตชะดำรงสิน เป็นรองประธาน เป็นกลไกของฝ่ายกำกับดูแล ที่เข้ามาช่วยหนุนเสริมให้เกิดความเข้มแข็งของระบบวิจัยระบบอุดมศึกษา เพื่อเป็นกลไกสร้างความหลากหลายของกลไกขับเคลื่อนระบบอุดมศึกษา
ศ. นพ. ประเวศ วะสี ได้ให้คำแนะนำที่ชัดเจนมาก ในการประชุมหารือแลกเปลี่ยนอย่างไม่เป็นทางการเมื่อเช้าวันที่ ๔ ก.พ. ๕๒ ที่ สกอ. โดยมี รมช. ชัยวุฒิ บรรณวัฒน์ ร่วมอยู่ด้วย ว่าต้องดึงนักวิชาการทุกสาขาเข้ามาร่วมวิจัยทำความเข้าใจระบบอุดมศึกษา อย่าหลงเอามาเฉพาะนักการศึกษาที่จบปริญญาด้านการศึกษา ผมตีความว่าที่ท่านแนะนำเช่นนั้น เพราะการทำความเข้าใจระบบอุดมศึกษา ต้องทำความเข้าใจจากหลากหลายมุมมอง เฉพาะมุมมองของนักการศึกษาจะแคบไป ไม่ครบมุม แต่ไม่ได้หมายความว่ามุมมองของนักการศึกษาไม่สำคัญ
ดังนั้น นักวิจัยระบบอุดมศึกษาต้องมาจากทุกสาขาวิชาการ และควรทำงานร่วมทีมกันเป็นทีมข้ามสาขา ข้ามสถาบัน โดยมีหน่วยจัดการงานวิจัยระบบอุดมศึกษา ทำหน้าที่สร้างโอกาส ให้แรงจูงใจ สร้างคุณค่า (ใส่เสน่ห์) หาทางทำให้เกิดทีมวิจัย/สถาบันวิจัย ระบบอุดมศึกษาขึ้น อย่างน้อยใน ๒ – ๓ มหาวิทยาลัย ที่ทำงานร่วมมือกัน
วิจารณ์ พานิช
๖ ก.พ. ๕๒
ดีใจสุดชีวิตที่ได้เห็น ประโยคสำคัญของท่านอาจารย์ คุณหมอประเวศ วะสี และ ท่านคุณหมอวิจารณ์ ซึ่งเป็นหัวจักรสำคัญที่สุดของการอุดมศึกษาไทย ย้ำให้ชัดขึ้นอีก ขอเสนอเพิ่มว่า กลุ่มวิจัยน่าจะประกอบด้วย กลุ่มให้ข้อมูลได้แก่อดีตผู้บริหาร และ กลุ่มนักวิจัยซึ่งที่ทำงานวิเคราะห์สังเคราะห์ นะคะ
ขอบคุณค่ะ
วรรณวไล