การแบ่งกลุ่มสถาบันอุดมศึกษา

 

          การทำความชัดเจนว่าสถาบันอุดมศึกษามีความหลากหลาย   แต่ละสถาบันต้องทำความชัดเจนว่าตนเองจะเป็นสถาบันแบบไหน   เพื่อจะได้สร้างวัฒนธรรมและสร้างระบบการจัดการ ระบบกำกับดูแล (ธรรมาภิบาล) ที่สอดคล้อง ขึ้นมาขับเคลื่อนความเป็นเลิศของตน   เป็นเรื่องคอขาดบาดตายสำหรับสถาบันอุดมศึกษาที่จะอยูรอด และอยู่ดี   เพราะเวลานี้สถาบันอุดมศึกษามีมากเกินความต้องการของสังคม   การแข่งขันสูง   ไม่ช้าต่างประเทศจะเข้ามาแข่งขันด้วยอย่างมากมาย

          สมศ. ได้เป็นผู้นำด้านการแบ่งกลุ่มสถาบันอุดมศึกษา โดยแบ่งออกเป็น ๔ กลุ่ม ดังนี้

 
• กลุ่มสถาบันเน้นการผลิตบัณฑิตและวิจัย  เน้นด้านการผลิตบัณฑิตระดับบัณฑิตศึกษา และวิจัยสร้างความรู้ใหม่ เพื่อความเป็นเลิศทางวิชาการในทุกภารกิจ และเผยแพร่ความรู้ไปสู่ผู้ใช้ทั้งระดับชาติและนานาชาติ   โดยมุ่งสู่ความทันสมัย และสามารถแข่งขันได้ในระดับสากล
• กลุ่มสถาบันเน้นการผลิตบัณฑิตและพัฒนาสังคม  เน้นการผลิตบัณฑิตระดับปริญญาตรีเป็นส่วนใหญ่   ผลิตบัณฑิตระดับสูงในบางสาขาและเน้นการพัฒนาสังคม  โดยการประยุกต์ความรู้ เพื่อบริการวิชาการ/วิชาชีพแก่สังคม
• กลุ่มสถาบันเน้นการผลิตบัณฑิตและพัฒนาศิลปะและวัฒนธรรม  เน้นการผลิตบัณฑิตระดับปริญญาตรีเป็นส่วนใหญ่   ผลิตบัณฑิตระดับสูงในบางสาขา โดยการประยุกต์ความรู้ เพื่อสร้างและพัฒนามาตรฐานศิลปะและวัฒนธรรม   รวมทั้งการเผยแพร่องค์ความรู้ภูมิปัญญาไทยสู่สากล
• กลุ่มสถาบันเน้นการผลิตบัณฑิต  เน้นการสอนระดับปริญญาตรี ประยุกต์ความรู้เพื่อใช้ในการผลิตบัณฑิต   เป็นกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาที่เน้นการผลิตและพัฒนาคนในด้านวิชาการและวิชาชีพต่างๆ
 

          สกอ. ก็มีการแบ่งกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาแต่ไม่เหมือนกัน   ตาม ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง มาตรฐานสถาบันอุดมศึกษา  โดยแบ่งออกเป็น ๔ กลุ่ม (ที่จริง ๕ กลุ่ม) ดังนี้

กลุ่ม ก วิทยาลัยชุมชน
     หมายความถึง สถาบันที่เน้นการผลิตบัณฑิตระดับต่ำกว่าปริญญาตรี จัดฝึกอบรมสนองตอบความต้องการของท้องถิ่น เพื่อเตรียมกำลังคนที่มีความรู้เข้าสู่ภาคการผลิตจริงในชุมชน สถาบันสนับสนุนรองรับการเปลี่ยนอาชีพพื้นฐาน เช่น แรงงานที่ออกจากภาคเกษตร เป็นแหล่งเรียนรู้ที่ส่งเสริมให้ประชาชนได้มีโอกาสเรียนรู้ตลอดชีวิตอันจะนำไปสู่ความเข้มแข็งของชุมชนและการพัฒนาที่ยั่งยืน

กลุ่ม ข สถาบันที่เน้นระดับปริญญาตรี
     หมายความถึง สถาบันที่เน้นการผลิตบัณฑิตระดับปริญญาตรี เพื่อให้ได้บัณฑิตที่มีความรู้ ความสามารถเป็นหลักในการขับเคลื่อนการพัฒนาและการเปลี่ยนแปลงในระดับภูมิภาค สถาบันมีบทบาทในการสร้างความเข้มแข็งให้กับหน่วยงาน ธุรกิจและบุคคลในภูมิภาค เพื่อรองรับการดำรงชีพ สถาบันอาจมีการจัด การเรียนการสอนในระดับบัณฑิตศึกษา โดยเฉพาะระดับปริญญาโทด้วยก็ได้

กลุ่ม ค สถาบันเฉพาะทาง
     หมายความถึง สถาบันที่เน้นการผลิตบัณฑิตเฉพาะทางหรือเฉพาะกลุ่มสาขาวิชา ทั้งสาขาวิชาทางวิทยาศาสตร์กายภาพ วิทยาศาสตร์ชีวภาพ สังคมศาสตร์หรือมนุษยศาสตร์ รวมทั้งสาขาวิชาชีพเฉพาะทาง สถาบันอาจเน้นการทำวิทยานิพนธ์หรือการวิจัย หรือเน้นการผลิตบัณฑิตที่มีความรู้ ความสามารถ ทักษะและสมรรถนะในการประกอบอาชีพระดับสูง หรือเน้นทั้งสองด้าน รวมทั้งสถาบันอาจมีบทบาทในการพัฒนาภาคการผลิตจริงทั้งอุตสาหกรรมและบริการ สถาบันในกลุ่มนี้อาจจำแนกได้เป็น ๒ ลักษณะ
ลักษณะที่ ๑ เป็นสถาบันที่เน้นระดับบัณฑิตศึกษา
ลักษณะที่ ๒ เป็นสถาบันที่เน้นระดับปริญญาตรี

กลุ่ม ง สถาบันที่เน้นการวิจัยขั้นสูงและผลิตบัณฑิตระดับบัณฑิตศึกษา โดยเฉพาะระดับปริญญาเอก
     หมายความถึง สถาบันที่เน้นการผลิตบัณฑิตระดับบัณฑิตศึกษาโดยเฉพาะระดับปริญญาเอก และ เน้นการทำวิทยานิพนธ์และการวิจัยรวมถึงการวิจัยหลังปริญญาเอก สถาบันเน้นการผลิตบัณฑิตที่เป็นผู้นำทางความคิดของประเทศ สถาบันมีศักยภาพในการขับเคลื่อนอุดมศึกษาไทยให้อยู่ในแนวหน้าระดับ
สากล มุ่งสร้างองค์ความรู้ทฤษฎี และข้อค้นพบใหม่ทางวิชาการ

          ผมมองว่า แบ่งไม่เหมือนกันอย่างนี้ดีแล้ว   เพราะจริงๆ แล้วความแตกต่างหลากหลายของสถาบันอุดมศึกษามันเป็น spectrum มากกว่าเป็น group   ที่สำคัญกว่าคือความเข้าใจและวิธีปฏิบัติในแต่ละสถาบัน   ที่จะทำให้สถาบันของตนทำประโยชน์ให้แก่สังคมได้ดีจริงๆ มีผลงานเป็นที่ยอมรับนับถือ  

          ในฐานะที่ผมเป็นประธาน กกอ.  ผมอยากหาวิธีทำให้สังคมได้รับรู้ ว่าถ้าอยากเรียนมหาวิทยาลัยตามความต้องการแบบนั้นๆ มหาวิทยาลัยไหนเหมาะที่สุด    คืออยากมีข้อมูล/สารสนเทศ สำหรับให้ประชาชนเลือกมหาวิทยาลัยได้ถูกต้องตามความต้องการของแต่ละคนซึ่งไม่เหมือนกัน   โดยที่ความยากง่ายในการเรียนก็ไม่เหมือนกัน    ค่าใช้จ่ายก็ต่างกัน   รูปแบบการเรียนก็ต่างกัน   ความสัมพันธ์กับอาจารย์ก็ต่างกัน 

          วิธีทำให้สังคมรับรู้มีหลายวิธี และต้องใช้หลายวิธีประกอบกัน   วิธีหนึ่งคือ ยกร่างคุณลักษณะของสถาบันอุดมศึกษาแต่ละกลุ่ม    แล้วเอามาทำความเข้าใจและถกเถียงกัน

          ต่อไป คุณลักษณะ นี้ก็จะใช้ในการประเมินตนเอง และประเมินโดย สมศ., สกอ., กพร., สงป., ฯลฯ

          เพื่อประกอบการยกร่างคุณลักษณะของสถาบันอุดมศึกษา ที่ สกอ. จะต้องดำเนินการ   ผมจึงเอามาเชิญชวนให้ช่วยกันออกความเห็นครับ

วิจารณ์ พานิช
๕ ก.พ. ๕๒