• ความรู้ที่ใช้และสร้างใน KM เป็นความรู้องค์รวม หรือความรู้บูรณาการ
• เครื่องมือที่ทำให้ความรู้ส่วนย่อยรวมกันเข้าเป็นความรู้องค์รวมคือการปฏิบัติ
• การปฏิบัติใช้ความรู้องค์รวม   และความรู้ที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติ ก็เป็นความรู้องค์รวม
• เมื่อได้ความรู้องค์รวมจากการปฏิบัติ  นำมาร่วมกันตีความ ลปรร.   จดบันทึก  และนำไปใคร่ครวญพินิจพิจารณาต่อ จะเกิดความเข้าใจความเชื่อมโยง     เกิดการมอง หรือความเข้าใจกระบวนระบบ    นี่คือปัญญา  
• ความรู้เกิดจากกระบวนการเชิงวิเคราะห์   แต่ปัญญาเกิดจากกระบวนการเชิงสังเคราะห์ หรือการมองเห็นหรือเข้าใจองค์รวมนั่นเอง
• ในองค์รวม มีสิ่งที่เป็นขั้วตรงกันข้ามอยู่ด้วยกัน    มีความแตกต่างหลากหลายอยู่ร่วมกัน  ประกอบกันเข้าเป็นระบบและอนุระบบที่ซับซ้อน
• ความเข้าใจองค์รวมเป็นสิ่งท้าทาย    มนุษย์เรียนรู้สิ่งนี้ได้ไม่รู้จบ
• องค์รวม ไม่ใช่ผลบวกของส่วนย่อย   แต่เป็นผลของการบูรณาการจนมีการ “ผุดบังเกิด” (emergence) ของสิ่งใหม่ ที่เป็นภพภูมิใหม่ (new order)

วิจารณ์ พานิช
๑๗ มีค. ๔๙
ปรับปรุง ๗ เมย. ๔๙