การนิเทศการศึกษา
ความหมายของการนิเทศการศึกษา
นักการศึกษาและผู้ทรงคุณวุฒิหลายท่าน ได้ให้ความหมายของการนิเทศการศึกษาไว้หลายอย่าง ขึ้นอยู่กับจุดมุ่งหมาย แนวทางการพัฒนาการศึกษา ดังนี้
บรรเทา กิตติศักดิ์ (2526 ,หน้า 234) ได้ให้ความหมายไว้ว่า การนิเทศการศึกษาเป็นการปรับปรุงการสอน โดยวางแผนเพื่อพัฒนาการสอนให้เกิดผลดีแก่นักเรียน การนิเทศการสอนมิใช่จะเพ่งเล็งปรับปรุงตัวครู โดยเห็นว่าครูยังทำหน้าที่ไม่สมบูรณ์ หากเพ่งเล็งถึงสิ่งเหล่านี้ คือ นโยบายการศึกษา จุดประสงค์ของการศึกษา การพิจารณาความเหมาะสมของหลักสูตร วิธีสอนของครู และความร่วมมือของคณะครูในโรงเรียน ฉะนั้นการนิเทศการศึกษาจึงมีขอบเขตกว้างขวางมาก
อาคม จันทสุนทร (2525 ,หน้า 1) ได้ให้ความหมายไว้ว่า การนิเทศการศึกษาเป็นบริการอย่างหนึ่งที่จัดให้แก่ระบบการศึกษา มีเทคนิคและเป็นไปในทางวิชาการ การนิเทศการศึกษาจะกระทำต่อบุคลากรทางการศึกษา ทั้งครู ผู้บริหาร และฝ่ายบริการอื่นๆ ในวงการศึกษาให้มีจุดมุ่งหมายปลายทางที่มีผลการศึกษา หรือเด็กที่ได้รับการศึกษา
นิพนธ์ ไทยพานิช (2529 ,หน้า 17) ได้ให้ความหมายไว้ว่า การนิเทศการศึกษาเป็นความพยายามของบุคคลากรทางการศึกษาที่จัดกิจกรรม และให้บริการกับผู้บริหารและครูในทางตรงและทางอ้อม ที่จะปรับปรุงการเรียนการสอนของครู เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการเรียนของนักเรียน
สงัด อุทรานันท์ (2530 ,หน้า 12) กล่าวว่า การนิเทศการศึกษา คือ กระบวนการทำงานร่วมกับครูและบุคลากรทางการศึกษา เพื่อให้ได้มาซึ่งสัมฤทธิ์ผลสูงสุดในการเรียนของนักเรียน
วไลรัตน์ บุญสวัสดิ์ (2536 ,หน้า 4) ได้ให้ความหมายไว้ว่า การนิเทศการศึกษาเป็นกระบวนการทำงานและความร่วมมือระหว่าง ผู้นิเทศกับผู้รับการนิเทศเพื่อประสิทธิภาพอันสูงสุดในการเรียนการสอนของนักเรียน
ชาญชัย อาจินสมาจารย์ (2525 ,หน้า 10) กล่าวว่า การนิเทศการศึกษา คือกระบวนการสร้างสรรค์ ที่ไม่หยุดนิ่งในการแนะนำ และชี้ช่องทางในลักษณะที่เป็นกันเองแก่ครูและนักเรียน เพื่อ ปรับปรุงตัวเองและสภาพการเรียนการสอนให้บรรลุเป้าหมายทางการศึกษาที่พึงประสงค์
สันต์ ธรรมบำรุง (2526,หน้า 10) ได้ให้ความหมายไว้ว่า การนิเทศการศึกษา หมายถึง การช่วยเหลือ การแนะนำ การชี้แจง การบริการ การปรับปรุงที่เกี่ยวข้องกับการเรียนการสอนในการที่จะส่งเสริมให้ครูปรับปรุงการสอนให้ดีขึ้น
นพพงษ์ บุญจิตราดุลย์ (2526,หน้า 16) และหน่วยศึกษานิเทศก์สำนักงานคณะกรรมการ การประถมศึกษาแห่งชาติ (2529 ,หน้า 14) ได้ให้ความหมายของการนิเทศการศึกษาว่า การนิเทศการศึกษา หมายถึง ความพยายามทุกชนิดของเจ้าหน้าที่ฝ่ายการศึกษาที่ได้รับมอบหมายให้ทำหน้าที่นิเทศศึกษา ให้การแนะนำแก่ครู หรือผู้ที่ทำหน้าที่เกี่ยวข้องกับการศึกษา เพื่อช่วยให้เกิดสิ่งต่อไปนี้
1. รู้จักวิธีปรับปรุงการสอนและจัดการศึกษาให้เหมาะสมกับสภาพท้องถิ่น
2. ช่วยให้เกิดความงอกงามในวิชาชีพทางการศึกษา
3. ช่วยเลือกและปรับปรุงวัตถุประสงค์ของการศึกษา
4. ช่วยเหลือปรับปรุงเนื้อหาการสอนและวิธีการสอน
5. ช่วยเหลือปรับปรุงการประเมินผลการสอน
6. ช่วยพัฒนาครูผู้สอน
สเปียร์ (Spears ,1967, p.16) กล่าวว่า การนิเทศการศึกษาเป็นกระบวนการที่จะทำให้เกิดการปรับปรุงกระบวนการเรียนการสอน และการกระตุ้นความเจริญก้าวหน้าของครูโดยมุ่งหวังช่วยเหลือครู เพื่อให้ครูช่วยตนเอง
ไวลส์ (Wiles, 1967 p. 6) กล่าวว่า การนิเทศการศึกษา คือ การแนะนำซึ่งกันและกัน การวางแผนร่วมกัน ปรึกษาหารือกัน เพื่อปรับปรุงการเรียนการสอนให้ดีขึ้น
แฮรีส (Harris ,1985 p. 19) ได้ให้ความหมายว่า การนิเทศการศึกษา หมายถึง สิ่งที่บุคลากร ในโรงเรียนกระทำต่อบุคคลและสิ่งต่างๆ เพื่อที่จะดำรงไว้ หรือเปลี่ยนแปลงการปฏิบัติงานของโรงเรียน เพื่อให้กระบวนการสอนมีประสิทธิภาพต่อการเรียนรู้ของนักเรียนเป็นสำคัญ
วินัย (2525 ,หน้า 48) ความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ คือปัจจัยสี่ ได้แก่ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย และยารักษาโรค นักจิตวิทยาสังคมหลายท่านได้ประมวลความต้องการของมนุษย์ไว้มากมาย แต่สรุปได้ 2 ประเด็นคือ ความต้องการทางร่างกายและความต้องการด้านจิตใจ
จากความหมายของการนิเทศการศึกษาดังกล่าว สรุปได้ว่าการนิเทศการศึกษา หมายถึง กระบวนการร่วมกันทางการศึกษาของผู้บริหารโรงเรียน และบุคลากรทางการศึกษา เพื่อพัฒนาการเรียนการสอนให้มีคุณภาพ และเกิดผลสัมฤทธิ์สูงสุดแก่ผู้เรียน ทำให้ผู้เรียนได้พัฒนาเต็มตามศักยภาพ
การนิเทศภายใน
การนิเทศภายใน เป็นกระบวนการที่ดำเนินการในโรงเรียน โดยบุคลากรภายในโรงเรียนเป็นผู้มีบทบาทในการนิเทศ ได้มีนักการศึกษาให้ความหมายตามแนวคิดและ ความเชื่อของแต่ละบุคคลดังนี้
สนอง เครือมาก และวิสิฐ วงศ์จิตราทร (2533 ,หน้า 276) กล่าวว่า “การนิเทศภายใน หมายถึง ความร่วมมือของบุคลากรภายในโรงเรียน ในการที่จะปรับปรุงแก้ไขหรือพัฒนาการสอนของครู เพื่อให้การเรียนการสอนมีคุณภาพ
ส่วน กิติมา ปรีดีดิลก (2532 ,หน้า 306) กล่าวถึงการนิเทศภายในสรุปได้ว่า เป็นการนิเทศบุคลากรในโรงเรียนเอง ผู้นิเทศอาจได้แก่ ผู้บริหาร ผู้ช่วยผู้บริหาร หัวหน้าหมวดวิชา และหัวหน้าฝ่ายต่างๆ การนิเทศภายในจะเกิดประสิทธิภาพสูงสุดนั้น จะต้องทำอย่างมีขั้นตอนและกระบวนการเมื่อนิเทศแล้วจะต้องได้ผลตามจุดมุ่งหมายของการนิเทศซึ่งถือได้ว่าเป็นหัวใจของการนิเทศ 4 ประการคือ พัฒนาคน พัฒนางาน ประสานสัมพันธ์ และสร้างขวัญและกำลังใจ
หน่วยศึกษานิเทศก์สำนักการศึกษากรุงเทพมหานคร (2540,หน้า 7) ได้กล่าวถึงความหมายการนิเทศภายในว่า “หมายถึง กระบวนการปฏิบัติงานที่ผู้บริหารและครูอาจารย์ในโรงเรียนร่วมมือกันจัดขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อปรับปรุงงานต่างๆ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของการจัดการเรียนการสอนในทางที่จะทำให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนสูงขึ้น และมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์
สำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ (2541,หน้า 42) ได้ให้ความหมายของการนิเทศภายในโรงเรียนไว้ดังนี้การนิเทศภายในโรงเรียน หมายถึง การส่งเสริมสนับสนุนหรือให้ความช่วยเหลือในโรงเรียนให้ประสบความสำเร็จในการปฏิบัติตามภารกิจหลัก คือ การสอนหรือการสร้างเสริมพัฒนาการของนักเรียนทุกด้าน ทั้งร่างกาย สติปัญญา จิตใจอารมณ์ และสังคม ให้เต็มวัยและตามศักยภาพ โดยความร่วมมือของบุคลากรในโรงเรียน
ชุมศักดิ์ อินทร์รักษ์ (2536,หน้า 3) กล่าวว่า การนิเทศภายในโรงเรียนอาจรวมถึงกระบวนการที่นำไปสู่การปรับปรุงการสอน โดยการทำงานร่วมกับครูอาจารย์และนักเรียนเป็นกระบวนการกระตุ้นและช่วยเหลือครูให้รู้จักช่วยตนเองเพื่อพัฒนาการสอน
วไลรัตน์ บุญสวัสดิ์ (2536,หน้า 72) กล่าวว่า การนิเทศภายในโรงเรียน หมายถึง การทำงานของผู้บริหารโรงเรียนที่ทำร่วมกับครู ในการพัฒนาการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพเป็นไปตามวัตถุประสงค์และเป้าหมายของการศึกษาที่กำหนดไว้
สิปปนนท์ เกตุทัต (2518 ,หน้า 132) กล่าวว่า การนิเทศการศึกษาภายใน โรงเรียนเองเป็นผู้นิเทศ ได้แก่ ครูใหญ่ ผู้ช่วยครูใหญ่ หรือหัวหน้าหมวดวิชา รวมทั้งครูที่มีความรู้ ความสามารถ และความชำนาญ ตลอดจนมีประสบการณ์ในการสอนเฉพาะสาขาวิชา บุคลากรเหล่านี้จะต้องสามารถทำการนิเทศครูในโรงเรียน ในรูปของการเป็นพี่เลี้ยงการปรึกษางานในหมู่-คณะ การให้ความรู้เพิ่มเติมโดยยึดถือหลักการผนึกกำลังปฏิบัติงานได้สำเร็จด้วยดีได้
จึงสรุปได้ว่า การนิเทศภายในโรงเรียน หมายถึง กระบวนการในการปฏิบัติงานทางการศึกษาที่ผู้บริหารโรงเรียนและบุคลากรภายในโรงเรียนร่วมมือกันจัดขึ้นเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการเรียนการสอน อันจะนำมาซึ่งสัมฤทธิ์ผลสูงสุดในการเรียนของนักเรียนและเพื่อให้เกิดการพัฒนาขึ้นในตัวผู้เรียนในทุกด้านโดยบุคลากรในโรงเรียนรวมถึงเป็นการพัฒนาความก้าวหน้าของครูอีกทางหนึ่งด้วย
ความจำเป็นของนิเทศภายใน
ชารี มณีศรี (2538,หน้า 201 – 202) ได้กล่าวถึงความจำเป็นที่จะต้องจัดให้มีการนิเทศภายในโรงเรียน ดังนี้ การนิเทศภายนอกไม่ทั่วถึงและการนิเทศไม่มีคุณภาพพัฒนาบุคลากรในโรงเรียน โดยไม่หวังพึ่งหรือรอคอยการพัฒนาจากผู้อื่นการช่วยเหลือกันและกัน ส่งเสริมให้โรงเรียนสามารถนิเทศตนเองได้การปรับปรุงงานวิชาการโดยการนิเทศภายในได้รวดเร็ว
สงัด อุทรานันท์ (2530,หน้า 117) ได้ระบุเหตุผลความจำเป็นที่ต้องการนิเทศภายใน โรงเรียน เนื่องจากศึกษานิเทศก์โดยตำแหน่งมีจำนวนจำกัด สภาพปัญหาและความต้องการของ โรงเรียนแต่ละแห่งไม่เหมือนกัน บุคลากรในโรงเรียนมีความสามารถเพียงพอ และบางคนมีความชำนาญโดยเฉพาะสาขาอีกด้วย จึงสมควรจะได้ใช้ทรัพยากรเหล่านี้ให้เกิดประโยชน์มากที่สุด และเป็นการสอดคล้องกับปรัชญา หลักการและวิธีการของการนิเทศการศึกษาสมัยใหม่ซึ่งจะเกิดขึ้น โดยความร่วมมือช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
สำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ (2533,หน้า 3) ได้กล่าวถึง ความจำเป็นในการนิเทศภายในโรงเรียนไว้ดังนี้
1. ศึกษานิเทศก์มีจำนวนจำกัดไม่สามารถสนองความต้องการนิเทศภายใน โรงเรียนต่างๆ ได้ อย่างทั่วถึง
2. สภาพปัญหาและความต้องการของโรงเรียนแต่ละแห่งไม่เหมือนกัน จึงเป็นการยากที่ศึกษานิเทศก์จากภายนอกจะรู้สภาพปัญหาและความต้องการของโรงเรียนที่แท้จริง จึงไม่สามารถสนองความต้องการของโรงเรียนได้
3. ปัจจุบันบุคลากรในโรงเรียนส่วนมากมีความรู้ความสามารถเพียงพอ บางคนมีความชำนาญเฉพาะสาขาวิชา จึงสมควรได้ใช้ทรัพยากรเหล่านี้ให้เกิดประโยชน์มากที่สุด
4. เป็นการสอดคล้องกับปรัชญา หลักการและวิธีการของการนิเทศสมัยปัจจุบันที่ว่าการนิเทศเกิดขึ้น โดยความร่วมมือซึ่งกันและกัน ไม่ใช่จะต้องมีคนมาช่วยชี้ตลอดเวลา
5. บุคลากรในโรงเรียนมีความคุ้นเคยกันอยู่แล้วและทราบปัญหาการเรียนการสอนในโรงเรียน จึงสามารถให้ความช่วยเหลือได้สะดวกกว่าบุคคลภายนอกโรงเรียน
ความจำเป็นที่ต้องมีการนิเทศภายในโรงเรียน ได้แก่ การนิเทศภายนอกไม่มีกำลังพอและไม่ทั่วถึง บุคลากรภายในโรงเรียนมีความรู้ความสามารถมากขึ้น และความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของสิ่งแวดล้อมในด้านต่างๆ ทำให้ครูต้องพัฒนาตนเอง ซึ่งจะทำให้สามารถแก้ไขปัญหาของการนิเทศได้ตรงจุด และตรงกับความต้องการของโรงเรียน
จากแนวความคิดหลากหลายที่กล่าวมาโดยสรุปว่า การนิเทศภายในโรงเรียนมีความจำเป็นต่อครู ทั้งนี้เพราะการนิเทศการศึกษาเป็นตัวแทนของการเปลี่ยนแปลง โดยการนำเอาความเปลี่ยนแปลงจากภายนอกมาสู่โรงเรียน แต่การนิเทศการศึกษาจากภายนอกโรงเรียนไม่สามารถสนองตอบความต้องการของโรงเรียนได้ เพราะจำนวนศึกษานิเทศก์มีน้อยขาดงบประมาณเครื่องมือและอุปกรณ์ ที่จะทำการนิเทศภายในโรงเรียนได้อย่างทั่วถึง และที่สำคัญบุคลากรในโรงเรียนย่อมรู้ปัญหา สามารถแก้ปัญหาและสามารถที่จะทำการนิเทศกันเองได้
ผู้นิเทศภายในโรงเรียน
ปัจจุบันการนิเทศการศึกษา สามารถพัฒนาครูให้มีความรู้และความสามารถในการเรียนการสอน เพื่อให้การจัดการศึกษามีคุณภาพ ผู้ที่ทำหน้าที่นิเทศการศึกษาภายในโรงเรียนได้แก่ ผู้บริหารโรงเรียน หัวหน้าหมวดวิชา และครูอาจารย์ในโรงเรียน จึงมีบทบาทหน้าที่สำคัญยิ่ง
ชารี มณีศรี (2527,หน้า 59) กล่าวว่า ผู้บริหารโรงเรียนต้องทำหน้าที่ทั้งผู้บริหารและผู้นิเทศ
สุนทร ไคลมี (2528,หน้า 22) กล่าวว่า ผู้มีหน้าที่นิเทศการศึกษาภายในโรงเรียน ได้แก่ ผู้บริหารโรงเรียน ผู้ช่วยผู้บริหารฝ่ายวิชาการของโรงเรียน หรือคณะครูผู้มีความสามารถที่ผู้บริหารแต่งตั้งให้เป็นผู้นิเทศภายในโรงเรียน และผู้มีบทบาทสำคัญมากที่สุดในเรื่องนี้ก็คือ ผู้บริหารโรงเรียนนั่นเอง
ยง วัชชวัลคุ (2524,หน้า 42) ได้กล่าวว่า ผู้บริหารโรงเรียนมีบทบาทต่อการนิเทศภายในโรงเรียน ดังนี้ ครูใหญ่จะต้องรับผิดชอบงานวิชาการของโรงเรียนด้วย ครูใหญ่จึงต้องมีบทบาทในการนิเทศการศึกษาภายในโรงเรียน งานนี้เป็นงานหน้าที่โดยตรงจะโยนให้เป็นภาระหน้าที่ของศึกษานิเทศก์ หรือผู้บริหารระดับสูงขึ้นไปหาได้ไม่ ว่าไปแล้วบุคคลดังกล่าวนั้นมีความสำคัญในการนิเทศการศึกษาภายในโรงเรียนน้อยกว่าครูใหญ่
ชูศักดิ์ อินทร์รักษ์ (2536 ,หน้า 37) ได้กล่าวว่า ผู้มีบทบาทในการบริหารและนิเทศ
ภายในโรงเรียน มีดังนี้
1. ผู้บริหารโรงเรียน เช่น ผู้อำนวยการโรงเรียน อาจารย์ใหญ่ ครูใหญ่
2. ผู้ช่วยผู้อำนวยการโรงเรียน ผู้ช่วยอาจารย์ใหญ่ ผู้ช่วยครูใหญ่
3. หัวหน้าฝ่าย หรือหัวหน้าหมวดวิชา หัวหน้ากลุ่มประสบการณ์ชีวิต
4. ครูอาจารย์ในโรงเรียนหรือหมวดวิชาเดียวกัน
จึงสรุปได้ว่า ผู้นิเทศภายในโรงเรียนก็คือบุคลากรภายในโรงเรียนที่มีความรู้ความสามารถในการช่วยเหลือ แนะนำ ให้คำปรึกษาแก่ครูอื่นๆ ในโรงเรียน เพื่อพัฒนาและ ปรับปรุงการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้นเพื่อพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตร
งานนิเทศการศึกษาภายในโรงเรียน
โดยหน้าที่แล้วผู้บริหารโรงเรียนเป็นผู้คอยควบคุมดูแลการจัดการเรียนการสอนภายใน โรงเรียน ขณะเดียวกันก็จะทำหน้าที่นิเทศการศึกษาภายในโรงเรียนควบคู่กันไปด้วยงานนิเทศการศึกษาภายในโรงเรียนที่ผู้บริหารจะต้องรับผิดชอบนั้น มีผู้ให้แนวคิดไว้หลายท่านดังนี้
สายหยุด จำปาทอง (อ้างถึงใน ชารี, 2527 ,หน้า 28 – 29) ได้ จำแนกงานนิเทศการศึกษาออกเป็นหมวดหมู่ ดังนี้
1. งานนิเทศเกี่ยวกับครู
1.1ช่วยจัดปฐมนิเทศครูใหญ่
1.2 ช่วยครูใหม่ในการปฏิบัติงาน
1.3 ช่วยครูตามที่ขอร้องมา
1.4 เปิดโอกาสให้ครูได้พบปะอยู่เสมอ
2. งานนิเทศเกี่ยวกับหลักสูตร
2.1ส่งเสริมให้ครูศึกษาหลักสูตร ประมวลการสอนให้เข้าใจ
2.2 ส่งเสริมให้ครูทำประมวลการสอน และบันทึกการสอนร่วมกัน
2.3 ส่งเสริมให้ครูปรับปรุงหลักสูตรและประมวลการสอน
น่าสนใจดีครับ ละเอียดดีมาก มาเขียนบ่อยๆๆนะครับ ขอบคุณมากครับ...
สวัสดีปีใหม่ค่ะ เป็นคนหนึ่งที่สนใจภาษาอังกฤษ มีอะไรดีๆอย่าลืมมาฝากกันนะคะ
เหมาะเจาเลยค่ะ กำลังค้นหา เพื่ออ้างอิงในการค้นคว้า ขอบคุณมากค่ะ ส่งมาอีกนะคะท่านผู้รู้ ขอบคุณจริง ๆ ค่ะ