ผมได้รับเชิญเข้าร่วมประชุมระดมสมองเพื่อจัดทำร่างยุทธศาสตร์เพื่อการจัดการ ELSI (Ethical, Legal and Social Issues) ของการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ของประเทศไทย ในวันที่ ๑๓ ธ.ค. ๕๑ แต่ผมไปร่วมไม่ไหว เพราะต้องการเวลาพักผ่อนบ้าง ในฐานะคนแก่
อ่านเอกสารประกอบการประชุมคร่าวๆ แล้ว ผมมีความเห็น ๖ ข้อ
1. ต้องระวังให้ดี ว่าความรู้ที่ใช้ในการกำหนดนโยบาย เป็นความรู้ที่ทันสมัยและมีความแม่นยำหรือไม่ มองรอบด้านหรือไม่ ผมสังเกตว่า ความรู้ที่ใช้ในการตรวจสอบวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มักลอกต่อๆ กันมา แล้วแต่ว่าใครลอกใคร ที่เป็นพวกลำเอียงไปทางไหน จึงน่าจะเป็นข้อเสนอได้ ว่า การดำเนินการด้าน ELSI ของ ว & ท ไทย ยุทธศาสตร์หนึ่งคือ ยุทธศาสตร์รวบรวมและเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับเรื่องนั้นอย่างครบถ้วน มองรอบด้าน และทันสมัย ความยากลำบากในเรื่องนี้คือ ความรู้ทาง ว&ท บางด้านมันเคลื่อนเร็วมาก คนด้านนโยบายตามไม่ทัน และไม่มีความเข้าใจที่ลึกพอ สวทช./มสช. ที่ทำเรื่องนี้ จะต้องหาทางเอาชนะข้อจำกัดนี้ ประเด็นนี้ผมได้เรียน นพ. ประเสริฐ ผลิตผลการพิมพ์ หนึ่งในทีมงานของ มสช. ไปแล้วเมื่อวันที่ ๑๒ ธ.ค.
2. ยุทธศาสตร์เชิงรุก แบบบู๊ เพื่อป้องกันและกำจัด “ผู้ร้าย” ทางสังคม โดยการสนับสนุนให้มี NGO ที่ทำหน้าที่ “ยามเฝ้า” จับ “อาชญากร”
3. ยุทธศาสตร์เชิงรุก แบบบุ๋น เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง ในลักษณะ “รู้เท่าทัน” การแสวงประโยชน์ จากความเข้าใจคลาดเคลื่อน หรือจากการโฆษณาชวนเชื่อ ผมคิดว่ามาตรการนี้น่าจะลองใช้บทบาทของเยาวชนให้มากขึ้น
4. จัดให้มี “สิบสุดยอดหลอกลวงด้วย ว&ท ในปี ….” ในช่วงสัปดาห์วิทยาศาสตร์ หรือในช่วงใดช่วงหนึ่งที่จะดึงดูดความสนใจของคนส่วนใหญ่ (ไม่ใช่สนใจกันอยู่ในกลุ่มนัก ว&ท หรือนัก ELSI) คำว่า “หลอกลวง” ข้างต้นอาจแทนด้วยคำอื่นที่แสดงปัญหาที่หนักหน่วงด้าน ELSI จุดสำคัญคือ ใช้เป็นโอกาสอธิบายให้ผู้คนทราบว่าเป็นการหลอกลวงหรือผิดจริยธรรมอย่างไร
5. น่าจะจับเรื่องใหญ่ๆ มาอภิปรายและเผยแพร่เป็นระยะๆ เช่น การใช้สารเคมีด้านการเกษตรส่วนใดบ้างที่เป็นการผิดกฎหมาย ส่วนใดบ้างที่น่าจะผิดคุณธรรมจริยธรรม นโยบายสาธารณะในการจัดให้มีพื้นที่พัฒนามาบตาพุด ผิด ELSI หรือไม่
6. เรื่อง ELSI ด้าน ว&ท ในประเทศไทยน่าจะเน้นต่างกับในประเทศตะวันตกที่เป็นผู้พัฒนาความรู้และเทคโนโลยีใหม่ เขาเน้นเรื่องที่ก้าวสู่ขอบฟ้าใหม่ เราเองน่าจะเน้นเรื่องที่มีผลกระทบชีวิตความเป็นอยู่ของคนส่วนใหญ่มากที่สุด โดยไม่จำเป็นต้องเป็น ว&ท ใหม่ๆ เรื่องที่เราน่าจะเอาใจใส่ ว&ท น่าจะได้แก่ สารเคมีทางการเกษตร ICT และการโฆษณา การดื่มสุราและการสูบบุหรี่ เป็นต้น
วิจารณ์ พานิช
๑๓ ธ.ค. ๕๑
