กระบวนการใดจะสร้างอาจารย์ที่มีคุณภาพ โปรดอ่านเพิ่มเติมจากหนังสือ อาจารย์มืออาชีพ: กระบวนการสร้างและพัฒนา (ควอท, สกอ) และอ่านบันทึกสาระจากผลสรุปการประชุมวิชาการ เรื่องพัฒนาศาสตร์แห่งบูรณาการผ่านเครือข่ายบัณฑิตอุดมคติไทย: สู่การตกผลึกทางปัญญา (6-7 พ.ย. 2551)

"อนาคตอุดมศึกษาไทย จะเน้นการสอนเพื่อถ่ายทอดความรู้น้อยลง เพราะต้องหันไปเน้นการพัฒนาทักษะการเรียนรู้ และการเข้าถึงความรู้ด้วยตนเอง และเน้นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ระหว่างผู้เรียนมากขึ้น แถมต้องเน้นการพัฒนาทักษะการคิด การวิเคราะห์ การแก้ปัญหา และบูรณาการการเรียน กับการทำงานมากขึ้น....แล้วคนที่จะเป็นอาจารย์มืออาชีพได้ ต้องมีคุณสมบัติประจำการ ได้แก่ 1) มีความรู้ลึกในศาสตร์สาขาที่สอน 2) มีวิธีการสอนที่ประสิทธิภาพ และก่อให้เกิดการเรียนรู้ในตัวผู้เรียน 3) มีความชำนาญในการสอนที่เป็นแบบอย่างที่ดี และ 4) มีประสบการณ์แห่งความสำเร็จ เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป" จาก นสพ.เดลินิวส์ 24 ก.ค. 2550; 21(103): น. 23.

ประเด็นที่น่าสนใจจากบทสรุปการประชุม ขอบพระคุณวิทยากรบรรยายหัวข้อที่ผมคัดมาบันทึกนี้

1. แผนพัฒนาอุดมศึกษาไทย 15 ปี โดย คุณจิรณี ตันติรัจนวงศ์

  • นักศึกษาที่จะเข้าสู่ระบบอุดมศึกษาลดลง เพราะเด็กแรกเกิดลดลงจากประสิทธิภาพการคุมกำเนิด
  • จำนวนสถาบันอุดมศึกษาเพียงพอ แต่ผลิตบัณฑิตไม่ตรงตามความต้องการเร่งด่วนของสังคม
  • ศาสตร์ต่างๆพัฒนาเร็วมาก นักศึกษารุ่นใหม่ต้องเน้นศึกษาด้วยตนเองและรู้จักใช้ศาสตร์ด้วยจริยธรรมและคุณธรรม
  • สังคมพัฒนาจากประชากรที่รู้จักการศึกษาตลอดชีวิต ทั้งในและนอกระบบอุดมศึกษา
  • การเรียนรู้ภาษาอังกฤษมีความจำเป็นในระบบอุดมศึกษา

2. ปัจจัยหลักของการพัฒนาสังคม ได้แก่ คนที่มีคุณภาพ และ ความรู้ โดย ศ.ดร.วิจิตร ศรีสะอ้าน

  • คนที่มีคุณภาพ คือ คนที่เรืองปัญญา และมีคุณธรรม คนที่เฉลียวฉลาด รู้จักคิดวิเคราะห์ แสดงภูมิปัญญาในตัวเขา และมีจริยธรรม
  • ความรู้ คือ การจัดการความรู้ ตั้งแต่การศึกษาความรู้ที่มีอยู่เดิมให้เข้าใจ สร้างความรู้ต่อยอดมาใช้แก้ไขปัญหา และนำความรู้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์

3. การจัดการศึกษาที่มีสุข โดย อ.วิวัฒน์ ศัลยกำธร

  • กำหนดคุณลักษณะของบัณฑิตที่เป็นที่ต้องการ
  • ควรตั้งเป้าหมายในเชิงบูรณาการ...จัดกระบวนการและกิจกรรมการเรียนรู้ให้สมดุล
  • ต้องฝึกผู้สอนและผู้เรียนให้คล่องแคล่ว มีกระบวนการศึกษาคึกคัก และใช้สื่อความรู้ครื้นเครง

4. การผลิตบัณฑิตไทยในเวทีโลก โดย ดร.บุญเกียรติ โชควัฒนา

  • จัดหลักสูตรที่ฝึกนักศึกษาตั้งคำถามและหาคำตอบ ระหว่างอาจารย์และนักศึกษา
  • รู้จักฝึกทบทวนและพิจารณาตนเอง ทั้งอาจารย์และนักศึกษา
  • อาจารย์สอนสิ่งที่มั่นใจว่านักศึกษานำไปใช้ในชีวิตจริง
  • นักศึกษาปรับตัวยาก เมื่อถูกสอนให้ชำนาญเฉพาะทางมากเกินไป

จากหนังสืออาจารย์มืออาชีพฯ โดยเครือข่ายการพัฒนาวิชาชีพอาจารย์และองค์กรระดับอุมศึกษาแห่งประเทศไทย (ควอท) 

ผมอ่านแล้วอยากคัดบทความจาก ศ.ดร.ไพฑูรย์ สินลารัตน์ ให้อาจารย์ทุกท่านพินิจพิเคราะห์ว่า "การสอนในปัจจุบันของอาจารย์เป็นอย่างไร"

ความล้มเหลวของระบบอุดมศึกษา ได้แก่

1. มีการเรียนรู้มาก แต่ปฏิบัติน้อย - อาจารย์สอนแบบเดิม แม้ว่าจะร่วมประชุมกิจกรรมการเรียนรู้มากมาย

2. คนสนใจกระจุกไม่กระจาย - กลุ่มคนที่มีปัญหาในการสอนหรือควรได้รับการพัฒนาไม่สนใจร่วมกิจกรรมพัฒนาคณาจารย์ กลุ่มคนเหล่านี้ต่อต้าน ไม่รู้จักตนเอง และมองไม่เห็นปัญหาของตนเอง

3. ผลตอบแทนการสอนดีมีไม่มากพอ - อาจารยสอนแบบผ่านๆ ไม่คำนึงการสอนที่ควรจะทำให้ดีที่สุดในร่นนักศึกษานั้นๆ คิดว่าสอนดีไปก็ไม่ได้รางวัลเข้าตัวอะไร

4. จัดกิจกรรมแคบจนเกินไป - ไม่มีการสำรวจความต้องการของผู้สอนและผู้เรียน ขาดกิจกรรมกว้างๆ ที่เน้นการคิดวิเคราะห์ยืดหยุ่นและแก้ไขปัญหาเชิงสร้างสรรค์

5. เป้าหมายของการพัฒนาไม่ชัดเจน - อาจารย์ชอบเน้นเทคนิคการสอนโดยขาดการค้นคว้าและทบทวนแนวคิดพื้นฐานอย่างลึกซึ้ง

6. กิจกรรมที่จัดตามอย่างฝรั่งมากเกินไป - อาจารย์พัฒนาการเรียนการสอนตามอย่างฝรั่งจนไม่คำนึงถึงความเหมาะสมของแนวคิดผู้เรียนไทย