การดูว่ามีโอกาสที่รังสีเอกซ์จะรั่วไหลจากหลอดเอกซเรย์หรือไม่ ด้วยวิธีการดูภายนอกอย่างเดียวไม่พอ ต้องดูผลจากเครื่องมือวัดรังสีถึงแน่นอนกว่า แม่นยำกว่า

สวัสดีครับ วันนี้ขอเสนอเรื่องเกี่ยวกับการตรวจสอบคุณภาพของหลอดรังสีเอกซ์ที่ใช้งาน ว่ามีการรั่วไหลของรังสีออกมาจากภายนอกหรือไม่?

เริ่มต้นควรสังเกตจากภายนอกหลอดเอกซเรย์ก่อน ว่ามีร่องรอยของการรั่วไหลของน้ำมัน มีรอยยุบของหลอดเอกซเรย์ หรือไม่

tube_leakage

หากไม่มีก็ตรวจสอบต่อไปด้วยอุปกรณ์รับรังสี เช่น ฟิล์มเอกซเรย์ เพื่อตรวจหาว่ามีตำแหน่งใดของหลอดเอกซเรย์ ที่มีรังสีรั่วไหลออกมา

นักศึกษากลุ่มนี้ก็นำอุปกรณ์รับรังสี คือ CR Cassette ขนาด 10x12 นิ้ว มาวางปิดรอบบริเวณ Collimator ของหลอดเอกซเรย์ (แผ่นสี่เหลี่ยมสีเทา ที่วางใกล้หมอนในภาพ ส่วนสีขาววงกลมเป็นขั้วลบของหลอดเอกซเรย์)

tube_leakage

ซึ่งการวางแบบนี้ เป็นวิธีการที่ ผิด เพราะสิ่งที่เราต้องการตรวจสอบ คือ หลอดเอกซเรย์ การวาง Cassette แบบนี้ ทำให้อุปกรณ์รับรังสีไม่ตรงกับวัตถุประสงค์ของการทดลอง เปรียบเสมือนการถ่ายภาพ แต่ว่างฟิล์มไม่ตรงตำแหน่งวัตถุที่สนใจ เมื่อบันทึกภาพหรือถ่ายภาพ ย่อมได้ภาพไม่ดี  

นักศึกษาก็แก้ไขใหม่ จากความผิดครั้งนี้ น่าจะทำให้เกิดการเรียนรู้ เรื่องการวางตำแหน่งวัตถุและฟิล์มต้องสอดคล้องและเหมาะสมกัน

จากนั้นนักศึกษาก็ทำการทดสอบ ก่อนอื่นต้องปิดตะกั่วด้านหน้าของ Collimator ให้สนิท เพื่อไม่ต้องการให้มีรังสีออกจากหลอดเอกซเรย์และต้องการดูว่ามีรังสีกระเจิงออกด้านใดบ้าง แล้วนำภาพที่ได้จาก CR Cassette ที่วางไว้รอบหลอดเอกซเรย์ด้านต่างๆมาประเมินผล

tube_leakage rt 

ผลที่ได้จากการทดลอง พบว่า ที่ด้านขั้วบวกของหลอดเอกซเรย์และด้านหน้า Collimator มีแถบสีดำและมีภาพปรากฏ (แสดงว่าที่รังสีเอกซ์ออกมาทำปฏิกิริยากับสารเรืองแสงใน CR Cassette)

tube tube

collimator collimtor 

จากการทดลองนี้ พบว่ามีรังสีรั่วออกจากหลอดเอกซเรย์ แต่ยังไม่ทราบว่า มีปริมาณรังสีรั่วออกมามากน้อยเพียงใด เกินค่ามาตรฐานที่ยอมรับได้หรือไม่ ต้องทำการตรวจสอบเพิ่มเติม โดยวางเครื่องวัดปริมาณรังสีใกล้เคียงตำแหน่งที่เกิดแถบสีดำหรือภาพ ต่อไป

survey 

ตัวอย่างของเครื่องวัดปริมาณรังสี ที่แนะนำให้ใช้ในการวัดรังสีรั่วไหล

สรุป

การใช้ฟิล์มวางรอบหลอดเอกซเรย์ ข้อดี หรือ สามารถทราบตำแหน่งที่อาจมีรังสีรั่วไหลออกมาได้ แต่ ข้อเสีย คือ ไม่สามารถทราบปริมาณรังสีที่รั่วไหลมามีเท่าใด?

การใช้เครื่องมือวัดปริมาณรังสี ข้อดี สามารถทราบปริมาณรังสีที่รั่วไหลจากหลอดเอกซเรย์ว่ามีปริมาณเท่าใด ข้อเสีย ต้องหาตำแหน่งว่ามีรังสีรั่วไหลในตำแหน่งใดบ้าง หากไม่ใช้ฟิล์ม ทำให้ต้องใช้เวลาในการตรวจสอบนานขึ้น

ข้อเสนอแนะเพิ่มเติม ก่อนทำงานทดสอบ ผู้ทดสอบควรทำความเข้าใจขั้นตอน วิธีการให้ชัดเจน เพื่อลดความผิดพลาดที่อาจเกินขึ้น (จากตัวอย่างที่นักศึกษากลุ่มนี้ได้ประสบมาแล้ว) ผิดเป็นครู  ไม่ลอง ไม่รู้