โรงเรียนในชนบท : โรงเรียนของชุมชน โดยชุมชน และเพื่อชุมชน
ปิยพจน์ ตุลาชม
นักศึกษาครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา
มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ (ในพระบรมราชูปถัมภ์)
จากแนวคิดและอุดมการณ์ของการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน คือ การจัดให้มีการศึกษาขั้นพื้นฐานเพื่อพัฒนาเยาวชนไทยทุกคนให้มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ ทั้งในฐานะที่เป็นพลเมืองไทยและพลเมืองของโลก เพื่อเป็นรากฐานที่พอเพียงสำหรับการใฝ่รู้ใฝ่เรียนตลอดชีวิต ทั้งเพื่อการพัฒนาหน้าที่การงานและการพัฒนาคุณภาพชีวิตส่วนตนและครอบครัว และเป็นรากฐานที่แข็งแกร่งสำหรับการสร้างสรรค์สังคมไทยให้เป็นสังคมแห่งการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาประเทศที่ยั่งยืนในอนาคต
มีความเชื่อเป็นอย่างยิ่งว่า แนวคิดและอุดมการณ์ดังกล่าวได้แสดงออกถึงความตระหนักในความต้องการที่จะได้เห็นภาพการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาให้คนไทยทุกคนมีคุณภาพที่เทียบเท่ากับอารยะประเทศ อีกทั้งยังได้มีความพยายามที่จะจัดการศึกษาให้ทั่วถึง คนไทยทุกคนสามารถเข้าถึงการศึกษาที่มีมาตรฐานได้ และสามารถเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต
คนไทยในชุมชนชนบทก็มีความปรารถนาที่จะได้รับการศึกษาที่มีมาตรฐานเช่นเดียวกับคนไทยในเมืองใหญ่ ซึ่งหากพิจารณาจากหลักฐาน เอกสาร งานวิจัยต่างๆ จะพบว่า โอกาสในการศึกษาระหว่างเมืองใหญ่และชนบทห่างไกลไม่มีความเท่าเทียมกัน มีความต้องการที่จะพัฒนาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนในชนบทให้ดีขึ้นจนเท่าหรือเกือบเท่าโรงเรียนในเมืองใหญ่ และปัญหาในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาโดยส่วนใหญ่ที่พบจากการวิจัยจะเกิดจาก 3 ด้าน คือ 1) ด้านผู้เรียน 2) ด้านผู้บริหารและครู และ 3) ด้านงบประมาณทางการศึกษา ซึ่งปฏิเสธไม่ได้ว่าปัญหาทั้ง 3 ด้านมีความเกี่ยวข้องและสัมพันธ์กัน และส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพการศึกษา
ดังนั้น ผู้บริหารการศึกษาทุกท่านต้องคิด วิเคราะห์ และหาหนทางในการแก้ปัญหาดังกล่าวไปพร้อมๆกัน ซึ่งแนวทางหนึ่งในการแก้ปัญหา คือ การนำชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา โดยต้องพยายามขยายแนวคิดด้านการศึกษาให้เป็นที่เข้าใจแก่ชุมชน ว่า โรงเรียนเป็นของชุมชน ชุมชนต้องมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา เพื่อความเจริญก้าวหน้าของชุมชน ชุมชนต้องเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา ตั้งแต่ การวางนโยบายของโรงเรียน การจัดการศึกษา การจัดหาแหล่งเรียนรู้ การควบคุมคุณภาพ การพัฒนาครู - ผู้บริหารโรงเรียน รวมทั้งการระดมทรัพยากรทางการศึกษาให้เพียงพอต่อความต้องการของโรงเรียน
ในปัจจุบัน ชุมชนต้องให้ความสำคัญอย่างที่สุด ในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ของประเทศให้มีคุณภาพ เพื่อรองรับความเจริญของประเทศได้เป็นอย่างดี เพื่อให้เด็กมีพื้นฐานความรู้ที่จะตามทันวิทยาการสมัยใหม่อย่างทั่วถึง ต้องพัฒนาครูให้ครูได้รับการอบรมเพิ่มเติม เป็นครูที่เก่งวิชาการและมีความสามารถในการสอนวิชาต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งวิชาคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และภาษาอังกฤษ นอกจากนี้ นวัตกรรมสื่อการเรียนการสอน และอุปกรณ์การเรียนการสอน ก็ต้องดีและมีคุณภาพด้วย แต่ในการพัฒนาในเรื่องดังกล่าว อุปสรรคสำคัญ คือ การใช้เงินงบประมาณ แต่เงินงบประมาณที่รัฐจัดสรรให้ไม่เพียงพอที่จะเพิ่มคุณภาพของครูได้ในระยะเวลาอันสั้น ชุมชนต้องร่วมกันคิดว่าจะหาหนทางใดที่จะสามารถทำได้ ในบางครั้งอาจจะต้องขอความร่วมมือจากองค์กรที่ให้ความช่วยเหลือด้านการศึกษาต่างๆ ทั้งในและนอกชุมชน องค์กรธุรกิจที่มีความประสงค์ในการจัดการศึกษาของประชาชน หรือการขอความร่วมมือกับภาคเอกชนในการจัดให้มีวิทยากรภายนอกที่มีความสามารถเข้ามาสอนเสริม ซึ่งนับว่าเป็นอีกทางหนึ่งที่ชุมชนจะสามารถระดมทรัพยากรมาจัดการศึกษา และต้องเริ่มลงมือทำทันที ร่วมด้วยช่วยกันอย่างจริงจังและตั้งใจอย่างเต็มที่ เพื่อให้เด็กในชุมชนได้มีการพัฒนาและเรียนรู้ได้ผลจริง ในขณะเดียวกัน เครือข่ายของชุมชน เครือข่ายของโรงเรียน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ก็มีความสำคัญเช่นเดียวกันในการแบ่งปันทรัพยากรทางการศึกษา และมีการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ซึ่งกันและกัน
ความร่วมมือของโรงเรียนและชุมชนที่คาดหวังว่าจะเกิดขึ้นในไม่ช้านี้ จะถือเป็นก้าวแรกที่สำคัญที่คนไทยทุกคนจะได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน และสามารถศึกษาได้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต และความคาดหวังในการจัดการศึกษา โรงเรียนชุมชน โดยชุมชน เพื่อชุมชน จะส่งผลให้เกิดคนไทยที่มีคุณภาพ มีความสามารถเป็นเลิศ แม้ว่าจะเป็นการแข่งขันในเวทีโลก คนไทยก็สามารถแข่งขันได้อย่างเทียบเทียมกับนานาประเทศ
ปิยพจน์ ตุลาชม
10 กันยายน 2551
สวัสดีปีใหม่ 2552 ค่ะ
มีความสุขในทุกๆวันนะคะ
โชคดี ตลอดปีและตลอดไป
Jสุขภาพแข็งแรงค่ะJ