ปกติผมไม่ค่อยวัดขนาดเซลของจุลินทรีย์
วันนี้เข้าไปคุมปฏิบัติการเกี่ยวกับการใช้กล้องจุลทรรศน์วัดขนาดเซลล์ของแบคทีเรีย
หลักการสำคัญ เป็นการหาค่าระยะห่างระหว่างช่องสเกลใน ocular micrometer เพื่อใช้วัดขนาดเซลจุลินทรีย์ ซึ่งจะทำโดยเทียบกับสเกลที่รู้ระยะห่างบน stage micrometer
เนื่องจากไม่ค่อยได้คุมปฏิบัติการเรื่องนี้ (วันนี้เป็น ตัวปลอมไปแทน) เลยลืมๆไป
บันทึกนี้ เพื่อจะบันทึกจุดที่มักลืม และสำคัญ (นอกจากส่วนนี้ เป็นเรื่องที่ตรงไปตรงมา)
และเช่นกันสามารถทำให้นิสิตที่ใช้เป็นครั้งแรก งง ได้ด้วย ดังนั้นบันทึกจุดสองจุดนี้ไว้หน่อย
1. ลืมไปว่า จะใส่แผ่นแก้ว ocular micrometer (ลักษณะเป็นแก้ววงกลมที่มีสเกลอยู่ตรงกลาง คล้ายเลนส์แต่ไม่ใช่เลนส์) เข้าในกระบอกของเลนส์ตา (ocular lens) อย่างไร
คำตอบ คือที่ปลายด้านในของกระบอกเลนส์ตา มีส่วนที่เสียบติดอยู่ (แนบเนียนไม่สังเกตจะไม่เห็น แต่บางชนิดเป็นเกลียว) ที่สามารถแยกออกได้ ซึ่งส่วนนี้จะเป็นส่วนที่ใช้รองรับ แผ่นแก้ว ocular micrometer
ก็ดึงส่วนนี้ออกมา แล้ววางแผ่นแก้ว ocular micrometer แล้วเสียบกลับเข้ากระบอกของเลนส์ตา แผ่นแก้วนี้ถ้าใส่กลับด้าน ตัวเลขบนสเกลจะกลับด้าน (ต้องแกะออกมาใหม่ สลับแผ่นแก้ว แล้วใส่เข้าไปใหม่)
2. เวลาปรับเปลี่ยน กำลังขยายของเลนส์วัตถุ (objective lens) ให้สูงขึ้น เช่น 40x เป็น 100x สเกลของ stage micrometer มักจะหลุดออกนอกจอ (field) ที่กำลังดูอยู่ ปรับโฟกัสเท่าไรก็หาไม่เจอ
ดังนั้น ก่อนการปรับกำลังขยายให้สูงขึ้น ควรจะเลื่อนทั้งสองสเกล (ของ Ocular micrometer และ stage micrometer) มาอยู่ใกล้ๆกันตรงกลาง field ที่นี้เมื่อปรับโฟกัสนิดหน่อย ก็ได้แล้ว
ส่วนต่อท้ายนี้เพิ่มเติมคำถามที่อาจพบ (เพิ่มเติม 1 ส.ค.2551)
1. ทำไมต้องทำ calibaration (การปรับเทียบมาตรฐาน)
- จำเป็น ในกรณีที่นำ ocular micrometer ไปใช้กับกล้องตัวใหม่ เนื่องจากความยาวของ tube แต่ละกล้องอาจแตกต่างกัน
- ในกล้องเดียวกัน ที่กำลังขยายของเลนส์วัตถุต่างกัน ขนาดช่อง ocular micrometer ต่างกัน
2. ขนาดของช่อง ใน stage micrometer
สเกลใน micrometer ช่อง 2 ม.ม. ถูกแบ่งเป็น 200 ช่อง แต่ละช่องเท่ากับ 0.01 ม.ม. (หรือ 10 ไมครอน) อาจมีขีดยาวทุก 5 ช่อง (ทำให้อาจมองว่ามีช่องใหญ่ ช่องเล็กในสเกล ให้สนใจที่ช่องเล็กๆ จำนวน 200 ช่องนั้น แต่ละช่องเท่ากับ 10 ไมโครเมตร)
3. วิธีการเทียบช่อง
เลื่อนสเกลของ stage micrometer ไปมา ซ้ายขวา จนพบตำแหน่งที่ สเกลของ stage micrometer มีเส้นแนวตั้ง ทับซ้อนพอดีกับเส้นของสเกลบน ocular micrometer ทั้งด้านซ้ายและขวา
แสดงว่า ส่วนที่อยู่ระหว่างนี้ มีความยาวเท่ากัน (ที่กำลังขยายนั้นๆ) ให้นับจำนวนช่องของ ocular micrometer และ stage micrometer เพื่อนำมาเปรียบเทียบกัน โดยเทียบว่า 1 ช่องของ ocular micrometer เท่ากับกี่ช่องของ stage micrometer แล้วจึงคูณด้วยขนาดช่องของ stage micrometer ในที่นี้ คือ 10 ไมครอน จะได้ขนาดของช่องของ ocular micrometer ที่กำลังขยายนั้น หน่วยเป็นไมโครเมตร จากนั้นจึงนำสไลด์ตัวอย่างใส่แทน stage micrometer แล้วใช้ ocular micrometer หาขนาดของตัวอย่างในสไลด์นั้น (ขนาด = จำนวนช่องของ ocular micrometer x ความยาวไมโครเมตรต่อช่องที่กำลังขยายนั้นๆ)
