วันที่ ๖ มิ.ย. ๕๑ ผมไปนำเสนอความเห็น/บรรยาย เรื่อง “จากวิทยาทานสู่ธุรกิจ : เส้นทางอุดมศึกษาไทย?” ในการประชุมที่เราเรียกกันด้วยชื่อไม่เป็นทางการว่า ศาสตราจารย์สโมสร   หรือชื่อจริงว่า “วัฒนธรรมทางวิชาการของอุดมศึกษาไทย” ที่มี ศ. ดร. เจตนา นาควัชระ เป็นประธานจัดการประชุม   ดู PowerPoint ของการนำเสนอของผมได้ที่นี่

          การนำเสนอของผมเป็นการเสนอหลักการ    ที่ชัดเจนกว่านั้น คือการแลกเปลี่ยนประสบการณ์หนือแนวปฏิบัติของอธิการบดี ๓ ท่าน    โดยผมได้บันทึกระหว่างการอภิปรายไว้ดังข้างล่าง

 

วัฒนธรรมทางวิชาการของอุดมศึกษาไทย

บันทึกจาก ศาสตราจารย์สโมสร เรื่อง วัฒนธรรมทางวิชาการของอุดมศึกษาไทย  หัวข้อ “จากวิทยาทานสู่ธุรกิจ : เส้นทางของอุดมศึกษาไทย?”  ๖ มิ.ย. ๕๑
ผู้อภิปราย : รศ. ดร. จีรเดช อู่สวัสดิ์, ศ. คุณหญิง สุชาดา กีระนันทน์,  รศ. ดร. ปรีชา จรุงกิจอนันต์  

 

◘ จำนวนที่เรียน ๔ – ๕ แสน    จำนวนผู้เข้าเรียน ๓ แสนคน
◘ การบริหารวิชาการ ทำยาก   ผู้บริหารไม่มีอำนาจสั่งการ
◘ การบริหารระบบแบบต้องการผลระยะสั้น ๑ – ๒ ปี ทำให้ขาดความต่อเนื่อง    ในขณะที่การพัฒนาอุดมศึกษาจะเกิดผลในระยะยาว ๑๐ ปี
◘ นศ. ที่เข้าเรียนเปลี่ยนไปมาก   สภาพ อศ. ของโลกก็เปลี่ยนไปมาก   
◘ การเป็นแหล่งความรู้ แหล่งอ้างอิง ให้แก่สังคม    จึงต้องเป็น ชช. วิชาการที่ ขข.   มีความแตกต่าง – differentiation
◘ อุดมศึกษาหลอกๆ   มหา’ลัย  มหา’หลอก  
◘ การท้าทายจากแหล่งใช้คน   เปิดวิทยาลัย/มหาวิทยาลัย สร้างคนขึ้นใช้เอง   
◘ มองศิษย์เป็นศิษย์ vs. เป็นลูกค้า  
◘ Demand ต่อการศึกษาระดับอุดมศึกษาเพิ่มขึ้น   แต่ขาดโฟกัส    ขาดการคิดอย่างลึกซึ้ง    และเกิดความสูญเปล่า    อยากได้เพียงในปริญญา   จบออกไปตกงาน   เกรดเฟ้อ   ปริญญาเฟ้อ ไปถึงระดับปริญญาเอก  
◘ อนาคต ถ้าปล่อยกระแสนี้ไปเรื่อยๆ จะเกิดอะไรขึ้น ยิ่งเฟ้อ    จนเกิดกระแสย้อนกลับ   และผู้ใช้บัณฑิตรู้ทัน “จบจากที่ไหน”  
◘ ต้องให้ปริญญาที่ได้ คุ้มกับค่าใช้จ่าย  
◘ สอนให้ นศ. รู้บุญคุณของสังคมทางอ้อมแบบ ดร. ป๋วย   “ขอแสดงความยินดีกับ นศ. ที่ได้รับทุนเข้ามาเรียน”   อธิบายว่าค่าเล่าเรียนนิดเดียว แต่ค่าใช้จ่ายมากกว่าหลายสิบเท่า    เป็นเงินภาษีประชาชน   นศ. ต้องนึกถึงบุญคุณของประชาชน
◘ สมัยก่อน อจ. รับผิดชอบ มาสอนตรงเวลา เข้มงวดกับ นศ.   ห้องเรียนไม่มีแอร์ ใช้ชอล์คเขียนกระดาน   ระบบเดิมขาดแคลนวัตถุ แต่มีคุณภาพ มีน้ำใจ ของอาจารย์   เริ่มที่ธรรมศาสตร์  อ. สังเวียนสร้างหลักสูตร Mini MBA ต่อมา Executive MBA แล้วระบาดไปทั่ว
◘ กระแสสังคม อจ.  ศิษย์เก่า บีบบังคับผู้บริหาร ให้เปิดหลักสูตรพิเศษ เชิงธุรกิจ   ความคิดเดิมดี มุ่งประโยชน์สังคม    มีกระแสชักจูงจากสังคม ให้เปิดสอนจำนวนมาก ให้เงินทองไหลมาเทมา    คุณภาพหย่อน 
◘ He who survives academic politics, can survive any kind of polotics.
◘ ข้อเสีย  จำนวน อจ. : นศ. น้อยเกิน,  อจ. สอนมากไป ไม่มีเวลาวิจัย/ดูแล นศ.,  ไม่เชิญวิทยากรจากภายนอก ไม่อยาก share รายได้,  ไม่รับ อจ. ใหม่ กลัว share รายได้,  อจ. ทำวิจัยน้อยลง วิชาความรู้ที่เอามาสอนเก่า ล้าสมัย,  ส่งผลให้คุณภาพบัณฑิตลดลง   ศิษย์เก่าจะตำหนิ   เสียชื่อเสียงของหลักสูตร/มหาวิทยาลัย   Econ crisis ไม่สำคัญเท่า Educ crisis.    การเปิดหลักสูตรเชิงพาณิชย์ กระทบคุณภาพการศึกษา คุณภาพคน      
◘ หลักสูตร ป. เอก เพื่อ reputation รับจำนวนน้อย  ไม่ใช่เพื่อหารายได้  
◘ มีการเปิดหลักสูตรแบบ “ไร่เลื่อนลอย” ย้ายที่
◘ จรรโลงคุณภาพ คุณธรรม ประโยชน์สังคม
◘ ความรับผิดชอบของสภามหาวิทยาลัย   การได้มาซึ่งกรรมการสภาฯ    การพัฒนากรรมการสภามหาวิทยาลัย   มี Institute of University Council  คล้ายๆ IOD 
◘ มีโครงการที่อาจขาดทุน   แต่มีเงินจากกองกลางเกลี่ยไปให้
◘ ต้องอยู่ในโลกของความเป็นจริง   เพื่อลด waste สกอ. น่าจะบอกความต้องการกำลังคน    สกอ. ต้องดูแลคุณภาพการศึกษาของมหาวิทยาลัยทุกแห่ง    ส่งเสริมให้เกิดความหลากหลาย
◘ ผู้บริหาร มหาฯ บริหารวิกฤต   โดยส่งเสริมให้เกิดวัฒนธรรมวิชาการที่มีเอกลักษณ์ของตนเอง   วัฒนธรรมคุณภาพ    สร้างความรักองค์กร ปักธง สร้างความฮึกเหิม   จัดสรรทรัพยากรให้เหมาะสม   มีการจัดการทรัพยากร/รายได้ เพื่อองค์กร   จัดสรรเงินเพื่อพัฒนาคุณภาพ   ดูแลรายได้ของ อจ. ให้เหมาะสม   จัดเงินลงไปสนับสนุนการวิจัย และการนำผลงานวิชาการสู่ ปย. เชิงพาณิชย์   แข่งกันที่ผลงาน นวัตกรรม คนที่มีคุณภาพ
◘ คณาจารย์ สร้างจิตสำนึกง่ายขึ้น ถ้าความเป็นอยู่ดีในระดับหนึ่ง    ว่าเข้ามาด้วยความรัก/อุดมการณ์ ในระดับหนึ่ง   หน้าที่สร้างคนเป็นหน้าที่ที่สูงส่ง มีศักดิ์ศรียิ่ง
◘ ปฏิเสธโลกาภิวัตน์  capitalism ไม่ได้    ต้องอยู่กับมันโดยมีคุณภาพ    ช่วยให้มีรายได้   แต่ต้องพอดี ระมัดระวัง   ต้องเลี้ยงสาขาที่ไม่ทำเงิน ไม่เป็นที่ต้องการของตลาด   
◘ สกอ. ต้องออกระเบียบเป็นหลังพิงให้ผู้บริหาร    จัด ranking    เปิดเผยข้อมูล        
◘ Perfect security creates no development. (Truman) 
◘ อจ. มหาฯ มีเกียรติ มีศักดิ์ศรี
◘ ต้อง communicate ให้มากๆ
◘ ผู้บริหารอย่าแหย   ต้องมีวิธีจัดการปัญหา/คนมีปัญหา    ต้องสุภาพ พูดด้วยเหตุด้วยผล ทำเป็นขั้นตอน ใช้อำนาจในจังหวะที่เหมาะ
◘ อุดมศึกษาหลายเส้นทาง    รู้ได้อย่างไรว่าเส้นทางนั้นมีคุณภาพ   ควรมี shared vision ในกลุ่มคณาจารย์ ว่าคุณภาพของสถาบันนั้นเป็นอย่างไร 
◘ อจ./ผู้บริหาร ต้องยึดความสัมพันธ์ ศิษย์-อจ.   ไม่ใช่ผู้ให้บริการ-ลูกค้า     เพื่อฝืนกระแส    รักษาความสัมพันธ์แบบศิษย์-อจ. ให้ได้   
◘ หลักสูตร ต่างทางเข้า แต่สอบด้วยข้อสอบเดียวกัน   คุณภาพมาตรฐานเดียว
◘ จิตสำนึก ในหน้าที่ เพื่อสังคม  ในคุณภาพ
◘ คนในสังคมมี ability to pay ไม่เท่ากัน   รัฐจึงต้องช่วย   หลักสูตรพิเศษสนองความต้องการพิเศษ   แต่แม้มี ability to pay ก็ต้องดูแลคุณภาพ   คุณภาพตรงตามที่ต้องการ   ไม่ให้ อจ. หลงระเริงกับเงินมากเกินไป   อจ. ต้องเป็นคนรักวิชาการ ไม่ใช่รักเงิน   ถ้ารักเงินต้องไปทำงานธุรกิจ  
◘ ในมหาฯ คนต้องคิดต่างกัน   แต่ไม่ทะเลาะกัน  
◘ มีหัวสมอง มีหัวใจ  บริหาร เข้าใจวิชาการ

 

 

วิจารณ์ พานิช
๙ มิ.ย. ๕๑