กระบวนการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ในสมองผู้ใหญ่ (adult neurogenesis) นั้นสามารถเกิดได้จนกระทั่งวาระสุดท้ายของชีวิต ดังที่ได้กล่าวก่อนหน้านี้ว่าเซลล์ต้นกำเนิดประสาทที่อยู่ในสมองสามารถแบ่งตัวและสร้างเซลล์ประสาทใหม่ให้กับสมองอย่างน้อยสองบริเวณคือออลแฟกตอรีบัลบ์และฮิปโปแคมปัส สมองทั้งสองบริเวณมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการถอดรหัสและจัดเก็บข้อมูลให้กลายเป็นความจำ ซึ่งกระบวนการแบ่งตัว การเจริญพัฒนา การเดินทาง และการอยู่รอดของเซลล์ประสาทที่ถูกสร้างขึ้นใหม่ขึ้นกับปัจจัยหลายประการทั้งจากภายนอกและภายในร่างกาย
เนื่องจากการสร้างเซลล์ประสาทใหม่นี้มีอัตราลดลงเมื่อคนเราอายุเพิ่มขึ้น และมีการทดลองที่ระบุว่าหากสามารถกระตุ้นให้สัตว์ทดลองสร้างเซลล์ประสาทเพิ่มขึ้นก็สามารถลดความเสื่อมของสมองและพฤติกรรมทางเสื่อมที่เกี่ยวข้องกับพยาธิสภาพนั้นๆ แนวคิดเรื่อง neural reserve นั้นมีมานานแล้ว ใจความหลักของแนวคิดนี้คือหากคนเรามีกองกำลังที่เพียงพอต่อความผิดปกติหรือโรคร้ายก็จะสามารถผ่อนหนักให้เป็นเบาหรือแม้กระทั่งป้องกันไม่ให้เกิดโรคได้ ยกตัวอย่างเช่น คนที่สุขภาพดีถึงแม้จะมีการสะสมของอไมลอยด์ (amyloid plague) อยู่เป็นจำนวนมากก็มิได้แสดงอาการความผิดปกติที่เกี่ยวข้องกับโรคอัลไซเมอร์ แต่คนที่มีกองกำลังน้อยเก็บสะสมพลังประสาทไว้น้อยถึงแม้เกิดการสะสมของอไมลอยด์ไม่มากนักก็อาจกระตุ้นให้เกิดอาการของโรคเช่นความจำเสื่อมขั้นรุนแรงได้ เป็นต้น
Gerd Kempermann ซึ่งเป็นนักวิจัยด้านการเกิดใหม่ของเซลล์ประสาทชื่อก้องโลกจึงได้เสนอแนวคิดที่ว่าหากคนเรามีกิจกรรมทั้งกายภาพและทางจิดที่กระตุ้นการสร้างเซลล์ประสาทใหม่เพิ่มขึ้นตั้งแต่เยาว์วัยก็เสมือนการเสริมกองกำลังให้กับตัวเองเมื่อยามสูงวัย เมื่อประสบพบเจอเหตุการณ์ทางลบทั้งในระดับเซลล์เช่น สารเคมีในสมองแปรปรวนจากความเครียดหรือพยาธิสภาพที่อาจก่อให้เกิดโรคภัย หรือในระดับพฤติกรรม เช่น หากต้องเผชิญกับเหตุการณ์กดดันที่ไม่เคยประสบมาก่อน ก็จะสามารถเรียกใช้กองทัพสำรองคือวงจรประสาทที่เข้มแข็งซึ่งถูกเซลล์ประสาทใหม่ถูกเติมเข้าไปเป็นประจำเมื่อคนเราทำกิจกรรม เช่น ออกกำลังกาย เดินทางท่องเทียวสถานที่ใหม่ๆ เล่นเกมส์เสริมเชาว์ หรือการคำนวณทางคณิตศาสตร์ และการได้อยู่ในที่แวดล้อมที่ซับซ้อนเหมาะแก่การเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ เป็นต้น
ด้วยเหตุนี้กระบวนการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ในสมองผู้ใหญ่จึงอาจเป็นคำอธิบายหนึ่งที่ช่วยเติมต่อความสำคัญของการใช้ชีวิตแบบ "active life" ซึ่งเป็นผลดีต่อสมองและยังส่งเสริมให้ชีวิตวัยสูงอายุมีชิวิตชีวาแบบ "successful aging"
เอกสารอ้างอิง
Gerd Kempermann, The neurogenic reserve hypothesis: what is adult neurogenesis good for?
Article in press, Trends in Neuroscience, available online 11 March 2008
