สังคมเป็นแค่ "ส่วนหนึ่ง" ไม่ใช่ "ทั้งหมด" ของชีวิตเรา ชีวิตเรายังมีอะไรอีกมากมาย ให้ได้คิด ให้ได้ทำ ให้ได้เรียนรู้

              ผมรู้สึกว่านอกเหนือจากเรื่องของการเมืองและศาสนาแล้ว เรื่องของสังคมก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่มีความละเอียดอ่อนมากทีเดียว เนื่องจาก "มนุษย์คือสัตว์สังคม" การเข้าสังคมจึงเป็นอีกเรื่องหนึ่งทีเกี่ยวข้องโดยตรงกับการดำเนินชีวิตพวกเราในแต่ละวัน ไม่ว่าจะเป็นสังคมเพื่อน สังคมทีทำงาน และสังคมอื่น ๆ อีกมากมาย...                    

               การเรียนรู้ที่จะวางตัวของเราในตำแหน่งที่เหมาะสมในแต่ละสังคมจึงเป็นเรื่องที่ไม่ง่ายนัก บางสังคมมีกฎเกณฑ์ กติกา มารยาทต่าง ๆ มากมาย จนบางครั้งตัวเราเองคิดว่า กฎ กติกา มารยาทเหล่านั้นสร้างขึ้นมาเพื่อให้พวกเราอยู่ร่วมกันได้ง่ายขึ้นหรือทำให้พวกเราใช้ชีวิตในแต่ละวันยากขึ้นกันแน่ แต่พวกเราก็เรียนรู้ที่จะใช้ชีวิตตามกฎ กติกา มารยาทเหล่านั้น จนบางครั้งก็ลืมนึกถึงเรื่องของจิตใจ...                     

              จะเป็นเพราะ "เราเป็นส่วนหนึ่งของสังคม" หรือเพราะ "สังคมเป็นส่วนหนึ่งของเรา" จนบางครั้งทำให้เราต้องให้ความสำคัญกับสังคมมากเกินไป จนลืมไปว่า สังคมเป็นแค่ "ส่วนหนึ่ง" ไม่ใช่ "ทั้งหมด" ของชีวิตเรา ชีวิตเรายังมีอะไรอีกมากมาย ให้ได้คิด ให้ได้ทำ ให้ได้เรียนรู้ ในบางครั้งแค่เรียนรู้ที่จะเอาชีวิตของตัวเองให้รอดในแต่ละช่วงของชีวิตก็ยากแล้ว...

                               

             ยิ่งไปกว่านั้นสิ่งที่สำคัญมากกว่าเรื่องของ "สังคม" ก็คือเรื่องของ "จิตใจ" เรียนรู้ที่จะเข้าใจ "จิตใจ" ของตนเองและผู้อื่น เรียนรู้ที่จะมองข้ามผ่านเปลือกนอกทางสังคมไปบ้าง มองให้ลึกถึงจิตใจที่แท้จริง อาจจะทำให้เราได้เข้าใจอย่างถ่องแท้ ถึงคุณค่าของการมีชีวิตและคุณค่าของการได้เกิดมาเป็นมนุษย์คนหนึ่งก็ได้ครับ...