ผ้าหม้อห้อมย้อมสีธรรมชาติจากห้อม

ผ้าหม้อห้อม: ภูมิปัญญาท้องถิ่น บ้านทุ่งโฮ้ง จังหวัดแพร่

หม้อห้อม เป็นคำพื้นเมือง จากคำ 2 คำ คือ หม้อ และห้อม หม้อเป็นภาชนะสำหรับใส่น้ำ ส่วนห้อมหมายถึงพืชล้มลุกซึ่งลำต้นและใบนำมาหมักและผ่านกรรมวิธีโบราณ ทำให้สีครามและเมื่อนำไปย้อมผ้าขาวจะเรียกว่าผ้าหม้อห้อม

 

เดิมราชบัณฑิติยสถาน ให้เขียนว่า ม่อฮ่อม ม่อ มีความหมายว่า "สีมืด สีคราม ส่วนคำ "ฮ่อม" หมายถึงคราม คือสีครามซึ่งไม่ใช่สีวิทยาศาสตร์ แต่เป็นสีครามที่ได้จากต้นฮ่อม ซึ่งเป็นไม้ล้มลุก ต้นเป็นพุ่ม แต่การออกเสียงของชาวล้านนาออกเสียงว่าหม้อห้อม

 

ปัจจุบันชาวแพร่แหล่งผลิตหม้อห้อมใหญ่แห่งหนึ่งของประเทศใช้คำว่า หม้อห้อม ซึ่งหมายถึงผ้าที่ย้อมด้วยสีธรรมชาติจากห้อมหรือคราม ด้วยวิธีการดั้งเดิม คือการย้อมด้วยมือ แต่มีการใช้สีเคมีสังเคราะห์ย้อมผ้าหรือใช้ผ้าย้อมจากโรงงาน เนื่องจากต้นห้อมและต้นครามธรรมชาติในพื้นที่ไม่เพียงพอ