ตื่นขึ้นมารอดูพระอาทิตย์ขึ้น     ๖.๓๐ น. ลงไปวิ่ง ในที่สุดกลายเป็นปีนชายหาดและโขดหินริมฝั่งโขงชมวิวและถ่ายรูป    ได้ถ่ายรูปพระอาทิตย์ขึ้นเหนือยอดไม้    พบคุณยายอายุ ๖๐ มารดน้ำต้น กระเทียมที่ปลูกบนลาดทรายริมน้ำ      ใส่ปุ๋ยขี้วัว     ถ่ายรูปเรือยาวที่ขุดจากต้นไม้ทั้งต้น

               โรงแรมทอแสงโขงเจียม www.tohsang.com แขกเกือบทั้งหมดเป็นฝรั่ง      ถ้ามาเป็นคู่พัก ๑ สัปดาห์ ถ้ามาเป็นกรุปทัวร์พัก ๒ วัน 
 

               โรงแรมตกแต่งต้นไม้ธรรมชาติสวยงาม     เช่น ต้นไม้สูงใหญ่ร่มรื่น    พลูด่างไต่ต้นไม้สูง ๒๐ เมตร ใบใหญ่และมีเถาห้อยลงมาถึงระดับสายตา     มีต้นไม้ที่รากห้อยลงมาเป็นม่าน    เฟื่องฟ้าต้นสูงใหญ่ออกดอกสีม่วงสดใสเป็นบริเวณกว้าง     มีไม้ประดับพื้นเมืองหลากหลายชนิด ที่ได้รับการดูแลอย่างดี

               วิ่งไปตามถนนหน้าโรงแรมเข้าไปข้างใน ขนานกับแม่น้ำโขง     ได้ยินเสียงดังก้อง เข้าไปใกล้ๆ จึงพบว่าเป็นกระดึงที่ผูกคอวัว     เป็นวัวเนื้อลูกผสมสีหม้อใหม่    วัวทุกตัวมีกระดึงผูกคอเสียงต่างกัน

               อาหารเช้าหลากหลาย และเป็นอาหารเชิงวัฒนธรรม แต่แขกฝรั่งเกือบทั้งหมดกินอาหารฝรั่ง      ผมได้กินแป้งจี่ ไข่กระทะ ขนมครก และกาแฟโบราณ    เสียอย่างเดียวน้ำส้มคั้นไม่ใช่ส้มคั้นจริงๆ

               ที่กำหนดไว้ว่าวันนี้จะได้ไปดูสภาพเด็กชายแดน  แรงงานต่างด้าว เป็นอันไม่มีใครพาไป     เปลี่ยนเป็นหาทางไปเที่ยว

               คุณอารยา (เหยียน) ชาวยะลา  เป็นผู้จัดการเดินทาง

เที่ยวประเทศลาว

        ตอนมาลงเรือที่แพอารยา คุยกับนายสุดใจ บุญเกิ่ง ร้านแผงลอยขายยาสมุนไพร บ้านอยู่แก่งสะพือ เป็นเก๊าท์ อายุ ๖๒  ขาเป็นแผลเน่า หมอจะตัด   กินยาสมุนไพรหาย   แกขายสมุนไพรหลายชนิดเป็นมัดๆ มัดละ ๒๐ บาท  เช่น สมุนไพรช่วยบำรุงพลังเพศ สมุนไพรเจริญอาหาร   สมุนไพรบำรุงเลือดสตรี    แกมีคำพูดที่สุภาพมากว่าสมุนไพรชุดนี้กินแล้วน้องหนูเดินเก่ง

       เรือล่องโขงเป็นเรือหางยาวขนาดนั่งได้ ๓๐ – ๔๐ คน มีหลังคาและลำโพงเครื่องเสียง   ข้ามไป ตลาดบ้านใหม่สิงห์สัมพันธ์  เมืองชนะสมบูรณ์  แขวงจำปาสัก  ซึ่งตั้งมาได้  ๗ - ๘ ปี แล้ว สำหรับบริการลูกค้าจากฝั่งไทยโดยเฉพาะ    ทางการลาวเก็บค่าเหยียบแผ่นดินคนละ ๑๐ บาท    เมืองนี้ถือเป็นชายแดนห่างไกลความเจริญของลาว ซึ่งบริเวณนี้ศูนย์กลางคือปากเซ ซึ่งอยู่ห่างไป ๖๐ ก.ม.    มีรถประจำทาง    คนเมืองนี้จึงข้ามไปซื้อของจากฝั่งไทย    เขาขายลูกชิ้นนึ่ง ไส้กรอกนึ่ง  ดร. พันธุ์ทิพย์ซักจึงรู้ว่าซื้อมาจากฝั่งไทย เอามาขาย

          เราเดินจากท่าน้ำไปสู่ตลาดซึ่งอยู่ขึ้นไปที่ตีนดอย ระยะทางประมาณครึ่ง กม.   ทางดิน-ทราย     ผ่านหมู่บ้าน โรงเรียน มีสินค้าจักสานพื้นเมืองขายโดนเด็กอายุประมาณ ๑๐ ขวบ ไปตลอดทาง     ที่นี่เด็กมาก สุขภาพไม่ดีนัก แต่ก็ดีกว่าที่หลวงพระบางที่เคยไปเห็นเมื่อ ๔ – ๕ ปีก่อน

       ที่โฮม สเตย์ระหว่างทางมีดอกช้างน้ำ  หรือดอกตรุษจีน สีเหลือง เขาหักกิ่งมาปักแจกันหล่อน้ำอยู่ได้ นาน    ออกดอกตอนตรุษจีน    ค่าบริการโฮมสเตย์คืนละ ๑๐๐ บาท

          ตัวตลาดเป็นอาคารชั่วคราว  พื้นเป็นดิน ของที่ขายมีเหล้ามากที่สุด  บุหรี่  สมุนไพร  ผ้า  ของป่า เช่น ดีหมี ลำไส้เม่น  ขนเม่น หางเม่น  ซีดี (จากฝั่งไทย)  โทรศัพท์มือถือทำจากจีน   ผมซื้อเหล้าเมาไถมาลองกินหนึ่งกระปุก เกิดมายังไม่เคยลองเลย 

      สมุนไพร  ชื่อกงสะเดน ช่วยให้นกเขาขัน ต้มหรือดองเหล้าก็ได้   รางจืดแก้เมาเหล้า  เอียนดอน แก้เบาหวานความดัน  กระเพาะหมี  ไส้เม่น  ดีหมีราคาสูงที่สุด

      ทรายแม่น้ำโขง มีสะเก็ดที่แววหมือนแก้ว 


แก่งตะนะ 

      ผมเคยมาเที่ยวตอนน้ำเต็มตลิ่ง ไม่เห็นหินเลย   แต่วันนี้เป็นยามน้ำไม่สูง เห็นหินสวยมาก   ผมคิดว่าหินเหล่านี้เป็นลาวาจากภูเขาไฟ    รูในหินมากมายน่าจะเกิดจากต้นไม้   เมื่อไม้ผุพังไปจึงเหลือหินเป็นรูมากมาย หลากหลายรูปร่าง


ประชาคมอุบล

         ผู้ประกอบการ ๕ คนมาคุยที่สนามบิน  ในฐานะประชาคม   เอาแผนงานมาให้
         "เอาเงินที่จ่ายส่วยตำรวจมาบริจาคซื้อคอมเก่าตกรุ่นของร้านเน็ตให้ รร. ที่ไม่มี"  
         ต้องการดูแลปกป้องสังคม    ช่วยกันยกมาตรฐานจริยธรรมร้านเน็ต 
 

AAR การเดินทางไปอุบลครั้งนี้
     • ได้เห็นโอกาสทำงานปลุกกระแส “ภาคพลเมือง” (citizen sector)    และวิธีทำงาน
     • ได้เข้าใจสังคมของเยาวชนสมัยใหม่
     • ได้เข้าใจวิธีทำวิจัยเพื่อพัฒนาสภาพจริงในสังคม    โจทย์สำคัญคือ ทำอย่างไรให้เป็นการพัฒนาที่ยั่งยืน     คำตอบคือการเรียนรู้ ไม่ใช่การช่วยเหลือ หรือการสงเคราะห์     ต้อง empower ไม่ใช่help   
     • ได้เห็นวิธีทำงานวิจัยคนไร้รัฐของ อ. แหวว    ทุกก้าวย่างเป็นการหาข้อมูล    ต้องหาข้อมูลของคนในประเทศเดิมของเขาด้วย    และต้องมีทั้งข้อมูลทางสังคมวัฒนธรรม และข้อมูลด้านกฎระเบียบ
     • ได้เห็นวิญญาณ mentor ของ อ. แหวว ต่อลูกศิษย์ทั้งหลาย
     • ได้เห็นตัวอย่างนักวิจัยที่ดี ที่เมื่อขอข้อมูลส่วนตัวของผู้คนก็ตอบแทนเขาไปตามควร    ตัวอย่างนี้ได้จาก อ. แหวว
     • ได้เห็นวิญญาณประชาคม ที่รักถิ่นของตน  ของผู้ประกอบการร้านเน็ตอุบล
     • ได้เห็นความเฉื่อย ไม่ค่อยเอาไหนของภาคราชการ
     • ได้เห็นพลังของคนหนุ่มสาว ที่ทำงานวิจัยและพัฒนาสังคมได้มาก    โดยต้องมี mentor ช่วย
     • ได้ข้อมูลมาคิดต่อว่าจะทำให้ action research เป็นงานวิชาการได้อย่างไร

   
             ตลาดบ้านใหม่ 
          โรงเรียนบ้านสิงห์สัมพันธ์ 
   
               ร้านในตลาด 
                    แก่งตะนะ
   
หินที่แก่งตะนะเหมือนลาวาภูเขาไฟ