ยางยืดเป็นอุบายที่ช่วยให้คนที่มีข้ออ้างมากมายในการไม่ออกกำลังกาย เป็นต้นว่า ไม่มีเวลา ไม่มีสถานที่ ไม่มีเงิน ไม่มีเพื่อน ต้องอึ้งและทึ่ง

มหัศจรรย์ยาง...ยืดชีวิต  พิชิตโรคโดยทีมเบาหวานโรงพยาบาลอุดรธานี 

          ปลายปี  2549      ทีมเบาหวานโรงพยาบาลอุดรธานี     ได้จัดโครงการบริการที่ดีเริ่มที่ผู้ให้บริการสุขภาพดีสำหรับบุคลากรในโรงพยาบาลที่มีภาวะเมตาบอลิกซินโดรมจำนวน150 คน เราเชิญวิทยากรภายนอกโดยใช้หลัก 3 อ.   ได้แก่   อารมณ์   อาหาร  ออกกำลังกาย         

         เป็นครั้งแรกที่เราได้รู้จักรศ. เจริญ  กระบวนรัตน์และยางยืด   

       ยางยืด  วัสดุอุปกรณ์ง่ายๆที่ดูสามัญ  แต่สร้างความมหัศจรรย์ให้กับผู้ที่ได้รู้จักและเรียนรู้         

        จากการติดตามประเมินผลโครงการหลัง  3  เดือน  6  เดือน  คำร่ำลือชื่นชมถึงความมหัศจรรย์ของยางยืดแพร่สะพัดไปอย่างรวดเร็ว       

            เฉพาะความสำเร็จของโครงการรุ่น 1 ที่เราจัดขึ้น คือ ความสำเร็จในการลดน้ำหนัก ( ลดน้ำหนักได้มากกว่าร้อยละ 5 ของน้ำหนักตัวเดิม ลดได้ต่ำสุด 2 กก. สูงสุด12 กก.)  ความสำเร็จในการลดรอบเอว ( ลดรอบเอวได้มากกว่า 3  ซม.  ลดได้ต่ำสุด 3  ซม.สูงสุด 20 ซม.)   ผู้เข้าโครงการบรรลุเป้าหมายกว่าร้อยละ 57.58 ผู้ที่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูงและระดับไขมันในเลือดสูงมีระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดลดลงบรรลุเป้าหมายกว่าร้อยละ60นอกจากนี้ยังพบว่าพฤติกรรมการออกกำลังกายที่เหมาะสมก่อนเข้าโครงการจากร้อยละ  50  เพิ่มเป็นร้อยละ  80      

        ในปี  2550 เราถูกเรียกร้องจากหลายๆฝ่ายให้จัดโครงการในลักษณะเดิมอีกหลายรุ่น   ความสำเร็จของโครงการดีมากทุกรุ่น  โดยสรุป  เราจัดโครงการค่ายพิชิตอ้วน พิชิตพุง  รวม 4 รุ่น  โครงการค่ายครอบครัวเบาหวาน รวม 5 รุ่น  ผู้เข้าอบรมขยายเครือข่ายไปทั้งจังหวัด   ทุกรุ่นของโครงการค่ายพิชิตอ้วน พิชิตพุง เราใช้วิทยากรภายใน แต่ในเรื่องการออกกำลังกาย  เราขอความกรุณาจากรศ. เจริญ กระบวนรัตน์มาช่วยทีมเราและเราก็ได้ความเมตตาจากอาจารย์ทุกครั้ง  ส่วนโครงการค่ายครอบครัวเบาหวานเราใช้วิทยากรภายในทั้งหมด      

        ยางยืดเป็นอุบายที่ช่วยให้คนที่มีข้ออ้างมากมายในการไม่ออกกำลังกาย เป็นต้นว่า ไม่มีเวลา  ไม่มีสถานที่  ไม่มีเงิน  ไม่มีเพื่อน  ต้องอึ้งและทึ่ง           ยางยืดใช้ออกกำลังกายได้ทุกอิริยาบท   ไม่ทำให้เราต้องใช้เวลาเพิ่มขึ้น          ยางยืดพกพาไปได้ทุกที่ที่ต้องการ  ไม่ต้องใช้พื้นที่กว้างขวางเพื่อการออกกำลังกาย          ยางยืดใช้ออกกำลังกายได้เองคนเดียวและทำได้ตลอดเวลา          ยางยืดราคาถูกเพียงแค่10บาทแต่มีประสิทธิภาพเหมือนเครื่องมือออกกำลังกายราคาแพง     

       ตัวอย่างกรณีศึกษาที่ออกกำลังกายด้วยยางยืด  

        ชายไทยอายุ 58 ปี มีประวัติความดันโลหิตสูง รักษาไม่ต่อเนื่อง มาโรงพยาบาลด้วยอาการแขนขาขวาอ่อนแรงอย่างมาก(เกรด 1 คือกระดิกได้เล็กน้อยเท่านั้น ) ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด กลืนอาหารไม่ได้ นอกจากการดูแลรักษาตามมาตรฐานจากทีมสหวิชาชีพแล้ว  ในเรื่องการฟื้นฟูสภาพ  เราได้ฝึกให้ผู้ป่วยออกกำลังบนเตียงโดยใช้ยางยืดร่วมด้วยตั้งแต่เริ่มแรกที่ผู้ป่วยพ้นจากภาวะวิกฤต 

         ผู้ป่วยรายนี้ได้ฝึกออกกำลังกายด้วยยางยืดบนเตียงอย่างตั้งใจและมีความหวัง  ผู้ป่วยบรรยายความรู้สึกขณะฝึกปฏิบัติว่ารู้สึกเหมือนกำลังว่ายน้ำ  มีกำลังกล้ามเนื้อแข็งแรงอดทนขึ้น หลังการฝึกปฏิบัติสม่ำเสมอวันละ 2 – 4 ครั้ง นานครั้งละ 20 นาที 5 วัน ตรวจร่างกายพบว่า แขนขาขวามีกำลังเพิ่มขึ้น ( เกรด 3 คือ ยกขึ้นสูงต้านแรงโน้มถ่วงของโลกได้ )          เมื่อผู้ป่วยได้รับอนุญาตให้กลับบ้าน ผู้ป่วยยังคงออกกำลังกายโดยใช้ยางยืดสม่ำเสมอ 

        2 เดือน 20 วันต่อมาผู้ป่วยเดินได้เอง ขับรถระยะใกล้ๆ 1 กม.ได้ แต่ยังคงมีปัญหาเรื่องการกลืนน้ำแล้วสำลักและควบคุมการหัวเราะไม่ได้     

     ทีมได้ปรึกษารศ. เจริญ กระบวนรัตน์เพิ่มเติม อาจารย์ได้เพิ่มท่าฝึกบริหารกล้ามเนื้อคอ  หลังผู้ป่วยฝึกต่อเนื่อง 2 สัปดาห์ ญาติผู้ป่วยโทรศัพท์มาเล่าให้ฟังอย่างตื่นเต้นว่า ผู้ป่วยดื่มน้ำจากแก้วได้เองแล้วไม่มีอาการสำลักและควบคุมการหัวเราะได้ดีขึ้นเกือบเป็นปกติ           

      ปัจจุบันเราใช้ยางยืดในการออกกำลังกายอย่างกว้างขวางทั้งในผู้ป่วย ญาติผู้ป่วย   กลุ่มเสี่ยง     และขยายเครือข่ายไปยังสถานีอนามัย      รวมทั้งโรงเรียนและส่วนราชการต่างๆในจังหวัดอุดรธานี       

      รศ. เจริญ กระบวนรัตน์ เล่าถึงความมหัศจรรย์ของยางยืดที่เหนือกว่าเครื่องมือการออกกำลังกายราคาแพงใดๆว่าเมื่อเราดึงยางยางก็ดึงเราเช่นกัน  อธิบายในแง่วิทยาศาสตร์ง่ายๆว่า ขณะที่เราดึงยางระบบประสาทกล้ามเนื้อเอ็นและข้อต่อของเราก็ถูกกระตุ้นด้วย แต่แรงที่เกิดขึ้นมีความมหัศจรรย์ในลักษณะแรงดึงหรือปฏิกิริยาสะท้อนกลับ( Stretch reflex) ที่มีคุณสมบัติยืดหยุ่น นุ่มนวล เราสารถผ่อนแรงเพิ่มแรงได้ตามลักษณะเฉพาะของแต่ละบุคคล         

         ประโยชน์ของยางยืดเท่าที่จะสามารถบรรยายเป็นตัวอักษรได้มีดังนี้1.      ช่วยพัฒนาเสริมสร้างฟื้นฟูกล้ามเนื้อเอ็นข้อต่อ บรรเทาอาการเจ็บปวดข้อต่อ ทำให้กล้ามเนื้อกระชับแข็งแรงอดทนและยืดหยุ่นตัวดีขึ้น2.      ช่วยพัฒนาและกระตุ้นระบบประสาทกล้ามเนื้อและข้อต่อ ให้สามารถทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ3.      ช่วยกระตุ้นและพัฒนามวลกระดูกให้มีความหนาแน่น ป้องกันกระดูกบางกระดูกพรุน4.      ช่วยชะลอการเสื่อมสภาพเซลล์กล้ามเนื้อและกระดูก ทำให้แลดูอ่อนกว่าวัย5.      ช่วยพัฒนาและแก้ไขปัญหาบุคลิกภาพ รูปร่างทรวดทรงให้กระชับได้สัดส่วนสวยงาม 

ยาง...ยืดชีวิตพิชิตโรค

ยางเส้นน้อยประสานกายใจผ่องแผ้ว                 เกิดโรคแล้วแก้ไขอย่างไรหนา

อัมพาตเบาหวานหัวใจไม่นำพา                       ส่งกายาหดหู่อยู่มิวาย

ตัวผู้ป่วยญาติพี่น้องต้องเศร้าโศก                    ถ้าเป็นโรคดังกล่าวมันไม่หาย

มีแต่ทรุดชีวิตอยู่ได้อย่างไร                            แต่ก็ได้ยางยืดช่วยไม่ม้วยมรณ์

กลืนไม่ได้นอนไม่หลับนับวันโศก                     เจ้าตัวโรครุมเร้าเฝ้าทอดถอน

แต่ฟ้าส่งผู้มีจิตเอื้ออาทร                               มาเฝ้าสอนยางยืดชีวิตพิชิตมัน

กำลังกายกำลังใจนั้นใหญ่ยิ่ง                          นำพาสิ่งสร้างสรรค์ค์ไม่คาดฝัน

ยางเส้นเล็กขมวดเกลียวเกี่ยวสัมพันธ์               ทุกคืนวันเติมสุขทุกชีวี

ยิ่งฝึกมากยิ่งแกร่งแข็งแรงขึ้น                         ทุกวันคืนยืนนั่งอย่างสุขี

กล้ามเนื้อทุกส่วนผ่อนคลายได้อย่างดี              ท่วงท่าทีดีขึ้นยืนได้เอง

ทุกก้าวย่างอัศจรรย์แห่งชีวิต                           มวลญาติมิตรต่างยินดีสุขหรรษา

เสียงหัวเราะแทนความโศกโรคผ่านมา              แล้วก็ลาไกลลับไม่กลับคืน

ต่างสร้างเสริมสุขภาพอย่างแข็งขัน                  ต่างแบ่งปันความรู้สู่ผู้อื่น

ฝึกยางยืดฝึกได้ทุกวันคืน                               ต่างยิ้มรื่นรับความสุขทุกข์ห่างไกล 

สนใจเรียนรู้เรื่องราวของยางยืด   ติดต่อเรานะค่ะ   

ทีมเบาหวานโรงพยาบาลอุดรธานี 

  www.gotoknow.org/blog/kp-udon  

กราบขอบพระคุณรศ. เจริญ  กระบวนรัตน์ 

ภาควิชาวิทยาศาสตร์การกีฬา   คณะศึกษาศาสตร์ 

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์   และยางยืด