เครือข่าย : การบริหารจัดการ

การบริหารจัดการเครือข่าย
หลักในการทำงานเครือข่ายมีดังนี้ (de la Sierra, 1995และส.ย.ช.,2541)
๑. สร้างความผูกพันและรับผิดชอบต่อการสร้างเครือข่ายผู้ปฏิบัติงาน“เอาด้วย”มีความพร้อมที่จะทำงานร่วมกัน
๒. การสร้างเครือข่ายต้องใช้เวลาผู้บริหารต้องให้เวลากับการสร้างเครือข่ายและสร้างความสัมพันธ์ต่อเนื่องอย่างสม่ำเสมอ
๓. มีความไว้วางใจซึ่งกันและกันข้อนี้เป็นสำคัญยิ่งหากไม่ไว้ใจในองค์กรหรือบุคคลที่จะเข้าไปสร้างเครือข่ายด้วย เลิกคิดเรื่องการสร้างเครือข่ายได้
๔. ยึดหลักเสมอภาคในการทำงานและมีความโปร่งใส
๕. ยึดอัตตาและประโยชน์ของตัวองค์กรให้น้อยมองให้ชัดถึงเป้าหมายของเครือข่าย
๖.ผลประโยชน์ร่วมกันเป็นสิ่งจำเป็นสมาชิกอาจต้องยอมเสียสละบางอย่างเพื่อเครือข่ายประสบความสำเร็จ
๗.การลงนามในสัญญาหรือข้อตกลงต้องทำอย่างรอบคอบและมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย
๘.ต้องมีความยืดหยุ่นพอสมควรเพราะสถานการณ์อาจมีการเปลี่ยนแปลงและต้องเข้าใจในข้อจำกัดของแต่ละฝ่าย
๙.ต้องมีความคาดหวังที่ตรงกันและมีความสุขในการทำงานเครือข่าย
๑๐.ตระหนักในความแตกต่างทางวัฒนธรรมและพื้นที่
๑๑.ตระหนักในความเป็นอิสระขององค์กรที่ร่วมเป็นเครือข่าย
๑๒.รับผิดชอบในความสำเร็จหรือล้มเหลวร่วมกัน
นอกจากหลักในการทำงานแล้ว เราจำเป็นต้องทราบว่า ปัจจัยใดบ้างที่มีความสำคัญต่อการบริหารเครือข่าย และองค์ประกอบใดที่จะทำให้การทำงานเครือข่ายประสบความสำเร็จได้
ปัจจัยที่สำคัญต่อการบริหารเครือข่าย
Badaracco,1998: p. 193-194เสนอว่าจุดเริ่มต้นที่จะเข้าใจในการบริหารเครือข่ายก็คือการตรวจสอบปัจจัยที่สนับสนุนหรือเป็นอุปสรรคต่อการให้ได้มาซึ่งประสิทธิผลของเครือข่ายซึ่งมีน้ำหนักไม่เท่ากันในแต่ละสถานการณ์ได้แก่
lความชัดเจนในเป้าหมายของเครือข่าย
l แรงจูงใจที่จะสร้างและแบ่งปันความรู้ในการทำงานมีทรัพยากรต่างๆอย่างเพียงพอรวมถึงคนที่มีคุณภาพด้วย
lมีผู้นำที่ให้ความสำคัญด้วย
lทำงานเป็นทีมและมีความผูกพันต่อความสำเร็จของทุกองค์กรที่เป็นเครือข่าย
lสนับสนุนซึ่งกันและกันพร้อมเผชิญความสำเร็จหรือล้มเหลวร่วมกัน
lความไว้วางใจซึ่งกันและกัน
องค์ประกอบความสำเร็จในการทำงานแบบเครือข่าย
ความสำเร็จของการทำงานแบบเครือข่ายมิได้ตัดสินกันเพียงจำนวนสมาชิกหรือภาคีเครือข่ายเท่านั้นแต่ต้องมองให้ถึงความสำเร็จตามเป้าหมายที่ได้วางร่วมกันไว้(Eberherd E. Scheuing,1994)
l มีพันธสัญญาที่หนักแน่นระหว่างกัน(Commitment)
l มีการพัฒนาอยู่ตลอดเวลา(Continuous improvement)
l มีพันธกรณีระยะยาว(Long-term Commitment)
l การเสริมพลัง(Empowerment)
l สร้างค่านิยมร่วมกัน(Shared value)
l มีภาวะผู้นำ(Leadership)
นอกจากความเข้าใจในแนวทางที่จะบริหารเครือข่ายให้ประสบผลสำเร็จแล้ว ควรทำความเข้าใจจุดอ่อนหรือปัญหาที่มักจะเกิดขึ้นกับการทำงานแบบเครือข่าย
ปัญหาในการทำงานแบบเครือข่าย
ในการทำงานแบบเครือข่ายย่อมจะมีปัญหาด้วยเช่นกันเมื่อได้ทำงานแล้วเราอาจพบปัญหาต่างๆซึ่งปัญหาเหล่านี้มิได้อยู่อย่างโดดแต่เป็นเหตุเป็นผลซึ่งกันและกันดังนี้
1. ขาดบุคคลากรที่ทำงานอย่างต่อเนื่องเพราะทุกคนต่างมีงานประจำของตนเองและไม่ต้องพึ่งพิงเครือข่ายทำให้ไม่ค่อยมีกิจกรรมและความเคลื่อนไหว
2.ขาดความสามารถในการประสานงานซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการทำงานแบบเครือข่ายรวมทั้งเงินทุนและวิธีการประเมินประสิทธิผลเครือข่าย
3. มุ่งเน้นความสำเร็จเฉพาะหน้ามากเกินไปจึงขาดการเรียนรู้และสร้างประสบการณ์ร่วมกัน
4. ขาดความชัดเจนในกระบวนการทำงานทั้งในระดับลึกและกว้างและขาดความต่อเนื่อง
5. ขาดแนวร่วมในการทำงานปกติจะมีแต่องค์กรประเภทเดียวกันเท่านั้นควรมีแนวร่วมในระดับกว้างด้วยเช่นนักวิชาการและสื่อต่างๆ
6. ขาดผู้นำที่มีความสามารถและวิสัยทัศน์
บทบาทของเครือข่ายในงานพัฒนาชุมชน
การรวมตัวกันเป็นเครือข่ายหรือเชื่อมโยงกันเป็นเครือข่ายมีพลังในการปกป้องผลประโยชน์ของตนเองหรือเรียกร้องสิทธิต่างๆเช่นเครือข่ายเกี่ยวกับผู้บริโภคเครือข่ายเกี่ยวกับผลผลิตทางการเกษตรเครือข่ายเหล่านี้เป็นองค์กรชุมชนที่สามารถสร้างพลังต่อรองเพื่อสังคมโดยรวมได้ เพราะผู้มีอำนาจในการตัดสินใจในเรื่องนั้นๆย่อมจะรับฟังเสียงของคนหมู่มากที่โยงกันได้
เครือข่ายองค์กรชุมชนในประเทศไทยประสานงานโดยองค์กรพัฒนาเอกชนและภาครัฐ ที่ได้ดำเนินการมานาน และเป็นที่รู้กันดีคือ คณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชนในประเทศไทย (กพ.อพช.) ถือว่าเป็นเครือข่ายขององค์กรพัฒนาเอกชนไทย นอกนั้นยังมีอยู่อีกหลายเครือข่ายและมีบทบาทสำคัญดังนี้
· แลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร ความรู้ ทักษะ ประสบการณ์ สื่อ อุปกรณ์
· ประสานงานทำให้ไม่ซ้ำซ้อน หรือแข่งขันกันเอง ทำงานเร็วขึ้น มีผลกระทบวงกว้างขึ้น
· เครือข่ายเชื่อมคนต่างระดับ ต่างภูมิหลัง ต่างองค์กร ซึ่งหากไม่มีเครือข่ายก็จะไม่มีโอกาสได้ปฏิสัมพันธ์ (คนทำงานนโยบาย ผู้บริหาร ชาวนา เอ็นจีโอ นักวิจัย อาจารย์ ข้าราชการ)
· ช่วยให้คนร่วมมือ ให้กำลังใจ ช่วยเหลือกัน ประสานพลังเป็นหนึ่งในการดำเนินงานจนบรรลุเป้าหมายร่วมกัน
การรวมตัวขององค์กรชุมชนมีประโยชน์ดังต่อไปนี้
· แบ่งปันความรู้ ประสบการณ์ ความคิด แนวทาง วิธีการแก้ปัญหา ทักษะความชำนาญ แบ่งปันทรัพยากร ผลผลิต เครื่องมือ
· ร่วมกันคิด ร่วมกันทำกิจกรรมต่อเนื่องสม่ำเสมอ บางอย่างเป็นครั้งคราว บางอย่างลงทุนลงแรงลงขันร่วมกัน
· ช่วยกันแก้ไขปัญหา ให้กำลังใจ รวมพลังสามัคคี
· สร้างระบบการผลิต การจัดการ การตลาด แลกเปลี่ยนสินค้า พัฒนาวิสาหกิจ และระบบเศรษฐกิจชุมชน
ความยั่งยืนของเครือข่าย
เมื่อจุดประสงค์ของการตั้งเครือข่ายก็เพื่อดำเนินกิจกรรมเมื่อกิจกรรมลุล่วงเครือข่ายก็น่าจะสลายตัวไปในทางปฏิบัติมีทั้งเครือข่ายที่สลายตัวไปเมื่องานสำเร็จและเครือข่ายที่สลายตัวไปเพราะไม่มีกิจกรรม
เครือข่ายองค์กรชุมชนจะเติบโตและยั่งยืนได้หาก “ชุมชนเป็นเจ้าของ”เครือข่ายผู้นำชุมชนเป็นแกนนำและเป็นหลักสำคัญทำหน้าที่เป็นตัวเชื่อมเป็นตัวประสานเป็นผู้เสริมให้เครือข่ายเข้มแข็งเครือข่ายองค์กรชุมชนเป็น “สมบัติ”ของชุมชนพวกเขาเป็นตัวของตัวเองไม่ใช่สมบัติของหน่วยงานใด
เครือข่ายที่เติบโตและยั่งยืนจะมี“วัฒนธรรมเครือข่าย”ซึ่งจัดความสัมพันธ์แนวราบ เคารพให้เกียรติกัน ไม่ใช่จัดองค์กรแบบเจ้านาย หัวหน้าลูกน้อง แต่ “เป็นพี่เป็นน้อง”สัมพันธ์กันด้วยใจ ด้วยจิตวิญญาณ ไม่ใช่ด้วยผลประโยชน์
· มีการพบปะ ไปมาหาสู่ สื่อสารกันเป็นประจำ
· มีเป้าหมายชัดเจนร่วมกันทุกฝ่าย เช่น การพึ่งตนเอง
· มีแผนงานและกิจกรรมร่วมกัน เช่น วิสาหกิจชุมชน
· มีกลุ่มแกนนำ ทำหน้าที่นำและประสานด้วยความมุ่งมั่น
· ร่วมมือ ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ไม่ใช่แข่งขันกัน
บทสรุป
การดำรงรักษาและการพัฒนาเครือข่ายทางสังคมนี้ จะต้องขึ้นอยู่กับ “คน” แม้ธรรมชาตินั้นมีความเชื่อมโยงกันตามวิถีทางและลงตัวของมัน แต่คนก็มีส่วนอย่างมากที่ทำให้เกิดการเสียสมดุล เช่น เรื่องการทำลายสิ่งแวดล้อมกันอย่างมโหฬารทั่วโลก ฉะนั้นเครือข่ายทางสังคมนี้ เป็นเรื่องของความสัมพันธ์ของคน และเรื่องของคนกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ การพิจารณาองค์ความรู้ที่นำเสนอนี้จึงไม่ควรจะมองแบบแยกส่วน แท้จริงทุกสิ่งทุกอย่างมีเหตุและปัจจัยที่เกื้อหนุนกัน หากเครือข่ายทางสังคมจะบริหารจัดการให้เป็นไปตามธรรมชาติ พึ่งพาอาศัยกัน เกื้อหนุนกันก็จะเกิดประโยชน์สูงสุด มีพลังอย่างสร้างสรรค์ เป็นภาพของความร่วมมือที่สวยงามยิ่ง